Quan tâm hơn tới người chưa thành niên

Khi gia đình chưa là mái ấm

Cục Bảo vệ, Chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) cho biết, thống kê từ báo cáo các tỉnh, thành phố năm 2012 cho thấy, số trẻ em và người chưa thành niên vi phạm pháp luật là hơn 13 nghìn em. Trong đó, nhóm tuổi 16-18 tuổi chiếm hơn 63%. Tình hình tội phạm ở người chưa thành niên có xu hướng tăng trở lại trong những năm gần đây.

Đây là thông tin từ hội nghị triển khai Thông tư liên tịch số 02/2013 giữa Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án Nhân dân tối cao diễn ra ngày 9-10 tại Hà Nội.

Phân tích nguyên nhân đầu tiên dẫn đến việc người chưa thành niên vi phạm pháp luật, ông Nguyễn Quang Vinh (Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em) nhận xét, nhóm đối tượng này đều sống trong gia đình có hoàn cảnh éo le như gặp khó khăn về kinh tế, bố mẹ là đối tượng hình sự, rượu chè, cờ bạc, trong gia đình thường xảy ra bạo lực, phụ huynh ly dị, ly thân. Thiếu sự quan tâm, giáo dục của người thân, các em bị đẩy vào con đường bỏ học, lang thang kiếm sống, dễ dẫn đến vi phạm pháp luật, hoặc bị rủ rê vào con đường phạm tội.

Về khía cạnh xã hội, phòng ngừa tội phạm và các vi phạm pháp luật trong lứa tuổi vị thành niên ở cả ba môi trường: gia đình, nhà trường và xã hội chưa được quan tâm đúng mức. Hoạt động này thiếu các nội dung, biện pháp cụ thể, chưa huy động sức mạnh đa chiều nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội tại cộng đồng.

Cụ thể như, công tác quản lý nhà nước về văn hoá - thông tin còn bất cập. Tình trạng sao in văn hoá phẩm đồi truỵ, kích động bạo lực tràn lan chưa kiểm soát được. Nhiều điểm kinh doanh karaoke, nhà hàng, vũ trường, đặc biệt các điểm dịch vụ internet chiếu phim bạo lực, nội dung xấu … khiến nhiều em bị kích động, làm theo và đã gây ra một số vụ án đặc biệt nghiêm trọng.

Đánh giá về nguyên nhân vi phạm pháp luật từ phía trẻ em, ông Vinh cho rằng hầu hết các em vi phạm pháp luật là do ít hiểu biết về luật pháp, thiếu sự quan tâm, giáo dục của gia đình và bản thân thiếu sự tu dưỡng, rèn luyện, ham chơi bời, hưởng thụ, đua đòi các thói hư, tật xấu. Đặc biệt, số trẻ em vi phạm pháp luật tập trung ở lứa tuổi từ 16-18 tuổi gây án nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng như giết người, cướptài sản, hiếp dâm, cố ý gây thương tích chiếm tỷ lệ cao (hơn 60%). Do đặc điểm tâm lý, ở lứa tuổi này, các em còn nông nổi, hiếu thắng, liều lĩnh trước tác động của ngoại cảnh, rất hiếu động, thích phiêu lưu mạo hiểm, luôn phô trương sức mạnh và sự can đảm của mình, không muốn thua kém bạn bè, thích bắt chước các nhân vật trong phim truyện… Những đặc điểm trên đều tác động mạnh mẽ tới hành vi vi phạm pháp luật của trẻ.

Cục Bảo vệ, Chăm sóc trẻ em hiện đang soạn thảo bộ chỉ tiêu chung về trẻ em, trong đó, một số chỉ tiêu liên quan đến người chưa thành niên vi phạm pháp luật, dự kiến sẽ trình trong tháng 12 năm nay.

Tăng giáo dục, giúp hòa nhập cộng đồng

Ông Hà Đình Bốn, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, nhấn mạnh, quan điểm đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật tập trung vào mục đích giáo dục là chính. Nếu chỉ tăng xử phạt nặng với một, hai trường hợp, liệu tình trạng phạm tội ở người chưa thành niên có thực sự giảm. Liên quan tới một số nội dung trong Luật Xử lý vi phạm hành chính có hiệu lực từ ngày 1-7-2013, việc đưa người chưa thành niên vi phạm pháp luật vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc hay cơ sở cai nghiện bắt buộc sẽ áp dụng theo văn bản này từ ngày 1-1-2014 và sẽ do toà án quyết định.

Đại diện của Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em kiến nghị nên chú trọng theo dõi, quản lý người chưa thành niên tái hoà nhập cộng đồng. Sau khi chấp hành xong hình phạt tù có thời hạn hoặc biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng, người chưa thành niên vi phạm pháp luật cần được hỗ trợ khi các em trở về với gia đình, xã hội. Trước hết, cần ưu tiên cho các em đi học, tìm việc làm sau khi đã chấp hành biện pháp giáo dục. Chính quyền cơ sở cần cung cấp, bảo đảm các dịch vụ hỗ trợ người chưa thành niên khi các em trở về cộng đồng, giảm bớt định kiến đối với nhóm trẻ này.

Ông Vinh cũng đề xuất tiếp tục hoàn thiện pháp luật, chính sách về trẻ em. Trước mắt, cần xem xét sửa đổi Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em phù hợp với tình hình mới, trong đó có nội dung tư pháp thân thiện với trẻ.