Thủy điện Nho Quế 3, công trình trên cao nguyên đá

Sau hơn bốn giờ đi ô-tô, chúng tôi có mặt ở công trường thủy điện Nho Quế 3 đóng chân tại xã Khau Vai. Ðứng ở trụ sở xã Khau Vai có thể nhìn thấy những dãy nhà mái đỏ của công nhân công trường thủy điện. Quãng đường khoảng năm cây số từ trụ sở xã vào khu công nhân do Công ty cổ phần Bitexco đầu tư, mặt đường rất trơn do mưa bất thường, mọi người phải sắn cao quần, dò dẫm đi... Tiếp chúng tôi tại nơi thi công, ông Vũ Chí Mỹ, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Bitexco - Nho Quế 3 cho biết: Công ty được đảm nhận thi công chính thức nhà máy thủy điện tháng 11-2008. Với một dự án lớn, lại phải thi công trên địa bàn rừng núi đá hiểm trở, địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, vì vậy dự án có đến 12 nhà thầu trong và ngoài nước có uy tín cùng tham gia, như Công ty Trường Sơn, Công ty thiết bị Trùng Khánh (Trung Quốc)... Trước đây có nhà thầu đến hiện trường khảo sát, nhưng thấy có nhiều khó khăn đã lặng lẽ rút lui.

Dự án thủy điện Nho Quế 3 được xây dựng trên địa bàn bốn xã gồm: Khau Vai, Cán Chu Phìn, Lũng Pù và xã biên giới Sơn Vĩ. Phần đập và nhà máy xây dựng trên địa bàn xã Khau Vai. Ðể đưa trang, thiết bị, vật liệu vào công trường, công ty đã phải mất rất nhiều thời gian, công sức để tìm các phương án nâng cấp, tu sửa tuyến quốc lộ 4C, dựng cầu vượt qua sông Miện, tại xã Cán Tỷ (Quản Bạ), với số tiền bảy tỷ đồng; đầu tư nhiều tuyến đường vào địa bàn thi công, phục vụ dự án khoảng 80 tỷ đồng... Ðồng thời, công ty đã san ủi mặt bằng xây dựng 22 dãy nhà ở và làm việc với 200 gian phục vụ cán bộ, công nhân của các nhà thầu. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết: Những cán bộ, công nhân đang có mặt thi công trên công trường hiện nay  nhiều người quê ở tận Nghệ An, Thái Nguyên, Tuyên Quang... Họ trải qua kinh nghiệm thi công các công trình thủy điện lớn của đất nước như: Thủy điện Hòa Bình, Ya Ly, Tuyên Quang, Sơn La và cả ở thủy điện Nậm Mu (Bắc Quang - Hà Giang).

Chúng tôi đi cùng Phó giám đốc Công ty Nguyễn Phú Xuyên, vượt con đường nhỏ qua khe núi vào công trường đang thi công. Ðường lầy, trơn sau những trận mưa vội vã. Anh Nguyễn Phú Xuyên cho biết: Công việc đầu tư giải phóng, san ủi mặt bằng dự kiến chi hết khoảng 1.000 tỷ đồng. Mở đường vào công trường cũng phải sử dụng đến hàng nghìn tấn thuốc nổ như ở đỉnh C15 - nơi được ví như mở đường Mã Pì Lèng trên quốc lộ 4C cách đây 50 năm trước.

Ðể đào bóc khoảng 15.000 m3 đất đá, nhà thầu phải dùng đến hàng chục tấn thuốc nổ. Tuy vậy có nhiều chỗ thi công chỉ dùng sức người mới thực hiện được, máy móc hiện đại lại "bó tay". Những người công nhân quả cảm, có sức khỏe phải dùng dây ngang lưng, treo mình bên vách đá để lao động. Khó khăn là vậy, mà chỉ trong một thời gian ngắn, công ty đã mở được một đoạn đường dài gần chục cây số, với chiều rộng đủ cho hai xe tránh nhau, để đưa máy móc hiện đại vào đường hầm. Hàng chục máy khoan đá, máy xúc, máy ủi và các loại thiết bị được đưa lên công trình thi công. Trong tiếng máy âm vang, anh Nguyễn Khắc Long, công nhân của công ty nói với chúng tôi: Anh lên đây từ đầu năm 2009, đơn vị thi công các hạng mục ngầm, chủ yếu là đào hầm xuyên lòng núi đá, với nỗ lực của 70 công nhân, mỗi ngày đơn vị anh chỉ khoét được sáu đến bảy mét hầm. Quả thật là một sự thách thức rất lớn. Hiện nay, các nhà thầu trên công trường thủy điện Nho Quế 3 thường xuyên huy động lực lượng cán bộ, công nhân khoảng 600 người thi công công trường.

Nhìn trên công trường thủy điện Nho Quế 3 ngổn ngang máy móc, đất đá, nhiều chỗ bùn lầy, đường trơn, bên cạnh đó thời tiết ở đây lúc mưa, lúc nắng, lúc sương giăng trên những dãy núi đá tai mèo trùng điệp, chúng tôi băn khoăn về kế hoạch đề ra của dự án chỉ có bốn năm hoàn thành. Tổng Giám đốc Vũ Chí Mỹ giải thích: Với quyết tâm cao và tin ở năng lực của cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng với máy móc thiết bị hiện đại, Công ty cổ phần Bitexco - Nho Quế 3 nhất định sẽ hoàn thành đúng kế hoạch đề ra, đưa tổ máy số 1 vào vận hành quý II - 2011. Và phấn đấu đưa nhà máy vào hoạt động đúng thời gian, đạt sản lượng điện khoảng trên 500 triệu kW/năm. Thủy điện Nho Quế 3 ngoài việc khai thác tiềm năng năng lượng phát triển kinh tế - xã hội, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia thì vấn đề kinh doanh cũng rất quan trọng. Vì thế công trình hoàn thành sớm ngày nào thì doanh nghiệp bớt khó khăn ngày đó. Hiện nay công ty đã có phương án đấu nối với EVN sau khi công trình hoàn thành và được EVN chấp thuận.

Hiện nay có một điều đang gây khó khăn cho Công ty Bitexco là tình trạng mất điện trên địa bàn huyện Mèo Vạc - nơi công trường thi công đang xảy ra thường xuyên, nên ảnh hưởng lớn đến tiến độ thi công. Chúng tôi được biết, trong quá trình công ty thi công thủy điện Nho Quế 3, đã được lãnh đạo tỉnh, các ngành, cấp tỉnh Hà Giang, cũng như huyện Mèo Vạc tạo mọi điều kiện thuận lợi. Việc đền bù giải phóng mặt bằng hầu như không có gì vướng mắc. Toàn bộ 183,5 ha đất với 297 hộ nằm trong vùng ảnh hưởng dự án thủy điện đã được nhà đầu tư kết hợp với chính quyền địa phương đền bù công khai, thỏa đáng, tạo được sự đồng thuận và nhất trí cao của nhân dân. Ðối với 56 hộ cần phải di dời để thi công, được nhà đầu tư cùng địa phương bố trí sáu điểm di dân cho các hộ tái định cư ổn định cuộc sống, sản xuất.  Công ty đã xây dựng phương án chi tiết đánh giá thiệt hại, định cư cho các hộ để trình UBND huyện Mèo Vạc xem xét với tổng số tiền 20,5 tỷ đồng.

Rời thủy điện Nho Quế 3, bất chợt cơn mưa lại ào tới. Núi rừng Mèo Vạc từng đám mây lại ùn ùn kéo về phủ một mầu trắng đục trên công trường thủy điện. Chợt nghĩ, khi thủy điện Nho Quế 3 được đưa vào sử dụng, những dãy núi đá lởm chởm kia sẽ bị vùi lấp, tạo ra một lòng hồ có diện tích gần 80 ha, sẽ góp phần cải tạo môi trường sinh thái cho phát triển kinh tế-xã hội và du lịch ở địa phương. Người dân khu vực thủy điện và hàng vạn người dân Mèo Vạc sẽ có một nguồn nước hàng triệu mét khối phục vụ sinh hoạt, đời sống và sản xuất. Khi ấy sẽ chấm dứt cảnh đồng bào vùng cao núi đá Mèo Vạc thiếu nước ăn và nước sản xuất trầm trọng trong mùa khô.

Ðặng Quang Vượng và Huy Toán