Từ bốn vùng Mường: Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động (người dân bản địa vẫn thường gọi “nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động”) đến các xóm bản xa xôi đều nhộn nhịp cờ hoa vui Tết. Đây là truyền thống được đồng bào Mường duy trì kể từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Năm nào cũng vậy, ở vùng núi huyện Lạc Sơn (cũ), vùng Mường Vang được xem là nơi ăn Tết Độc lập lớn nhất. Nơi đây, vào ngày này các gia đình thắp hương, dâng cỗ lên tổ tiên, sau đó đánh chiêng cầu nguyện sức khỏe, gia đình êm ấm, mùa màng bội thu, quê hương, đất nước ngày càng phát triển.
Bà Bùi Thị Nhin, xóm Quý Hòa (xã Mường Vang) cho biết: “Để đón Tết Độc lập, gia đình tôi đã chuẩn bị đầy đủ lương thực cả tuần nay, gạo nếp để đồ xôi và làm các loại bánh. Những ngày này, cả vùng ăn Tết đông vui lắm, người già và chị em phụ nữ thì tập văn nghệ để hát đúm, đánh cồng chiêng, còn các thanh niên tập các môn thể thao, bóng rổ, bóng chuyền để thi đấu... Tất cả con cái đi làm ở xa đều về sum họp ăn Tết. Những gia đình có điều kiện thì mổ trâu, mổ bò rồi làm cơm mời anh em bạn bè hàng xóm cùng về chung vui...”.
Tết Độc lập trên xứ Mường ngày càng vui và ý nghĩa bởi đời sống các gia đình ngày một khá giả. Đây là dịp để con cháu nhớ về cội nguồn, trở về với quê hương và lưu giữ những nét đẹp phong tục. Mỗi gia đình thường chuẩn bị từ 5-6 mâm cỗ, nhà nhiều khách thì hàng chục mâm để mời khách các nơi đến ăn Tết. Tết Độc lập đã trở thành một nét đẹp văn hóa độc đáo, niềm tự hào của mỗi người dân xứ Mường.
Ông Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Yên Phú cho biết, trong ngày Tết, đồng bào Mường đều mặc trên mình những bộ quần áo đẹp nhất, sau đó đến thăm nhà nhau, quây quần uống chén rượu nồng ấm.
Giống như Tết cổ truyền, các gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ dâng lên bàn thờ tổ tiên. Để chuẩn bị cho những mâm cơm ngày Tết, hàng xóm chung tay mổ lợn, thịt gà và gói bánh uôi, thổi xôi ngũ sắc..., mỗi gia đình đều hướng đến một Tết Độc lập ấm no, vui vẻ, hạnh phúc.
Chiêng Mường được xem là hồn thiêng của người Mường, bao đời nay gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng. Đây là nhạc cụ truyền thống không thể thiếu trong dịp lễ, Tết. Chiêng Mường đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2016.
Ông Bùi Thanh Bình, Giám đốc Bảo tàng Di sản văn hóa Mường cho biết: “Mỗi dịp Tết là cơ hội quý báu để chúng tôi giới thiệu và quảng bá những giá trị văn hóa của người Mường với du khách, nhất là các bạn trẻ sẽ hiểu rõ hơn về các phong tục Tết Mường qua các hoạt động trải nghiệm văn nghệ, trò chơi dân gian và ẩm thực. Điều này góp phần bảo tồn và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Mường”.
Em Bùi Thị Vui, học sinh lớp 10 ở xã Mường Vang cho biết: “Là người con của quê hương xứ Mường, cháu rất tự hào về phong tục và nét văn hóa của dân tộc nơi mình sinh ra và lớn lên. Thế hệ trẻ chúng cháu cần phải giữ gìn và phát huy để thể hiện lòng biết ơn với Bác Hồ muôn vàn kính yêu”.
Hằng năm cứ đến dịp Quốc khánh 2/9, chính quyền địa phương lại cùng đồng bào các dân tộc anh em trong vùng tổ chức các hoạt động vui chơi đón Tết Độc lập. Đồng bào Mường dạy con cháu đạo lý uống nước nhớ nguồn, nhớ công ơn của Đảng, của Bác Hồ kính yêu. Bầu không khí ngày Tết cũng gắn chặt tình đoàn kết giữa các bản làng, thôn xóm, góp phần dựng xây quê hương cửa ngõ vùng tây bắc ngày càng giàu đẹp.
Ông Bùi Văn Hiền, 68 tuổi ở vùng Mường Vang chia sẻ: “Từ những năm còn làm việc cho đến lúc nghỉ hưu, năm nào tôi cũng về quê ăn Tết Độc lập. Tết Độc lập với chúng tôi là một nét độc đáo rất riêng. Trước đây đời sống người dân còn nhiều khó khăn, nhưng mọi gia đình vẫn dành dụm vật phẩm ngon nhất mang ra để thưởng thức trong ngày vui đón Tết. Nay đời sống khá giả hơn, tập tục đón Tết của đồng bào no đủ hơn. Tôi tin rằng các thế hệ trên xứ Mường mai sau sẽ tiếp tục giữ gìn được nét văn hóa truyền thống này”.
