Tạo đột phá trong chuỗi cung ứng bán dẫn

Việt Nam đã tạo dựng được những nền tảng bước đầu cho ngành công nghiệp bán dẫn, thể hiện qua sự hình thành của đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và một số dự án đầu tư trọng điểm. 

Dù vậy, ngành vẫn đối mặt với nhiều rào cản về năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), khả năng phát triển sản phẩm, quy mô doanh nghiệp trong nước cũng như mức độ tham gia vào các công đoạn mang lại giá trị gia tăng cao. Những điểm nghẽn này cần phải được nhận diện đầy đủ để có giải pháp tháo gỡ kịp thời.

vnu-ptn-hus.jpg
Hoạt động tại phòng thí nghiệm Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. (Ảnh: DIỆP NGỌC)

Theo các chuyên gia, để đưa ra những lựa chọn chiến lược phù hợp cho phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, trước hết cần đánh giá thực chất năng lực hiện có, đồng thời xác định đúng lợi thế, khoảng cách công nghệ cũng như cơ hội của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Làm chủ quy trình sản xuất

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh: Bán dẫn chính là "hạt nhân vật lý", nền tảng cốt lõi quyết định sự thành bại của toàn bộ nhóm công nghệ chiến lược quốc gia như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, internet vạn vật (IoT) cho đến công nghệ lượng tử, chip quang học và an ninh mạng. Nếu không chủ động phát triển công nghiệp bán dẫn, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ phụ thuộc hoàn toàn vào phần cứng nhập khẩu khi triển khai các hạ tầng chiến lược.

Dù các kỹ sư trong nước đã tự thiết kế và phát triển được một số dòng chip, nhưng khâu chế tạo vẫn phải gửi ra nước ngoài gia công do chưa có nhà máy sản xuất nội địa. Điều này tiềm ẩn những rủi ro khó kiểm soát. Chỉ khi làm chủ trọn vẹn quy trình từ thiết kế đến chế tạo trong nước, bài toán an toàn, an ninh công nghệ quốc gia mới thật sự được bảo đảm.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trần Thuật, Viện trưởng Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, nhờ các đòn bẩy chính sách như Nghị quyết số 57-NQ/ TW, Quyết định số 1018/QĐ-TTg hay Quyết định số 1017/QĐ-TTg, năng lực làm chủ công nghệ bán dẫn của doanh nghiệp Việt đang ghi nhận những bước tiến thực chất. Việt Nam đã dần hình thành lực lượng doanh nghiệp công nghệ số trong nước dấn thân vào lĩnh vực thiết kế vi mạch với những sản phẩm tiêu biểu như chip bảo mật VGC phiên bản 01 do Viettel phối hợp Ban Cơ yếu Chính phủ phát triển được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nanomet, chứa 300 triệu bóng bán dẫn (transistor) và khả năng mã hóa, giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp thuần phần mềm trong cùng tác vụ.

Dù vậy, hoạt động R&D vẫn vướng ba điểm nghẽn lớn: Chi phí xây dựng phòng sạch, thiết bị đo kiểm và chế tạo thử nghiệm vượt quá khả năng của từng viện, trường hay startup đơn lẻ, đòi hỏi vai trò "bà đỡ" tài chính của Nhà nước để các ý tưởng vượt qua ranh giới mô phỏng học thuật. Việt Nam cũng đang thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ tổng công trình sư và kỹ sư trưởng giàu kinh nghiệm thực chiến tại các tập đoàn quốc tế để dẫn dắt các bài toán thiết kế phức tạp. Ngoài ra, quy định quản lý tài chính, đấu thầu thiết bị đặc thù và nghiệm thu đề tài cần mở ra "không gian chấp nhận rủi ro có kiểm soát" vì quá trình thương mại hóa chip có tỷ lệ thử nghiệm thất bại rất cao.

Tận dụng lợi thế sẵn có

Để tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn và tạo bước đột phá về chất, đưa Việt Nam thoát khỏi vị thế gia công, lắp ráp để tiến tới làm chủ công nghệ bán dẫn ở phân khúc giá trị cao, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định ba nhóm định hướng trọng tâm. Đó là thay vì cạnh tranh trực diện ở mảng chip đa dụng vốn đòi hỏi nguồn vốn hàng chục tỷ USD, Việt Nam dồn lực nghiên cứu và phát triển các dòng chip chuyên dụng như chip AI tại biên (Edge AI), chip IoT, hay thiết bị 5G/6G - những lĩnh vực phát huy được thế mạnh về thuật toán tối ưu, kiến trúc thiết kế thông minh cũng như khả năng tùy biến theo nhu cầu đặc thù trong nước.

Bên cạnh đó, chuyển dịch mạnh từ cơ chế cấp phát sang đặt hàng nhiệm vụ khoa học dựa trên bài toán thực tiễn của doanh nghiệp để tạo ra sản phẩm thương mại hóa. Đồng thời, thúc đẩy đồng tài trợ từ các quỹ khoa học và quỹ đầu tư mạo hiểm; áp dụng cơ chế khoán đến sản phẩm cuối cùng và chấp nhận rủi ro. Cuối cùng, gắn đào tạo nguồn nhân lực với năng lực thực hành trên quy trình thực tế; tạo cơ chế thu hút tổng công trình sư, chuyên gia người Việt ở nước ngoài về dẫn dắt các nhóm R&D trong nước.

Từ kinh nghiệm hàng chục năm lãnh đạo, phát triển hệ sinh thái, chuỗi cung ứng và quản trị sở hữu trí tuệ bán dẫn tại các tập đoàn lớn, Tiến sĩ Richard L. Thurston, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Great Lakes Semiconductor kiến nghị Việt Nam cần xây dựng một chiến lược công nghiệp bán dẫn quốc gia thống nhất; kết nối các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư nước ngoài cũng như đối tác chuỗi cung ứng thông qua một chính sách công nghiệp bài bản, nhất quán với các ưu tiên chung và cột mốc đo lường được; tránh tình trạng các phòng thí nghiệm hoạt động biệt lập, các ưu đãi thiếu liên kết hay các dự án trùng lặp, dàn trải.

Việt Nam chưa nên xây dựng nhà máy đúc chip (fab) quy mô lớn ngay lúc này vì dễ trở thành gánh nặng. Thay vào đó, cần tận dụng nền tảng sẵn có về lắp ráp điện tử, đóng gói và kiểm thử, đội ngũ kỹ sư tài năng, các cụm công nghiệp và mạng lưới quan hệ thương mại quốc tế để làm bệ phóng tiến tới các khâu có giá trị cao hơn như thiết kế, vật liệu, linh kiện chuyên dụng và thương mại hóa.

Đồng thời, thiết lập quan hệ đối tác mang tính bổ trợ với các quốc gia phát triển về bán dẫn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đức, Ireland… và các đối tác khác trong các lĩnh vực thiết bị, thiết kế để tiếp cận năng lực sản xuất, kiểm định vật liệu, đào tạo, đầu tư và kết nối khách hàng. Quan trọng là cần định vị sự hợp tác này trên tinh thần đôi bên cùng có lợi, chứ không phải là sự thay thế cho năng lực nội tại của Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm