Triển vọng của những rừng mét, luồng xanh mát, đạt chuẩn môi trường tại bản làng Tam Thái, Nghệ An

Tại lễ bàn giao cây giống ở bản Khổi, Tam Thái, Nghệ An những ngày gần cuối tháng 7 vừa qua trong khuôn khổ “Dự án Phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng theo định hướng quản lý rừng bền vững và hướng tới chứng chỉ FSC (tiêu chuẩn quốc tế bảo đảm sản phẩm từ rừng được khai thác và quản lý bền vững, bảo vệ môi trường, xã hội và kinh tế) trên địa bàn xã Tam Thái, tỉnh Nghệ An”, một sáng kiến của TreeBank đã cho người ta có quyền hình dung về những cánh rừng mét, luồng xanh mát, phủ kín bản làng Tam Thái, Nghệ An trong vài năm nữa.

TreeBank là sáng kiến của Viện nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED) thuộc Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), một mô hình kinh doanh tự điều chỉnh của doanh nghiệp (CSR) tạo giá trị chung giữa doanh nghiệp và cộng đồng, kết nối bên góp cây và bên nhận cây.

Đáp ứng nhu cầu thực hành phát triển bền vững ngày càng cao của doanh nghiệp và cộng đồng, TreeBank phối hợp Ủy ban nhân dân xã Tam Thái và các đối tác triển khai “Dự án Phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng theo định hướng quản lý rừng bền vững và hướng tới chứng chỉ FSC trên địa bàn xã Tam Thái, tỉnh Nghệ An”.

Đây là sáng kiến cụ thể tạo giá trị chung để các bên doanh nghiệp-cộng đồng-địa phương-đơn vị khoa học cùng kết nối, xây dựng và đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững.

Làm sống lại những cánh rừng mét, luồng nơi bản làng Tam Thái, Nghệ An

Xã Tam Thái, tỉnh Nghệ An có diện tích đất lâm nghiệp lớn, điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cơ bản phù hợp để phát triển các loại cây lâm nghiệp và cây nguyên liệu, trong đó có cây mét, cây luồng. Đây là những loại cây có khả năng thích nghi tốt, dễ chăm sóc, có tác dụng giữ đất, giữ nước, hạn chế xói mòn; đồng thời cung cấp nguyên liệu cho sản xuất, chế biến, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Trong thời gian qua, cây mét, cây luồng đã được một số hộ dân trên địa bàn trồng, khai thác và sử dụng. Tuy nhiên, diện tích còn phân tán, quy mô nhỏ; chất lượng giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc và khai thác chưa đồng đều; việc liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở chế biến chưa chặt chẽ; đầu ra và giá trị sản phẩm chưa ổn định.

Hiện nay, yêu cầu của thị trường đối với nguyên liệu có nguồn gốc từ rừng ngày càng cao. Các doanh nghiệp và người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến số lượng, chất lượng và giá thành sản phẩm mà còn chú trọng đến nguồn gốc hợp pháp, khả năng truy xuất và tính bền vững trong quá trình sản xuất.

Do đó, phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng tập trung, ổn định, gắn với quản lý rừng bền vững và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn chứng chỉ FSC là hướng đi cần thiết, phù hợp với điều kiện và định hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp của xã Tam Thái.

Khi tham gia phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng, người dân có điều kiện nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm; mở rộng cơ hội liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở chế biến; tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và phát triển sinh kế ổn định. Đồng thời, việc phát triển vùng nguyên liệu bền vững còn góp phần bảo vệ đất, bảo vệ nguồn nước, hạn chế thiên tai, duy trì độ che phủ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo ông Trần Nhật Minh, Viện trưởng Viện nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED), đây là dự án phát triển do doanh nghiệp Việt đóng góp tài chính (Phê La, Momo, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí – CTCP (Đạm Phú Mỹ), Viện nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED) và TreeBank) thiết kế, quản lý cùng sự tham gia phối hợp của địa phương, cụ thể là địa bàn xã Tam Thái.

Phân tích về xu hướng tạo giá trị chung, Viện trưởng Trần Nhật Minh thông tin, “CSR là một trong những “bài thuốc quý” cho phát triển hậu Covid-19 nhưng gặp phải những hạn chế kỹ thuật như: cách tiếp cận nhu cầu doanh nghiệp, năng lực và quy mô các tổ chức đồng hành còn nhỏ, ESG (Môi trường-Xã hội và Quản trị), thị trường chưa áp lực… nên con đường tuy đã mở nhưng vẫn còn ít người đi”.

“Nhìn từ dự án trồng cây cộng đồng tại Tam Thái nói trên, có thể thấy rộng hơn về một dự án tạo giá trị chung - phục hồi sinh thái, trong đó, hội tụ các nhân tố để làm nên một mô hình đáp ứng các nhu cầu doanh nghiệp như chỉ số ESG, tích lũy carbon… đồng thời nâng cao lợi ích cộng đồng địa phương”, ông Trần Nhật Minh khẳng định.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, bà Nguyễn Thị Hương Giang, Giám đốc Treebank chia sẻ, trong hành trình phát triển của TreeBank, mỗi dự án không chỉ dừng lại ở những con số. Quan trọng hơn, đó là hành trình tạo giá trị chung, nơi địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng cùng chung tay vì mục tiêu phát triển bền vững. TreeBank chúng tôi cũng đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo và đồng hành rất sát sao từ chính quyền địa phương xã Tam Thái.

“Dự án tạo ra cơ hội để các doanh nghiệp đồng hành thông qua phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm, đầu tư sinh kế cộng đồng... và triển khai các chương trình CSR, ESG tạo tác động dài hạn”, bà Hương Giang thông tin.

Thông tin với chúng tôi, bà Nguyễn Thu Diệu, Phòng Quan hệ đối tác, Công ty cổ phần Dịch vụ di động trực tuyến (MoMo) cho hay, ví điện tử MoMo không chỉ là đối tác tài trợ dự án mà còn là đơn vị đồng hành, hỗ trợ TreeBank xuyên suốt nhiều năm qua và riêng đợt hỗ trợ này tham gia đóng góp tương đương 10.000 cây luồng, mét cho xã Tam Thái.

Chia sẻ về triển vọng dự án, ông Trần Tiến Thịnh, Trưởng phòng Marketing - Công ty cổ phần Phê La, một trong những đơn vị tiên phong lan tỏa những giá trị bền vững, bản sắc gắn liền với nhiều vùng miền địa phương hỗ trợ đóng góp tương đương 10.000 cây mét, luồng.

Nhân dịp này, ông Thịnh bày tỏ mong muốn được đồng hành lâu dài với bà con Tam Thái sau khi thu hoạch cây mét, luồng theo hướng có thể làm nguyên vật liệu thân thiện môi trường vào các thiết kế không gian của Phê La cũng như khai thác bột than tre từ nguồn nguyên liệu mét, luồng đạt chứng chỉ FSC của Tam Thái khi đến đợt thu hoạch.

Cấp ủy, chính quyền địa phương cam kết đồng hành cùng dự án

Đồng chí Lữ Văn May, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Tam Thái nhấn mạnh, việc trồng hơn 20.000 cây mét tại địa bàn xã lần này không chỉ là hoạt động trồng cây đơn thuần mà còn là dấu mốc khởi đầu cho một hướng đi mới trong phát triển kinh tế lâm nghiệp của xã Tam Thái.

Nhìn từ dự án trồng cây cộng đồng tại Tam Thái nói trên, có thể thấy rộng hơn về một dự án tạo giá trị chung - phục hồi sinh thái, trong đó, hội tụ các nhân tố để làm nên một mô hình đáp ứng các nhu cầu doanh nghiệp như chỉ số ESG, tích lũy carbon… đồng thời nâng cao lợi ích cộng đồng địa phương.

Ông Trần Nhật Minh, Viện trưởng Viện nghiên cứu Truyền thông phát triển.

Đồng bào các dân tộc xã Tam Thái từ bao đời nay đã gắn bó với cây mét. Cây mét không chỉ là vật liệu làm nhà, làm nông cụ, mà còn là một phần của đời sống và văn hóa bản địa. Tuy nhiên, nhiều năm qua, địa phương mới chủ yếu khai thác những gì tự nhiên ban tặng, chưa thật sự đầu tư để cây mét trở thành cây hàng hóa, cây làm giàu. Giá trị của cây mét vì thế vẫn còn rất khiêm tốn so với tiềm năng vốn có.

Với việc triển khai dự án này, cùng sự đồng hành của các nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức phát triển, địa phương bắt đầu một cách làm mới: trồng theo quy hoạch, theo hướng dẫn kỹ thuật, hướng tới vùng nguyên liệu tập trung, quản lý bền vững và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Đây là hướng đi hoàn toàn phù hợp với quy hoạch phát triển của xã Tam Thái, với Đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xanh.

“Hơn 20.000 cây mét hôm nay nếu được chăm sóc tốt thì vài năm tới sẽ trở thành một vùng nguyên liệu quý giá. Điều quan trọng hơn, từ hơn 20.000 cây này, chúng ta gieo niềm tin về một cách làm mới, về sự liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân; gieo khát vọng làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương mình”, Bí thư Lữ Văn May khẳng định.

Theo đồng chí Bí thư, cấp ủy, chính quyền xã Tam Thái cam kết sẽ luôn đồng hành cùng bà con và các đơn vị tài trợ; tiếp tục quy hoạch vùng nguyên liệu, hỗ trợ thành lập và nâng cao năng lực các hợp tác xã, đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các doanh nghiệp liên kết đầu tư, thu mua và chế biến sản phẩm.

Đồng thời, đồng chí Bí thư xã Tam Thái mong muốn Viện RED, TreeBank và các doanh nghiệp sẽ tiếp tục đồng hành lâu dài với Tam Thái; không chỉ hỗ trợ cây giống mà còn hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng mô hình, kết nối thị trường, xây dựng thương hiệu và từng bước đưa cây mét của Tam Thái tham gia chuỗi giá trị bền vững.

Về phía cấp ủy chi bộ, Ban Quản lý bản, các đoàn thể và từng hộ dân tham gia chương trình cũng xác định, trồng cây mới chỉ là bước đầu, chăm sóc để cây sống, cây phát triển tốt mới là thành công.

Theo đó, mỗi cây mét được trồng hôm nay phải được chăm sóc bằng trách nhiệm và niềm tin; để sau này trở thành những cánh rừng xanh, tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập và góp phần giữ gìn môi trường sinh thái, bảo vệ nguồn nước và ứng phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng đúng tinh thần “Trồng hôm nay - xanh ngày mai; liên kết hôm nay - phát triển bền vững mai sau”.

Đồng quan điểm này, đồng chí Lô Dương Khánh, Phó Bí thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tam Thái bổ sung, thực hiện chủ trương phát triển lâm nghiệp bền vững gắn với nâng cao thu nhập cho người dân đồng thời phối hợp Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED), chương trình TreeBank triển khai dự án trên địa bàn xã Tam Thái.

Điểm đáng chú ý của dự án là hoạt động tập huấn kỹ thuật phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng. Đây là hoạt động được tổ chức xuyên suốt tại 14 bản trên địa bàn xã Tam Thái, với nhiều chuyên đề thiết thực từ lựa chọn giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến quản lý, khai thác, tái sinh và ghi chép nhật ký sản xuất theo định hướng quản lý rừng bền vững.

Theo đó, Viện Nông nghiệp và Tài nguyên (Trường đại học Vinh) sẽ phối hợp cùng Ban tổ chức cử các chuyên gia, giảng viên tham gia xây dựng nội dung, giáo trình tập huấn và trực tiếp chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc, quản lý vùng nguyên liệu mét, luồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và thực tế sản xuất của địa phương.

“Chúng tôi xác định việc phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng phải được thực hiện từng bước, phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch lâm nghiệp; không làm ảnh hưởng đến rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và các khu vực cần bảo vệ nghiêm ngặt", ông Lô Văn Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tam Thái nói.

Theo Phó Chủ tịch Lô Văn Thanh, quá trình thực hiện phải bảo đảm sự tham gia tự nguyện và quyền lợi chính đáng của người dân; gắn phát triển vùng nguyên liệu với bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, xây dựng cơ sở chế biến và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Không phát triển theo phong trào, không mở rộng diện tích khi chưa xác định chi tiết các điều kiện đất đai, giống, kỹ thuật, nguồn vốn và đầu ra của sản phẩm.

Dịp này, ông Lô Văn Thanh bày tỏ tin tưởng rằng, với sự quan tâm của các cấp, các ngành; sự đồng hành của cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp, hợp tác xã, đặc biệt sự đồng hành của các đối tác và sự tích cực tham gia của nhân dân, xã Tam Thái sẽ từng bước xây dựng được vùng nguyên liệu mét, luồng tập trung, bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân.