Triển lãm khắc họa chân dung năm phụ nữ đến từ Australia và 11 phụ nữ đến từ Việt Nam. Đó là những câu chuyện của những phụ nữ thuộc nhiều lứa tuổi, nghề nghiệp khác nhau đến từ Hà Nội, Đà Nẵng, Tuyên Quang, Lào Cai, Đác Nông..., thậm chí cả những phụ nữ khuyết tật. Họ từng bị xâm hại tình dục ở nhiều mức độ khác nhau, nhưng đáng khâm phục nhất là họ đã dám lên tiếng vì cộng đồng. Song hành với những bức chân dung, Niki cũng kể lại những câu chuyện buồn của những người phụ nữ trong tranh.
Câu chuyện của Nguyễn Thị Thơm, một phụ nữ khuyết tật ở Đác Nông, đã nhiều lần rơi vào cảnh bị lạm dụng. May mắn đã thoát được, nhưng cô thấy “thương cho những người có khiếm khuyết, họ hay trở thành đối tượng bị lạm dụng vì không có khả năng tự vệ, lời nói lại không có trọng lượng. Những thành kiến về ngoại hình và hành động làm cho người ta không nghĩ rằng những người có khiếm khuyết lại trở thành mục tiêu”.
Kể về những khó khăn gì khi tiếp xúc với các phụ nữ từng bị xâm hại để họ có thể chia sẻ câu chuyện của mình, Niki nói: “Trong dự án, tôi gặp nhiều phụ nữ và họ ngại chia sẻ tên và câu chuyện cá nhân, vì tôi vẽ chân dung. Tôi muốn họ thực sự thoát ra khỏi ra khỏi quan điểm như thế”.
Nữ họa sĩ người Australia Hiratsuka Niki.
Tâm sự về quá trình thực hiện dự án, nữ họa sĩ người Australia Hiratsuka Niki cho hay: “Khi mới tới Việt Nam vào cuối năm 2016, tôi hoàn toàn không nhận thức được những thử thách và trở ngại nằm ở phía trước. Tôi đã mang dự án của mình tới một đất nước nơi không một người phụ nữ nào từng dùng danh tính thật của mình để chia sẻ câu chuyện của họ về sự lạm dụng tình dục, việc giữ thể diện, hình tượng của dòng họ và phẩm giá xoay quanh quan niệm trinh tiết và giá trị của người phụ nữ khiến cho việc công khai câu chuyện của ai đó hầu như là bất khả thi”.
“Dù vậy, tôi đã phát hiện ra những phụ nữ, từng người một, sẵn sàng để bước lên phía trước và đẩy lùi những rào cản, bất chấp tất cả mọi thứ. Hầu hết bọn họ đều lo ngại cho an nguy của thế hệ trẻ em tương lai tại Việt Nam. Sự che chở dành cho các em gái chỉ có thể được bảo đảm bằng nhận thức, giáo dục, và hiểu biết sâu xa hơn về vấn đề này. Do đó, họ phá vỡ sự im lặng của mình”, Niki nói.
Với người phụ nữ tóc đen nhỏ nhắn này, vẽ là một hành trình trị liệu cho bản thân bởi cô cũng từng là nạn nhân của bạo lực tình dục, và rộng hơn là cho những nạn nhân từng phải chịu đựng hình thức bạo lực nghiêm trọng này.
Là một cô gái Australia lai Nhật - Anh chào đời năm 1986, Niki từng theo học chuyên ngành Triết học tại trường Đại học Sydney. Cô dành hai năm học Tiếng Việt tại Hà Nội từ năm 2009 đến 2010. Trải nghiệm này sau đó trở thành lợi thế rất lớn cho cô khi quay trở lại để thực hiện dự án nghệ thuật mang tên “1001 chân dung nữ thần” sáu năm sau. Năm 2015, cô học làm một nhà trị liệu nghệ thuật và phát hiện ra khả năng phục hồi của nghệ thuật. Khi chia sẻ câu chuyện buồn của mình trong buổi khai mạc triển lãm tranh cá nhân vào năm 2016, cô nhận ra rằng không chỉ bản thân mình được chữa lành, mà câu chuyện đó còn mang lại niềm an ủi vô cùng lớn với những người khác, mà đến lượt họ cũng có được động lực để chia sẻ câu chuyện của mình. Vậy nên, nghệ thuật trở thành cách cô mời gọi mọi người hãy chia sẻ câu chuyện của họ tới cộng đồng trong dự án.
Để có được triển lãm này, 16 người phụ nữ trong 16 bức chân dung đầu tiên thuộc sê-ri “1001 chân dung nữ thần” đã trải qua những cuộc hành trình với rất nhiều cảm xúc. Họ là những con người đến từ những vùng, miền và đất nước khác nhau, trải qua những cuộc hành trình khác nhau nhưng họ có một điểm chung là lòng quả cảm và sự can đảm.
Trong số những nhân vật đã vẽ ở Việt Nam, Niki rất cảm động với câu chuyện của Sandy Ngọc Nguyễn. “Thật rất đáng ngạc nhiên vì sao bạn ấy có thể vượt qua những câu chuyện đáng buồn trong cuộc sống. Tôi dành nhiều thời gian với Sandy để hiểu hơn về hành trình trong cuộc đời của bạn ấy”, Niki chia sẻ.
Thông điệp Niki muốn gửi gắm qua dự án nghệ thuật này là muốn xã hội có cái nhìn cởi mở với vấn đề bạo lực và xâm hại tình dục, để mọi người có những hành động chấm dứt và phòng ngừa vấn nạn này.
Chương trình được của Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UNWomen) tại Việt Nam tài trợ, cùng hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng khoa học về giới, gia đình và vị thành niên (CSAGA).
Đây là một trong những hoạt động nhằm hưởng ứng Chiến dịch toàn cầu 16 ngày hành động xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái của Liên hợp quốc và Tháng hành động quốc gia về bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực giới diễn ra tại Việt Nam.
Bà Nguyễn Vân Anh, Giám đốc CSAGA, cho hay, những người chọn nói lên câu chuyện bị xâm hại tình dục không dễ dàng nhận được đồng thuận của dư luận, không dễ dàng được pháp luật bảo vệ. Hành trình tìm công lý của họ thường gian nan, vất vả, cay đắng và không phải khi nào cũng thành công. Nhưng nói lên, báo cáo sự việc, kêu gọi sự ủng hộ là sự lựa chọn không chỉ đòi công lý cho bản thân mà còn là tiếng nói phản đối các hành động bạo lực tình dục ở bất cứ đâu, là sự động viên khích lệ các nạn nhân cùng đồng thanh tạo ra sức mạnh thay đổi các quan điểm, các hành vi tiêu cực trong vấn nạn này. Chuyện này cũng không chỉ xảy ra tại Việt Nam. Niki đến từ Australia, bản thân cô là một người trong cuộc, thấu hiểu và tự trị liệu vết thương cho mình bằng cách truyền đi các thông điệp thấu cảm và chân thành theo cách của cô.
Bà Vân Anh hy vọng, những câu chuyện từ triển lãm sẽ giúp giảm đi những con số đau buồn về tình trạng bạo lực đối với phụ nữ ở nước ta.
Ở một góc nhìn khác , bà Vũ Phương Ly, đại diện UNWomen tại Việt Nam, mong muốn tất cả những trải nghiệm của phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực/trải qua bạo lực cần phải được cân nhắc và xem xét một cách kỹ càng trong quá trình xây dựng cũng như thực hiện chính sách. Một trong những điều đó là phải bảo đảm những dịch vụ thiết yếu nhất như các dịch vụ xã hội, dịch vụ bảo vệ, dịch vụ pháp lý… cho các nạn nhân, cũng như tăng cường truy tố kẻ tội phạm nhằm thực thi công lý cho nạn nhân. Những câu chuyện của Niki mang lại cảm hứng cho chúng ta, để mọi người có hành động cụ thể, bảo đảm rằng, tất cả phụ nữ và trẻ em gái được sống trong một thế giới không có bạo lực.
* Triển lãm “1001 chân dung nữ thần” của nữ họa sĩ Australia Hiratsuka Niki với 16 chân dung phụ nữ là nạn nhân của bạo lực tình dục, cùng hành trình “Con người và nơi chốn” của cô ở Việt Nam diễn ra tại Bảo tàng Phụ nữ, phố Lý Thường Kiệt, Hà Nội, đến hết ngày 6-12.
