Tại dự thảo Tờ trình xây dựng Luật Quản lý thuế (sửa đổi) mới được công bố để lấy ý kiến góp ý, Bộ Tài chính đã có những phân tích, đánh giá khá toàn diện về những vấn đề cần giải quyết cũng như mục tiêu, giải pháp cụ thể cho từng vấn đề, nhất là những vấn đề mới trong công tác quản lý thuế hiện nay như quản lý thuế đối với thương mại điện tử, quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết...
Tuy nhiên, bên cạnh những nội dung được đánh giá là phù hợp, nhằm đáp ứng đòi hỏi từ thực tế, không ít người khá bất ngờ trước đề xuất cơ quan thuế sẽ thực hiện thu cả các khoản thu không thuộc ngân sách nhà nước (NSNN), trong đó có khoản thu bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với đơn vị sử dụng lao động.
Thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN và mục tiêu cuối cùng của việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế chính là nâng cao hiệu quả công tác thu NSNN. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Quản lý thuế, nếu được thực hiện, cũng cần bám sát mục tiêu này. Trong khi đó, từ khi thực hiện cải cách chính sách và thực hiện chính sách BHXH đến nay, Quỹ BHXH luôn là quỹ tài chính độc lập với NSNN, được thu bởi hệ thống cơ quan BHXH. Tính độc lập của nguồn quỹ an sinh này được xem là một trong những cơ sở quan trọng cho sự phát triển của chính sách BHXH trong hơn 20 năm qua, giúp người dân yên tâm khi tham gia để được thụ hưởng các chế độ theo quy định, đồng thời giảm dần gánh nặng bao cấp của NSNN so trước đây. Bởi thế, việc đề xuất cơ quan thuế thực hiện thu cả BHXH bắt buộc (đã và đang được thực hiện hiệu quả bởi một hệ thống khác), trong khi nhiệm vụ thu ngân sách vẫn còn nhiều thách thức không những có thể gây quá tải đối với chính ngành thuế, mà còn có thể dẫn đến những băn khoăn về tính độc lập của quỹ BHXH.
Về mặt nghiệp vụ thu, thu thuế hay thu BHXH bắt buộc tưởng như giống nhau nhưng trên thực tế lại rất khác. Trong thu thuế, cơ quan thuế chỉ phải theo dõi các đầu mối là tổ chức, cá nhân chịu thuế độc lập, các khoản thuế được tính toán trong một thời gian ngắn (và chỉ thực hiện thông qua quy trình nghiệp vụ thu); trong khi với BHXH bắt buộc, cơ quan BHXH phải theo dõi từng cá nhân người lao động (với khoản đóng của chính người lao động, chủ sử dụng lao động và khoản hỗ trợ từ ngân sách nếu có) trong suốt cuộc đời, với tám đến chín quy trình độc lập, đòi hỏi sự liên tục.
Hiện nay, ngoài BHXH bắt buộc, ngành BHXH còn có nhiệm vụ thu Bảo hiểm y tế (BHYT), BHXH tự nguyện, BH thất nghiệp (chưa nói tới những nghiệp vụ khác như cấp sổ BHXH, thẻ BHYT, giải quyết chế độ hưu trí, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, giám định BHYT…). Trong khi đó, theo đề xuất của Bộ Tài chính, cơ quan thuế chỉ quản lý thu BHXH bắt buộc tại đơn vị sử dụng lao động. Như vậy, bên cạnh những tác động tiêu cực như Bộ Tài chính đã nhận rõ (cơ quan thuế cần nắm vững nghiệp vụ thu BHXH, tổ chức sắp xếp lại bộ máy hai cơ quan, số lượng lao động điều chuyển sau khi chuyển đổi mô hình…), nếu sáp nhập bộ phận thu BHXH bắt buộc vào cơ quan thuế thì ngành BHXH vẫn phải duy trì bộ máy để thu các khoản BHXH, BHYT, BH thất nghiệp khác. Ðiều đó không chỉ khiến bộ máy cồng kềnh hơn, mà còn có thể gây lãng phí, tạo sự phức tạp hơn trong việc tham gia cũng như thụ hưởng BHXH.
Chỉ qua một vài phân tích sơ bộ, chúng ta có thể thấy rằng đề xuất nêu trên là không phù hợp thực tế và định hướng đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu quả theo chủ trương cải cách hành chính của Ðảng và Nhà nước.
