Vai trò hợp tác xã trong sản xuất lúa phát thải thấp

Thực hiện Đề án một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai 7 mô hình thí điểm tại các tỉnh Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, thành phố Cần Thơ. Hai hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo, xã Hưng Mỹ; Phát Tài, xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long đã được chọn thực hiện mô hình với diện tích 100ha.

Ông Phùng Duy Truyền, Phó Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo, xã Hưng Mỹ cho biết, hợp tác xã triển khai thực hiện mô hình thí điểm với diện tích 50ha, thu hút 46 thành viên tham gia. Các thành viên hợp tác xã sử dụng giống lúa ST24, thuộc nhóm lúa chất lượng cao, thời gian sinh trưởng trung bình khoảng 105 ngày

Bên cạnh đó, trong thực hiện mô hình, các thành viên áp dụng phương thức sạ lúa bằng máy sạ hàng theo cụm, với lượng giống sử dụng từ 60-70 kg/ha. Việc áp dụng kỹ thuật sạ cụm, giúp giảm lượng giống sử dụng; đồng thời tạo điều kiện cho cây lúa phát triển thông thoáng, hạn chế sâu bệnh; giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón.

Nhiều năm qua, hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo cũng đã đầu tư đầy đủ hệ thống thiết bị phục vụ sản xuất gồm máy gặt đập liên hợp, thiết bị không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật, lò sấy lúa, máy xay xát gạo, máy rê lúa, máy sạ hàng theo cụm. Những trang thiết bị này, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí lao động, hỗ trợ tốt cho việc triển khai quy trình kỹ thuật canh tác lúa tiên tiến, tưới ngập khô xen kẽ.

Trong quá trình thực hiện mô hình, các thành viên hợp tác xã, nông hộ trồng lúa xã Hưng Mỹ được Trung tâm Khuyến nông quốc gia tập huấn, phổ biến quy trình kỹ thuật canh tác; khoanh vẽ, định vị sơ đồ chi tiết diện tích sản xuất từng thửa ruộng của từng hộ tham gia mô hình, bố trí chọn 10 điểm để tiến hành đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính.

Cùng với đó, các thành viên hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo, nông dân xã Hưng Mỹ được hướng dẫn áp dụng các kỹ thuật như sạ cụm, sạ bằng thiết bị bay không người lái, tưới ngập khô xen kẽ, sử dụng phân hữu cơ, sinh học, quản lý dịch hại, sức khỏe cây trồng tổng hợp, kỹ thuật canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ.

Kết quả, sau 3 vụ lúa hè thu, thu đông năm 2024, đông xuân 2024-2025, cho thấy mô hình trồng lúa phát thải thấp giúp giảm khoảng 60% lượng lúa giống, 20% phân bón, giảm ít nhất 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, năng suất lúa bình quân đạt từ 7-8 tấn/ha tùy từng vụ, lợi nhuận tăng thêm từ 6-10 triệu đồng/ha so với ruộng ngoài mô hình.

Thành viên hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo Nguyễn Văn Phúc, phấn khởi, vụ lúa đông xuân năm 2024-2025, gia đình tôi canh tác 2,5ha lúa ST 24 với quy trình sản xuất lúa phát thải thấp, năng suất đạt 7,5 tấn/ha. 100% thành viên hợp tác xã được doanh nghiệp hỗ trợ lúa giống, phân bón và hợp tác xã hợp đồng tiêu thụ nông sản với mức giá cao hơn thị trường 1.200 đồng/kg.

Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo hiện đã thu hút 330 thành viên tham gia, trong đó, có 60 thành viên chính thức, 270 thành viên liên kết, với diện tích sản xuất lúa 560ha. Vụ lúa hè thu năm 2025, có khoảng 200 thành viên của hợp tác xã thực hiện quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp với diện tích 200ha.

Đồng thời, 100% thành viên hợp tác xã, nông hộ liên kết cam kết thực hành sản xuất lúa, gạo theo tiêu chuẩn VietGAP, hợp tác xã ký hợp đồng bao tiêu đầu ra sản phẩm. Sản phẩm lúa, gạo với nhãn hiệu “Gạo quê hương” của hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo được tỉnh công nhận sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao.

Đến nay, Hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài, xã Châu Thành đã thực hiện cơ giới hóa 100% trong sản xuất lúa phát thải thấp, giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân. Thành viên hợp tác xã áp dụng phương pháp canh tác tưới ngập khô xen kẽ giúp tiết kiệm nước, giảm phát thải khí mê-tan.

Sau mỗi vụ thu hoạch, máy cuộn rơm, rạ đã giúp các thành viên hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài thu gom và tái sử dụng trồng nấm, làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, góp phần bảo vệ môi trường nông thôn.

Theo ông Hoàng Văn Hồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, các hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa đồng bộ, quản lý rơm rạ giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng hạt gạo, cải thiện thu nhập nông dân. Các mô hình sản xuất lúa phát thải tỉnh Vĩnh Long có thể nhân rộng và lan tỏa trên quy mô lớn nhằm phát triển nền nông nghiệp xanh, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.