Ở khu vực ven biển phía nam thành phố Đà Nẵng, hành trình giữ rừng ngập mặn vẫn đang được tiếp nối mỗi ngày bằng sự đồng lòng của cộng đồng và niềm tin vào hướng phát triển xanh, bền vững.
Hệ sinh thái rộng lớn
Theo các đề tài nghiên cứu khoa học, trước đây vùng đất ngập nước vũng An Hòa trải dài qua các xã Núi Thành, Tam Anh và Tam Hải của thành phố Đà Nẵng, với diện tích mặt nước khoảng 1.900 ha. Tại đây, hệ thống rừng ngập mặn và thảm cỏ biển vừa góp phần ổn định địa hình ven biển, vừa tạo nên “vành đai xanh” thích ứng với biến đổi khí hậu cho khu vực phía nam thành phố.
Diện tích rừng ngập mặn tập trung lớn ở xã Tam Hải với hơn 65 ha và xã Núi Thành với khoảng 50 ha; phân bố dọc phía ngoài đê đạt 86,8 ha, chiếm 82,37%, còn khu vực trong đê là 18,57 ha, chiếm 17,63 %. Rừng ngập mặn phân bố từ cửa sông với nền bùn nhão đến các khu vực ít chịu ảnh hưởng thủy triều.
Tại các khu vực cửa sông, ven biển có độ mặn cao và chịu tác động mạnh của thủy triều đã hình thành quần xã cây mắm, bần, đước, vẹt trụ. Còn ở các bãi bồi có tỷ lệ cát cao, ít chịu ảnh hưởng thủy triều đã xuất hiện quần xã giá, mớp sát. Đáng chú ý, tại hai xã Núi Thành và Tam Mỹ còn tồn tại quần xã dừa nước điển hình cùng các loài ô rô, ráng.
Theo các nghiên cứu, hệ thực vật ngập mặn tại đây ghi nhận 25 loài thuộc 19 họ, gồm 13 loài chính thức và 12 loài tham gia. Nhờ diện tích rộng và đa dạng loài, người dân sinh sống dọc khu vực này có thể đánh bắt cá, tôm dưới tán rừng. Từ đó, khu rừng ngập mặn được ví như “báu vật” với nguồn lợi thủy sản dồi dào, mang lại thu nhập ổn định.
Theo người dân địa phương, một thời, do phong trào nuôi tôm nở rộ, nhiều hộ tự ý chặt phá cây mắm và biến diện tích rừng thành ao nuôi tôm. Khi những cánh rừng nguyên sinh bị tàn phá, sóng biển ngày càng ăn sâu vào đất liền, hệ sinh thái thay đổi, nhiều ao tôm phải bỏ hoang vì dịch bệnh... Trước tình hình đó, người dân đã thay đổi nhận thức, không còn chặt phá cây mắm mà tăng cường bảo vệ, coi đây như những “cây di sản” ở vùng sông nước.
Phát huy giá trị rừng ngập mặn
Trước thực trạng rừng ngập mặn suy giảm do tác động của con người và biến đổi khí hậu, chính quyền huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam trước đây đã nỗ lực triển khai nhiều dự án trồng rừng.
Riêng năm 2025, huyện Núi Thành (cũ) trồng được 12 ha rừng chống cát bay tại xã Tam Quang; 8 ha đước tại thôn Đông Tuần, xã Tam Hải theo Dự án “Tăng cường năng lực địa phương về quản lý bền vững đất ngập nước” và 4 ha rừng ngập mặn tại thôn Long Thạnh Tây, xã Tam Hải theo chương trình “Lá chắn xanh” do tổ chức Catholic Relief Services (CRS) tại Việt Nam tài trợ. Nhờ đó đã nâng diện tích rừng ngập mặn lên hơn 100 ha.
Ông Trần Tấn Trưởng, thôn Long Thạnh Tây, xã Tam Hải chia sẻ, những ngày đầu, việc trồng cây trong môi trường nước mặn, bùn lầy gặp không ít khó khăn. Cây giống dễ bị sóng cuốn, hàu, ốc bám gây hại. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì, người dân đã chăm sóc từng cây, dựng cọc chắn sóng, thường xuyên kiểm tra và làm sạch thân cây. Nhờ đó, tỷ lệ sống đạt 85-90%, một con số ấn tượng đối với mô hình phục hồi rừng ngập mặn.
“Đến nay, nhiều khu vực đã hình thành tán rừng dày, cây cao 4-5m, rễ đan xen tạo thành “mạng lưới sinh học” vững chắc. Hệ rừng ngập mặn vừa tạo cảnh quan, vừa đóng vai trò “tường thành” tự nhiên, giúp giảm năng lượng sóng, hạn chế xói lở, ngăn xâm nhập mặn và bảo vệ đất liền”, ông Trưởng cho biết.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tam Hải Huỳnh Văn Cường chia sẻ: “Sau nhiều năm nỗ lực, diện tích rừng ngập mặn tại Tam Hải đã tăng lên đáng kể, minh chứng cho sự chuyển biến trong tư duy phát triển từ khai thác sang bảo tồn, từ ngắn hạn sang bền vững”.
Để bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ven biển, ứng phó biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng phòng hộ và bảo tồn đa dạng sinh học, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành Kế hoạch số 171/KH-UBND về triển khai Đề án “Bảo vệ và phát triển rừng vùng ven biển nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030”.
Theo kế hoạch, thành phố đặt mục tiêu quản lý, bảo vệ có hiệu quả đối với toàn bộ diện tích rừng ven biển hiện có với tổng diện tích gần 12.000 ha; đồng thời chăm sóc, bảo vệ nghiêm ngặt 300 ha rừng mới trồng, bảo đảm tỷ lệ cây sống và phát triển tốt.
Trong giai đoạn 2026-2030, đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn, Đà Nẵng sẽ trồng mới và phục hồi 50 ha; trong đó, tập trung xử lý và trồng lại 42 ha rừng ngập mặn đã chết tại xã Tam Hải và xã Tam Anh; trồng mới 8 ha tại các xã ven biển có điều kiện thổ nhưỡng phù hợp. Ngoài ra, thành phố sẽ hỗ trợ 200.000 cây giống để trồng phân tán. Đây là các loại cây đa mục đích, giúp tăng độ che phủ mảng xanh đô thị và cải thiện sinh kế cho người dân khu vực ven biển.
Tổng kinh phí thực hiện các mục tiêu trên trong giai đoạn 2026-2030 dự kiến hơn 106 tỷ đồng; trong đó, kinh phí dành cho quản lý, bảo vệ rừng hơn 31,6 tỷ đồng, trồng rừng phòng hộ chắn gió, cát hơn 36,9 tỷ đồng và trồng rừng ngập mặn hơn 13,4 tỷ đồng. Ngoài ra, thành phố dành hơn 21,3 tỷ đồng cho công tác cải tạo, nâng cao chất lượng rừng thông qua việc chuyển đổi loài cây trồng đối với diện tích rừng keo và 3 tỷ đồng để hỗ trợ cấp phát cây giống trồng phân tán cho các tổ chức, cá nhân trên địa bàn.
Những cánh rừng ngập mặn ở khu vực phía nam thành phố được phục hồi, sẽ giúp chống sạt lở, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và mở ra hướng phát triển du lịch từ tài nguyên thiên nhiên.
