Trước tình hình trên cần có giải pháp kỹ thuật, quy trình canh tác để phát triển sản phẩm kinh tế chủ lực của địa phương một cách bền vững.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, tình trạng suy thoái của diện tích cây cam trên địa bàn diễn ra mạnh trong giai đoạn 2018-2021. Từ 2022 đến nay, mức độ suy thoái giảm do các vùng sản xuất áp dụng một số tiến bộ kỹ thuật mới.
Tuy nhiên, tại một số địa phương vẫn xảy ra tình trạng phát triển cây có múi không nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt; diện tích trồng mới không đủ điều kiện về đất đai, nguồn nước để sản xuất gây tăng chi phí đầu tư; sử dụng giống cây có múi không bảo đảm chất lượng, nhiễm một số dịch hại nguy hiểm.
Tại vùng sản xuất cây có múi của Cao Phong, qua quá trình trồng, một số diện tích đã già cỗi, hết chu kỳ; quá trình canh tác lâu năm, sử dụng nhiều phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật dẫn đến đất bị chai cứng, nhiễm dịch hại nguy hiểm gây suy tàn, thoái hóa nhanh chóng vườn cây, ngay cả với những vườn tái canh trong giai đoạn kiến thiết.
Tại một số khu vực tuy đã hình thành những vùng sản xuất tập trung mang tính hàng hóa nhưng việc trồng xen các giống khác nhau gây khó khăn cho việc chăm sóc, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất cũng như công tác quản lý và cấp mã số vùng trồng.
Để khắc phục vấn đề này, đồng thời phát triển ổn định, bền vững, theo chuỗi giá trị, khai thác tốt tiềm năng, lợi thế và phát huy vai trò của nhóm cây chủ lực, Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình (cũ) đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án tái canh cây ăn quả có múi giai đoạn 2021-2025, định hướng đến 2030.
Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp các sở, ban, ngành và ủy ban nhân dân các xã triển khai thực hiện với mục đích xây dựng mô hình mẫu về tổ chức lại sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cam Cao Phong một cách bền vững, làm cơ sở áp dụng trên diện rộng trong thực hiện tái canh vùng cam Cao Phong nói riêng, tái canh cây ăn quả có múi của tỉnh nói chung.
Mô hình cánh đồng mẫu về tái canh cây cam được triển khai tại cánh đồng khu 2, xã Cao Phong với 32 hộ dân đội sản xuất Bắc Phong, thuộc Công ty TNHH MTV Cao Phong Hòa Bình, tham gia trên diện tích 13,98 ha, thời gian từ năm 2023 đến nay. Các hộ dân được hỗ trợ 100% cây giống cam canh sạch bệnh, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; được tập huấn, hướng dẫn về kỹ thuật xử lý đất, cách trồng, chăm sóc và phòng trừ dịch hại trên cây cam.
Từ năm 2023, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Phú Thọ đã chủ động lựa chọn hộ, địa điểm mô hình, xác định giống cam trồng tại cánh đồng mẫu, phân tích mẫu cây cam đã trồng. Toàn bộ diện tích đất thực hiện mô hình đều được lấy mẫu đất phân tích và xử lý tiêu diệt các tồn dư nấm bệnh, rệp, tuyến trùng hại rễ trước khi trồng tái canh.
Bên cạnh đó, tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn cải tạo đất, tổ chức sản xuất tái canh cây có múi; tập huấn, tuyên truyền nâng cao nhận thức về thu gom, xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật cho các hộ tham gia mô hình.
Trong quá trình thực hiện, mô hình nhận được sự ủng hộ cao của tỉnh và sự giúp đỡ nhiệt tình từ các chuyên gia của Viện Bảo vệ thực vật, Viện Nông hóa thổ nhưỡng thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Theo ông Nguyễn Hồng Yến, Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình triển khai vườn mẫu cũng gặp một số khó khăn như:
Người dân chưa thấy rõ được kết quả việc xử lý đất bằng các chế phẩm nên còn nhiều ý kiến trái chiều; một số đơn vị thiếu sát sao, chưa chú trọng công tác phối hợp với chi cục để hướng dẫn các hộ thực hiện mô hình; nguồn nước tưới cho cây cam còn thiếu, các hộ chủ yếu sử dụng nước sạch sinh hoạt được dẫn từ khu dân cư vào vườn (trung bình đường ống dẫn nước từ 1.000-3.000 m)…
Tuy nhiên, sau hơn 3 năm thực hiện mô hình cho thấy kết quả bước đầu tích cực. Các thành viên tham gia mô hình đã trồng và chăm sóc cây cam theo đúng quy trình kỹ thuật, cây cam canh có tán rộng, cành nhánh phân bố đều, lá xanh bóng.
Trên cơ sở kết quả đã đạt được, thời gian tới, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ nghiên cứu, tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành các đề án, nghị quyết mới về tái canh cây cam, phục vụ cho phát triển cây cam bền vững và nâng cao chất lượng nông sản.
Tiếp tục phối hợp các địa phương khuyến khích người dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn VietGAP, GlobalGAP; kiên định sản xuất theo hướng xanh, sạch, dùng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật vi sinh; tăng cường liên kết, chế biến, tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ, chuyển giao công nghệ bảo quản, chế biến sản phẩm quả có múi.
Cùng với đó, tăng cường hỗ trợ các địa phương cấp, quản lý mã số vùng trồng; thúc đẩy đàm phán mở cửa thị trường xuất khẩu cây ăn quả có múi; xây dựng kết cấu hạ tầng đường giao thông, điện, nước... phục vụ vùng chuyên canh. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường xuất khẩu phù hợp từng nhóm cây ăn quả có múi; tăng cường kết nối giữa các địa phương sản xuất cây có múi lớn với các nhà chế biến, xuất khẩu.
