Khước từ sự ồn ào

Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là hai trung tâm văn học lớn của cả nước đã và đang thu hút một lượng lớn các tác giả từ nhiều tỉnh thành về đây sinh sống, làm việc. Thành tựu văn học của hai thành phố này đã và đang có sự đóng góp không nhỏ của những “tác giả nhập cư”. Hằng năm, đội ngũ sáng tác văn học của Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục được bổ sung nguồn nhân lực mới, trẻ trung và đầy hứa hẹn, trong đó một phần đáng kể là sinh viên của các trường đại học đóng trên địa bàn thành phố, góp phần tạo nên diện mạo đời sống văn học đa dạng, sôi động tại nơi đây. Vì vậy nếu như các tỉnh thành khác, để tổ chức một Hội nghị viết văn trẻ, có khi phải vất vả “đốt đuốc đi tìm nhân sự”, thì với Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh sẵn có lực lượng sáng tác trẻ dồi dào nên không khó để chọn ra 50 hay thậm chí 100 đại biểu đi dự Hội nghị.

Chính vì thế, năm 2011 khi thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị những viết văn trẻ lần thứ 3 với 55 đại biểu, vẫn có một số người phàn nàn rằng con số người dự như vậy là quá ít so với lực lượng sáng tác trẻ hiện đang sinh sống trên địa bàn thành phố. Câu chuyện tương tự cũng đang xảy ra với Hà Nội, khi Ban tổ chức họp bàn, lên kế hoạch đã vạch ra sơ sơ được khoảng hơn 120 tác giả trẻ đủ tiêu chuẩn đi dự Hội nghị những người viết văn trẻ! Tuy nhiên, do điều kiện kinh phí eo hẹp, nên Ban tổ chức phải làm công việc chẳng mấy dễ chịu là chọn lựa đại biểu, xem ai nên đi, ai phải ở nhà!

Thực ra, đối với người sáng tác, việc đi dự hay không đi dự một sự kiện như Hội nghị những người viết văn trẻ không quá quan trọng. Ba ngày diễn ra Hội nghị thì đã dành trọn một ngày cho khai mạc và tọa đàm, hai ngày đi thực tế và giao lưu, sau đó các tác giả chia tay nhau, “ai về nhà nấy”. “Nhà” thì cũng có đâu xa xôi vì tất cả vẫn cùng chung sống ở một thành phố, muốn thì ngay hôm sau đã có thể ngồi café và đọc thơ cho nhau nghe. Những hoạt động sinh hoạt văn học trong tuần, trong tháng nếu ai quan tâm đều có thể tham dự.

Không khí văn học này là mơ ước của nhiều tác giả ở địa phương. Chẳng thế mà nhà văn Nguyễn Ngọc Tư phải than phiền: ở Cà Mau, để gọi được 4- 5 tác giả trẻ ngồi cùng với nhau không phải dễ vì nhìn quanh làm gì còn ai! Không ít tác giả trẻ được phát hiện từ trường phổ thông nhưng chỉ vài năm họ đã đi theo “tiếng gọi” của các đô thị lớn. Họ học hành xong và ở lại đó làm việc luôn, không trở về. Lực lượng viết trẻ tại địa phương vốn đã mỏng, ngày càng teo tóp hơn!

Lực lượng thưa thớt, không khí văn học kém sôi động khiến không ít người thấy giảm dần sự hứng thú mà xao nhãng việc viết. Vẫn biết sáng tác là công việc của cá nhân, nhưng không khí văn chương, sự giao lưu giữa các tác giả cũng rất cần cho người viết, giúp kích thích sự sáng tạo của nhà văn.

Bởi vậy, những Hội nghị viết văn mở ra, bên cạnh những ý nghĩa về mặt xã hội, là hoạt động ghi nhận và tôn vinh những người viết trẻ thì đồng thời cũng góp phần tạo ra không khí văn chương giúp người viết có điều kiện để giao lưu, học hỏi nhau, từ đó có thêm hào hứng với công việc sáng tác vốn rất cô độc của mình.

Nhưng đời sống văn học ở các đô thị lớn không chỉ toàn thuận lợi, mà cũng đang đặt ra rất nhiều thách thức, buộc người viết phải biết vượt qua, nếu muốn tiếp tục đi dài trong lĩnh vực này. Quả thực, chỉ nhìn đời sống văn học ở các đô thị lớn ở bề nổi có thể nhận thấy người viết hiện nay đang có quá nhiều điều kiện để phát triển nghề nghiệp: cơ hội được giao lưu,học hỏi; cơ hội được xuất bản tác phẩm; cơ hội được quảng bá…

Thế nhưng trong sự ồn ào này cũng đang ẩn chứa những cạm bẫy: đó là những ảo tưởng vào PR mà có thể gây ra sự nhầm lẫn về giá trị văn chương đích thực; hoặc tình trạng sa đà vào viết những tác phẩm thỏa mãn thị hiếu tầm thường, nhất thời của một nhóm độc giả để nhanh nổi tiếng…

Một số tác giả sau khi gặt hái được chút ít thành công ở địa phương, họ đã vội vã khước từ thế mạnh của mình bắt nguồn từ bản sắc văn hóa vùng miền, mà bập vào văn học đô thị vốn không phải là sở trường của bản thân, say sưa với những tác phẩm diễm tình, hay những đề tài công sở cho hợp “thời thượng”, trong khi sự tích lũy vốn sống chưa nhiều nên sản phẩm tất yếu là những tác phẩm hời hợt, nhàn nhạt. Nếu xóa tên, những tác giả này thật khó phân biệt được họ. Khi thị hiếu thay đổi, nhiều người trong số đó đã lâm vào tình trạng “cạn vốn” và bế tắc. Hào quang ngỡ đã chạm được hóa ra chỉ là ảo ảnh.

Văn chương chưa bao giờ là sân khấu lộng lẫy ánh đèn với dư thừa những tràng vỗ tay. Bởi vậy người viết, muốn tiếp tục đi dài với văn chương, cần phải biết cách khước từ sự ồn ào để tập trung cho sáng tạo. Tổ chức một Hội nghị cho người viết trẻ, vì vậy bên cạnh việc tôn vinh, động viên họ, thì đồng thời cũng còn là sự nhắc nhở. Với người trẻ, con đường phía trước còn nhiều chông gai…