“Khi các nhà khoa học Việt Nam nghiên cứu thành công những con chip tinh vi, FPT sẽ tiếp tục đảm nhận phần đóng gói tiên tiến cho các sản phẩm công nghệ Việt Nam”, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn FPT Trương Gia Bình khẳng định về một bước dấn thân mới vào lĩnh vực bán dẫn khi công bố thành lập Nhà máy Kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT. Bước đi mới này của FPT đánh dấu việc hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn “Make in Vietnam” và quyết tâm định vị Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.
“Với FPT, đây là một việc không bình thường”, ông Trương Gia Bình mở đầu bài phát biểu tại lễ công bố thành lập Nhà máy Kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT ngày 28/1. Nhiều người băn khoăn, điều gì khiến một tập đoàn làm phần mềm, xuất khẩu trí tuệ hơn 20 năm lại bước ra khỏi “vùng an toàn” để bước vào lĩnh vực còn rất mới với doanh nghiệp Việt Nam như kiểm thử, đóng gói chip? Với một lộ trình được chia sẻ đầy quyết tâm và khả thi, câu trả lời ông Bình đưa ra không nằm ở một quyết định kinh doanh đơn lẻ, mà ở tầm nhìn dài hạn gắn với khát vọng công nghệ quốc gia.
Dẫn chứng một thực tế lịch sử, những quốc gia “hóa rồng, hóa hổ” trong vài thập niên qua như Hàn Quốc đều đi lên từ công nghiệp bán dẫn, ông Trương Gia Bình khẳng định: “Muốn đất nước giàu mạnh, không có con đường nào khác ngoài làm chủ công nghệ chip”.
Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước như: Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là kim chỉ nam, và Quyết định số 1131/QĐ-TTg chỉ định bán dẫn là một trong những công nghệ chiến lược. Để đưa Việt Nam trở thành quốc gia giàu mạnh, công nghệ chip được xác định là một trong những lĩnh vực then chốt.
Chính định hướng đó đã tạo những cú hích quan trọng, giúp FPT mạnh dạn tiến sâu hơn vào công nghiệp bán dẫn. Việc FPT tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp, mà là sự cộng hưởng giữa chiến lược quốc gia và năng lực doanh nghiệp đầu tàu
Theo ông Trương Gia Bình, chuỗi giá trị bán dẫn gồm 3 khâu chính: thiết kế, sản xuất và đóng gói, kiểm thử. Việt Nam đã sớm tham gia vào khâu thiết kế, với khoảng 5.000 kỹ sư làm việc cho các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Với nhân lực được coi là có thế mạnh trong ngành bán dẫn là người Việt khắp thế giới, theo ông Bình, không có lý do gì mà chúng ta không liên kết lại, hình thành hệ sinh thái của chính mình.
Ngoài đào tạo, nghiên cứu, thiết kế chip, hôm nay chúng tôi bổ sung thêm khâu đóng gói, kiểm thử và bán hàng. Về cơ bản, chuỗi đã được khép kín. Ai làm tốt nhất việc gì thì làm việc đó, tất cả cùng tham gia vào một hệ sinh thái chung.
Chủ tịch FPT Trương Gia Bình
Còn từ góc nhìn của chuyên gia hàng chục năm trong ngành bán dẫn, bà Nguyễn Bích Yến - Chủ tịch danh dự Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến - Đại học Quốc gia Hà Nội, Chủ tịch VSAP LAB, khẳng định: “Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ vì địa chính trị, an ninh công nghệ và nhu cầu đa dạng hóa sản xuất, đóng gói và kiểm thử tiên tiến (advanced packaging & testing) đang nổi lên như một trụ cột mới của ngành công nghiệp chip, không còn là khâu phụ trợ như trước đây.
Với các quốc gia đi sau, việc tham gia vào các công đoạn sản xuất wafer ở công nghệ rất cao là vô cùng thách thức, cả về vốn, công nghệ lẫn rào cản xuất khẩu. Trong khi đó, advanced packaging cho phép tạo ra giá trị gia tăng rất lớn dựa trên tích hợp hệ thống, vật liệu, thiết kế và công nghệ quy trình, là “cửa ngõ khả thi nhất” để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu”.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương chung quan điểm: đây là mảnh ghép cuối cùng để Việt Nam từng bước khép kín chuỗi giá trị bán dẫn từ thiết kế, sản xuất đến hoàn thiện sản phẩm, với vai trò chủ đạo của doanh nghiệp trong nước.
Phân tích về chiến lược hoàn thiện chuỗi khép kín hệ sinh thái bán dẫn, ông Trương Gia Bình cho hay, khi công nghệ chế tạo chip ở mức vài nanomet ngày càng đắt đỏ và khó tiếp cận, đóng gói trở thành con đường “đi tắt đón đầu” để nâng cao hiệu suất, tích hợp đa chức năng và tạo giá trị gia tăng cao. Đây cũng là lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế về nhân lực, đặc biệt với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu người Việt ở trong và ngoài nước.
Hệ sinh thái này, hiện đã có Viettel là “bộ đội chủ lực” khi vừa khởi công nhà máy sản xuất chip vừa qua. Đó là cơ hội để các doanh nghiệp cùng bắt tay để tạo nên hệ sinh thái. Trong đó, FPT tham gia vào những khâu quan trọng để hoàn thiện hệ sinh thái. “Ngoài đào tạo, nghiên cứu, thiết kế chip, hôm nay chúng tôi bổ sung thêm khâu đóng gói, kiểm thử và bán hàng. Về cơ bản, chuỗi đã được khép kín. Ai làm tốt nhất việc gì thì làm việc đó, tất cả cùng tham gia vào một hệ sinh thái chung”, ông Trương Gia Bình nói.
Tại Hội nghị Diên Hồng (hội nghị về bán dẫn do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam - VINASA tổ chức, quy tụ các nhà khoa học, các chuyên gia, doanh nghiệp bán dẫn quốc tế và trong nước) diễn ra vào tháng 10/2024 tại Đà Nẵng, ông Trương Gia Bình đã chia sẻ một cách mạnh mẽ, kiên định và đầy cảm hứng về quyết tâm của FPT trong việc dấn thân vào lĩnh vực bán dẫn. Và cũng từ nguồn cảm hứng đó VSAP LAB – phòng thí nghiệm – sản xuất thử nghiệm (lab-fab) đầu tiên tại Việt Nam trong lĩnh vực đóng gói bán dẫn tiên tiến đã được thành hình, đóng góp một mảnh ghép đầy tiềm năng vào hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam.
Theo ông Trương Gia Bình, FPT không đi theo con đường “làm tất cả”, mà lựa chọn làm tốt nhất những khâu phù hợp với thế mạnh của mình với 3 lĩnh vực mà Việt Nam đang sở hữu lợi thế.
Một là đóng gói tiên tiến. Khi công nghệ đã xuống tới vài nanomet thì rất khó thu nhỏ hơn nữa, phải có cách khác để tăng hiệu suất chip. Rất may Việt Nam có những chuyên gia hàng đầu như chị Bích Yến và nhiều Việt kiều giàu kinh nghiệm nghiên cứu. Những sản phẩm của chúng ta có thể đi vào đồng hồ, kính thông minh, giúp chúng ta nhìn thế giới theo cách của Google hay OpenAI.
Thứ hai là trí tuệ nhân tạo. FPT tập trung phát triển các giải pháp SoC tích hợp AI tại biên (edge AI), tối ưu cho từng bài toán ứng dụng cụ thể trên thiết bị đầu cuối. Trong đó, ‘AI Bonsai’ là triết lý nghiên cứu và thiết kế chip AI của FPT: tinh gọn, tối ưu công năng, tùy biến theo từng kịch bản sử dụng, hướng tới các thị trường ngách nhưng có hàm lượng công nghệ cao, mỗi con chip được ‘uốn tỉa’ riêng như một cây bonsai.
Cuối cùng, Việt Nam có thế mạnh về sản xuất phần mềm. Thiết kế chip về bản chất là một dạng phần mềm ở mức rất cao. Với kinh nghiệm hàng chục năm làm phần mềm toàn cầu, FPT có lợi thế tự nhiên trong thiết kế và tối ưu hóa.
Cũng chia sẻ quan điểm này, ông Choi Won - Tổng giám đốc WINPAC, Tổng giám đốc ABOV Semiconductor (Hàn Quốc), một lãnh đạo kỳ cựu trong ngành bán dẫn, giữ vai trò điều hành song song hai doanh nghiệp có vị thế quan trọng ở mảng đóng gói, kiểm thử và thiết kế chip tại Hàn Quốc, cho rằng lĩnh vực kiểm thử và đóng gói không phải là ngành lắp ráp đơn giản, mà là ngành công nghiệp đòi hỏi hạ tầng quy trình, vật liệu, linh kiện, thiết bị và hệ thống chất lượng phải được xây dựng đồng bộ.
Ở những phân khúc mà khách hàng toàn cầu yêu cầu khả năng phản ứng linh hoạt, tối ưu theo từng ứng dụng cụ thể, các hệ sinh thái mới nổi như Việt Nam có cơ hội tạo lợi thế cạnh tranh nếu đi đúng hướng và đúng thời điểm.
Đánh giá rất cao tầm nhìn dài hạn của Tập đoàn FPT trong lĩnh vực công nghệ và bán dẫn, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương ghi nhận tinh thần dấn thân của FPT, sự chủ động điều chỉnh chiến lược không chỉ vì tối ưu lợi nhuận mà vì phụng sự quốc gia. Việc thành lập và triển khai Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT là một hành động cụ thể, hiện thực hóa khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam vươn ra thế giới.
“Nếu trước đây chúng ta tự hào khi FPT đạt doanh thu xuất khẩu phần mềm hơn 1 tỷ USD, nay đã là gần 1,4 tỷ USD, thì tôi tin tưởng rằng trong lĩnh vực bán dẫn, FPT cũng sẽ sớm tạo nên những kỳ tích mới, góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm đến quan trọng trên bản đồ bán dẫn khu vực và toàn cầu”, Thứ trưởng nhận định.
Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel, việc FPT đầu tư xây dựng nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn có ý nghĩa chiến lược trong việc hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn “Make in Vietnam”, đúng với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
“Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng đa dạng hóa, Việt Nam nổi lên như một điểm đến tiềm năng. Sự hiện diện của một nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn quy mô lớn do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ không chỉ tạo niềm tin cho các tập đoàn quốc tế khi hợp tác, đặt hàng tại Việt Nam, mà còn giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất chip toàn cầu”, Trung tướng Tào Đức Thắng nhấn mạnh.
Cú “bắt tay” này được xem là mô hình bổ trợ lý tưởng giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân. Viettel tập trung vào chế tạo chip, hạ tầng và các lĩnh vực chiến lược; FPT phát huy thế mạnh ở thiết kế, kiểm thử, đóng gói, đào tạo và thị trường quốc tế.
Sự kết hợp này tạo điều kiện để Việt Nam lần đầu tiên hình thành năng lực hoàn thiện một con chip từ khâu ý tưởng, thiết kế đến sản xuất và thành phẩm cuối cùng ngay trong nội địa, qua đó từng bước khép kín chuỗi giá trị bán dẫn theo hướng “end-to-end”.
Sự hợp tác này còn mở ra khả năng phát triển các dòng chip phục vụ trực tiếp cho các lĩnh vực chiến lược của đất nước, như viễn thông thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật.
Có thể nói, đây là một bước đi lớn, có tính toán dài hạn, góp phần tạo nền móng để Việt Nam từng bước thoát khỏi mô hình gia công giá trị thấp và tiến tới làm chủ các công nghệ lõi trong lĩnh vực bán dẫn. Quan trọng hơn, kiểm thử và đóng gói là mắt xích cuối cùng của chuỗi sản xuất chip, nhưng lại chính là tuyến phòng thủ đầu tiên của an ninh công nghệ, góp phần xây dựng một nền kinh tế số độc lập, tự chủ và an toàn.
Một điểm đáng chú ý khác là FPT không đi một mình. Các đối tác quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc đánh giá cao quyết định đầu tư của FPT và coi đây là bước đi chiến lược, góp phần nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc ký kết MOU và thúc đẩy hợp tác cho thấy Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT không chỉ phục vụ thị trường trong nước, mà hướng tới trở thành đối tác tin cậy của các doanh nghiệp quốc tế.
Ông Akihiko Nishi, Giám đốc Khối Kinh doanh, Restar Electronics Singapore Pte Ltd - doanh nghiệp phân phối linh kiện điện tử và bán dẫn khu vực với hơn 35 năm hoạt động, có nhiều thành tựu kết nối các nhà sản xuất công nghệ hàng đầu với thị trường Đông Nam Á, đánh giá quyết định đầu tư của FPT vừa kịp thời vừa mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Khi chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu tiếp tục thay đổi và đa dạng hóa, tầm quan trọng của “Make in Vietnam” sẽ ngày càng gia tăng, là một bước tiến quan trọng giúp củng cố vị thế của Việt Nam trong hệ sinh thái toàn cầu.
Ông cũng ngỏ ý Restar Corporation mong muốn mạnh mẽ trong việc tìm hiểu và thúc đẩy các hình thức hợp tác khác nhau với FPT. “Chúng tôi tin rằng thành công của dự án FPT sẽ đến từ việc kết hợp hiệu quả giữa các thế mạnh nội tại của Việt Nam với chuyên môn và mạng lưới quốc tế của các đối tác, bao gồm Restar. Bằng cách tích hợp những năng lực đa dạng này và đồng thời củng cố giá trị cốt lõi ‘Make in Vietnam’, chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ đạt năng lực cạnh tranh mạnh mẽ và giúp Nhà máy Kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT trở thành một đơn vị đáng tin cậy, được công nhận trên phạm vi toàn cầu”, ông nói.
Việc Viettel khởi công xây dựng nhà máy sản xuất chip bán dẫn và FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn hứa hẹn tạo ra một bước chuyển căn bản trong đào tạo nhân lực bán dẫn của Việt Nam.
Trung tướng Tào Đức Thắng khẳng định, đây sẽ là môi trường “thực chiến”, nơi đào tạo, rèn luyện và giữ chân đội ngũ kỹ sư bán dẫn ngay trong nước, qua đó hạn chế tình trạng chảy máu chất xám và hình thành lực lượng nhân sự nòng cốt cho ngành công nghiệp chiến lược này.
Lần đầu tiên, quá trình đào tạo không còn dừng ở lý thuyết hay mô phỏng, mà được gắn trực tiếp với toàn bộ vòng đời thực tế của một con chip, từ thiết kế, chế tạo đến hoàn thiện sản phẩm cuối cùng. Sự xuất hiện của hai nhà máy giúp chuyển dịch đào tạo nhân lực bán dẫn từ tiếp cận “gia công” sang làm chủ công nghệ lõi.
“Nhà máy chế tạo chip của Viettel tạo điều kiện để sinh viên và kỹ sư các ngành vật lý, hóa học, điện tử, tự động hóa được tiếp cận môi trường phòng sạch, quy trình quang khắc, xử lý wafer theo tiêu chuẩn quốc tế. Trong khi đó, nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn của FPT giúp đội ngũ kỹ sư hiểu sâu mối liên hệ giữa thiết kế và khả năng sản xuất, nắm vững các kỹ thuật đóng gói tiên tiến và kiểm thử chất lượng – những năng lực then chốt để đưa sản phẩm chip từ bản vẽ sang thị trường”, ông Tào Đức Thắng nói.
Sự phối hợp này làm rõ nét mô hình “đại học trong lòng doanh nghiệp”. Thời gian đào tạo được rút ngắn, kỹ sư mới ra trường có thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu công việc, giảm đáng kể chi phí đào tạo lại, vốn rất cao trong ngành bán dẫn. Khi trong nước đã hình thành các trung tâm sản xuất và nghiên cứu hiện đại, kỹ sư trẻ có cơ hội nghề nghiệp rõ ràng, môi trường làm việc cạnh tranh và không gian phát triển dài hạn. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để thu hút các chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trở về tham gia nghiên cứu, đào tạo và dẫn dắt thế hệ kế cận.
“Có thể khẳng định, hai nhà máy của Viettel và FPT không chỉ tạo ra sản phẩm chip, mà còn góp phần tạo ra một thế hệ nhân lực bán dẫn mới của Việt Nam, có năng lực thực hành, tư duy hệ thống và đủ khả năng làm chủ các công đoạn then chốt của ngành công nghiệp bán dẫn, phục vụ lâu dài cho phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và an ninh quốc gia”, ông Tào Đức Thắng khẳng định.
Có thể khẳng định, hai nhà máy của Viettel và FPT không chỉ tạo ra sản phẩm chip, mà còn góp phần tạo ra một thế hệ nhân lực bán dẫn mới của Việt Nam, có năng lực thực hành, tư duy hệ thống và đủ khả năng làm chủ các công đoạn then chốt của ngành công nghiệp bán dẫn, phục vụ lâu dài cho phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và an ninh quốc gia.
Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel)
Với chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50.000 kỹ sư bán dẫn, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đánh giá cao cam kết đào tạo 10.000 nhân sự bán dẫn trong thời gian tới của FPT. Việc FPT đầu tư xây dựng nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn cùng với nhà máy sản xuất chip của Viettel, không chỉ tạo ra sản phẩm bán dẫn “Make in Vietnam”, mà còn đặt nền móng cho năng lực tự chủ công nghệ dài hạn của đất nước. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ tham gia từng phần sang làm chủ chuỗi giá trị, từ gia công sang sáng tạo, từ đi sau sang từng bước định hình vị thế.
Ông Vũ Chí Thành - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Tập đoàn FPT cho biết, việc FPT đưa vào vận hành Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT là một ưu thế rất lớn cho sinh viên ngành bán dẫn của FPT Polytechnic. Đây sẽ là địa chỉ thực hành, thực tập và cũng là nơi làm việc của các bạn trong tương lai. Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói tiên tiến chip bán dẫn FPT là một mảnh ghép rất quan trọng trong việc hoàn thiện bức tranh bán dẫn tại Việt Nam. Sự kết nối trong hệ sinh thái - từ đào tạo đến thực tế thiết kế, sản xuất, kiểm thử, đóng gói, giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi, tự tin chiếm lĩnh các công nghệ lớn của thế giới, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở lĩnh vực kiểm thử và đóng gói, đây là khâu rất phù hợp để sinh viên cao đẳng, đặc biệt là sinh viên ngành Công nghệ chip và bán dẫn của FPT Polytechnic, tham gia và phát triển nghề nghiệp. “Chúng tôi kỳ vọng với những cơ hội rõ ràng này, sẽ có thêm nhiều bạn trẻ lựa chọn theo học ngành bán dẫn tại FPT, để cùng chúng tôi góp phần xây dựng đội ngũ nhân lực công nghệ cho đất nước”, ông Vũ Chí Thành nói.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Trương Gia Bình vẫn luôn nhấn mạnh đến sự kết hợp “công - tư đồng kiến quốc”; không chỉ các bộ, ngành, địa phương mà cả doanh nghiệp đều phải cùng chung khát vọng kiến tạo đất nước và cùng chịu trách nhiệm. Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, ưu tiên nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển, đào tạo, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và mở rộng hợp tác quốc tế.
Như vậy, khi các mắt xích then chốt đã được nối lại, Việt Nam không chỉ tham gia cuộc chơi bán dẫn toàn cầu, mà bắt đầu bước vào vai trò của một quốc gia có năng lực công nghệ, có bản sắc và có trách nhiệm với tương lai số của chính mình.
