Sứ mệnh của ngoại giao văn hóa
- Là một người có nhiều năm công tác trong ngành ngoại giao, ông nhìn nhận như thế nào về văn hóa và ngoại giao văn hóa?
- Nếu theo cách hiểu dân gian trong văn hóa giao tiếp của người Việt thì từ “ngoại giao” thiên về vốn sống nhiều hơn. Với cá nhân tôi, góc nhìn văn hóa về ngoại giao giản dị thôi: Cũng như trong cuộc sống, khi có điều gì đó chưa thống nhất, điều gì đó chưa hài lòng, các bên ngồi lại với nhau, trao đổi tìm cách giải quyết. Trong đa số trường hợp, cho dẫu công việc đã suôn sẻ rồi, nhiều sự đã hanh thông rồi, lại càng có nhu cầu ngồi lại để nghĩ xem phải làm thế nào để mọi thứ tốt lên, hay hơn và bàn bạc để vỡ ra những điều mới mẻ.
Trong ba lĩnh vực ngoại giao chính trị, kinh tế và văn hóa, có thể thấy, bóng dáng của ngoại giao văn hóa ở cả trong hai lĩnh vực kia, ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế, vì lẽ, mỗi đất nước, mỗi con người đều mang trong mình những đặc trưng văn hóa chính trị và văn hóa kinh doanh riêng. Khi ngoại giao chia sẻ các giá trị đó của một đất nước, một dân tộc đến với các nước khác, các dân tộc khác rồi giúp cho các nước, các dân tộc hiểu nhau nhiều hơn, tôn trọng nhau hơn và gắn bó với nhau hơn, cùng nhau tạo lập được vị thế cao hơn trong cộng đồng quốc tế, đó chính là kết quả đầu ra và sứ mệnh của ngoại giao văn hóa.
- Công nghiệp văn hóa đã và đang được định vị rõ ràng trong các chiến lược lớn về phát triển đất nước của Đảng và Nhà nước ta. Bối cảnh này gợi mở trong ông những suy nghĩ gì về khả năng đóng góp của ngoại giao văn hóa trong thúc đẩy công nghiệp văn hóa trong nước?
- Theo tôi, công nghiệp văn hóa như một hệ sinh thái lớn, trong đó các thành tố vận hành có sự kết nối, tương tác, cộng hưởng nhau.
Tính chất của sản xuất công nghiệp bao gồm tập trung cao vào tư liệu để nhắm tới sản xuất hàng hóa lớn, chuyên môn hóa cao, hợp tác sâu rộng, vừa phân công tỉ mỉ vừa phối hợp chặt chẽ qua nhiều công đoạn để cho ra sản phẩm cuối cùng tới người tiêu dùng.
Chúng ta có nhiều chất liệu để phát triển công nghiệp văn hóa và phải làm sao để hoạt động này tương tác chặt chẽ với hoạt động kinh tế, tạo sự cộng hưởng và lan tỏa các giá trị văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế, từ đó, tái đầu tư cho sáng tạo ra các sản phẩm văn hóa mới. Chỉ riêng một bộ phim chất lượng tốt, được phát hành rộng rãi, khán giả đón nhận tích cực, các phòng chiếu và giờ chiếu luôn kín chỗ thì rõ ràng, bộ phim đó thúc đẩy một hệ sinh thái các ngành công nghiệp phụ trợ cùng phát triển.
Ngoại giao văn hóa cũng đang hằng ngày đóng góp triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghiệp văn hóa vì sự phát triển và thịnh vượng của quốc gia.
Vẻ đẹp và sức sống Việt Nam luôn hấp dẫn bạn bè quốc tế
- Nhắc đến công nghiệp văn hóa, tôi nhớ lại buổi gặp ông khi tham dự ra mắt mô hình sản phẩm công nghiệp văn hóa mang tên Bàn xoay, tại làng gốm Bát Tràng, Hà Nội, và biết thêm về sự quan tâm của ông tới lĩnh vực liên ngành này. Nhân đây, rất mong muốn được nghe chia sẻ của ông về cách đầu tư tốt cho sản phẩm công nghiệp văn hóa?
- Tôi rất vui khi được thụ hưởng sản phẩm này và rất tự hào rằng Thủ đô Hà Nội có làng nghề Bát Tràng, nghề làm gốm đã cung cấp cho chúng ta một chất liệu tuyệt vời làm đầu vào của công nghiệp văn hóa, sáng tạo.
Tôi nghĩ, điều quan trọng đối với đầu tư nhằm tạo ra các sản phẩm của công nghiệp văn hóa là cần xem các hoạt động trong hệ sinh thái đó như một mô hình khởi nghiệp, để từ đó có cách ứng xử phù hợp. Trong đó, chúng ta rất cần đa dạng hóa các hình thức đầu tư, hỗ trợ từ xây dựng chính sách thuế, tạo cơ hội tiếp cận với các điều kiện cơ sở vật chất, đưa các sáng kiến vào môi trường học thuật, tìm kiếm ý tưởng mới để cùng thẩm định, hỗ trợ phát triển.
Hoạt động đầu tư, dù trong lĩnh vực nào, nhất là trong lĩnh vực văn hóa, luôn là hoạt động chứa đựng rủi ro. Do đó, mọi sự hỗ trợ, đồng hành, dù nhỏ, đều vô cùng cần thiết. Một nguồn lực đầu tư đúng lúc, đúng thời điểm giống như một “cú huých” giúp cho đội ngũ sáng tạo, doanh nghiệp văn hóa có thể tăng tốc kịp thời.
- Một nền văn hóa giàu bản sắc cùng các chính sách về văn hóa đúng đắn, kịp thời chắc chắn là điểm tựa lớn cho các nhà ngoại giao thực hiện nhiệm vụ ở nước ngoài, thưa ông?
- Tôi tin là có rất nhiều người đồng tình với nhận định này. Các chuyên gia về ngoại giao văn hóa từng chia sẻ rằng, các chính sách đúng đắn cùng với cách tổ chức triển khai thành công đã tạo ra sức mạnh mềm và sức hấp dẫn của một đất nước. Có một nguồn xúc cảm mạnh mẽ trong tôi ngay khi tôi giới thiệu: Tôi là người Việt Nam, với bạn bè quốc tế, với người dân sở tại, mọi người cùng thốt lên và cuốn tôi vào các câu chuyện không thể kết thúc được về trải nghiệm tại Việt Nam, ấn tượng về Việt Nam, về những người thân, bạn bè từng thăm Việt Nam hoặc có những mối dây liên hệ với Việt Nam bằng tất cả sự hào hứng, chân thành, xúc động. Vì vậy, một lần nữa, phải nói rằng, nền tảng và gốc rễ làm nên vị thế Việt Nam ngày càng cao trên trường quốc tế, chắc chắn, phải gắn liền với văn hóa dân tộc.
Lịch sử Việt Nam suốt chiều dài dựng nước và giữ nước đã bồi đắp một nền văn hóa mang đặc trưng nông nghiệp lúa nước, song lại rất phong phú nhờ những chồng lớp giao thoa sâu sắc với các nền văn hóa khác. Vẻ đẹp văn hóa Việt Nam, sức sống văn hóa Việt Nam luôn hấp dẫn với bạn bè quốc tế.
- Và trong đó, luôn có phần đóng góp của vẻ đẹp văn hóa Hà Nội, nơi mà ông được sinh ra, lớn lên. Tôi nghĩ rằng, trong những năm tháng công tác ở nước ngoài, những điều về Hà Nội khiến ông nhớ nhất chính là biểu hiện sâu đậm nhất về vẻ đẹp văn hóa ấy?
- Cảm ơn bạn! Tôi sinh ra ở ngoại thành Hà Nội, rồi sau đó chuyển đến sống ở khu vực làng Kim Liên, có thể nói đây là không gian “làng trong phố” như nhiều ngôi làng khác trong khu vực nội thành. Hết thời niên thiếu, từ năm 15 tuổi, hằng ngày tôi đạp xe đạp từ làng vào phố Hai Bà Trưng, một khu phố từ thời thuộc Pháp để học tại Trường trung học phổ thông Hoàn Kiếm (nay thuộc Trường trung học phổ thông Trần Phú-Hoàn Kiếm).
Khu vực các làng Kim Liên, Trung Tự và cả Phương Liên, trong tôi, vẫn luôn là hình ảnh hội làng dịp Rằm tháng Ba âm lịch hằng năm. Bởi đó là dịp mà Kim Liên, nơi có ngôi đình làng thuộc Thăng Long Tứ trấn, vào hội cùng với Hội làng Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh, gợi ra không gian kết nối Kinh Bắc với kinh đô rồi xứ Đông, xứ Đoài, thành cả một miền văn hóa giàu có, độc đáo, thanh lịch, đặc sắc và hấp dẫn ở từng cung bậc nghe, ngắm, chạm và cảm…
- Trân trọng cảm ơn ông!
