Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong giai đoạn phát triển mới

Tại buổi lễ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 tặng 1 tập thể và 1 cá nhân: Tập thể các nhà khoa học nữ thuộc Đại học Bách Khoa Hà Nội với cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt”, có ý nghĩa thiết thực trong phát triển bền vững ngành nông sản Việt Nam và phát triển kinh tế tuần hoàn. Cá nhân: Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Việt Nga, Trường đại học Xây dựng Hà Nội với những đóng góp trong lĩnh vực kỹ thuật xử lý nước thải, bảo vệ môi trường…

Trong hơn 40 năm qua, Giải thưởng đã vinh danh 22 tập thể và 57 cá nhân nhà khoa học nữ với nhiều công trình nghiên cứu mũi nhọn về khoa học tự nhiên, khoa học cơ bản, có tính ứng dụng cao và có tác động mạnh mẽ đến nền khoa học nước nhà.

Phát biểu ý kiến tại sự kiện, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, sự kiện là dịp để chúng ta cùng ghi nhận, tôn vinh các thế hệ phụ nữ Việt Nam, những người đã bước qua bao thăng trầm và đột phá của lịch sử, say mê cống hiến, kiến tạo bản sắc góp phần bồi đắp, làm rạng rỡ thêm cốt cách con người Việt Nam, tô thắm thêm vẻ đẹp non sông, đất nước và viết nên những trang sử vẻ vang, hào hùng của dân tộc. Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Tổng Bí thư Tô Lâm và với tình cảm cá nhân, Thủ tướng gửi tới các Mẹ Việt Nam Anh hùng, toàn thể phụ nữ, trẻ em gái Việt Nam; các nữ lãnh đạo, quản lý, nhà khoa học và quý vị đại biểu lời chào thân ái, lời thăm hỏi ân tình và lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

Thủ tướng nhấn mạnh, lịch sử Việt Nam là bản trường ca vĩ đại về lòng yêu nước và ý chí tự lực, tự cường, trong đó những cống hiến và hy sinh, sự nhân hậu và kiên cường của người phụ nữ Việt Nam chính là những giai điệu hào hùng, bất hủ, góp phần hun đúc và làm nên khí phách dân tộc. Từ thuở sơ khai dựng nước và giữ nước, phụ nữ ta với lòng yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất, kiên trung như Hai Bà Trưng, Bà Triệu và nhiều bậc tiền bối khác… đã trở thành những “thành lũy” kiên cường chống giặc ngoại xâm, giữ nguyên bờ cõi, hồn thiêng sông núi đất nước.

Trong thời kỳ kháng chiến, kiến quốc và xây dựng đất nước, những phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh đã được kết tinh bằng 8 chữ vàng “Anh hùng-Bất khuất-Trung hậu-Đảm đang”. Phụ nữ Việt Nam đã trở thành những người “chiến sĩ” trên mọi mặt trận xây dựng và phát triển đất nước: Trong chiến đấu, sự anh dũng của những nữ chiến sĩ anh hùng cách mạng, của “Đội quân tóc dài” nơi tiền tuyến; cùng với sự hy sinh to lớn, cao cả của các Mẹ Việt Nam Anh hùng nơi hậu phương, đã trở thành “huyền thoại sức mạnh”, hóa thân thành những tượng đài bất tử, kết tinh thành những giá trị bất diệt, thiêng liêng của dân tộc.

Trong lao động sản xuất, những người phụ nữ “ba đảm đang” đã trở thành hậu phương vững chắc, là lực lượng lao động xung kích, duy trì nhịp độ sản xuất trong các nhà máy, xí nghiệp… phục vụ đắc lực cho tiền tuyến chiến đấu. Sau này, họ lại tiên phong trở thành những chủ thể kinh tế năng động, là thế hệ doanh nhân bản lĩnh, lăn xả trên thương trường… thời kỳ Đổi mới.

Trong kiến tạo tri thức và nghiên cứu khoa học, phụ nữ chính là người giữ gìn ngọn lửa tri thức trong bom, đạn. Sau này, họ tự tin bước vào phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu… để chiếm lĩnh những đỉnh cao khoa học, là chủ nhân của nhiều phát kiến hữu ích phục vụ cuộc sống. Chúng ta cũng có thế hệ nữ lãnh đạo, quản lý và trí thức trí tuệ, bản lĩnh, luôn trăn trở tìm đường cải cách, tìm hướng đổi mới, phát triển đất nước nhanh và bền vững. Tiếp nối mạch nguồn ấy, thế hệ phụ nữ hôm nay tiếp tục đoàn kết vươn lên, vượt qua mọi nghịch cảnh, định kiến, lao động sáng tạo, không ngừng dấn thân cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Có thể khẳng định, dù trong bất kỳ hoàn cảnh, cương vị nào, phụ nữ Việt Nam luôn là hiện thân của những giá trị tốt đẹp nhất; là những người ngày ngày nỗ lực “thêu hoa, dệt gấm” làm nên những kỳ tích mới tô điểm cho bức tranh non sông; đóng góp thêm những viên gạch “hồng” xây dựng nước Việt Nam phát triển giàu mạnh.

Thủ tướng khẳng định, Đảng, Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với phụ nữ; ban hành nhiều chủ trương, chính sách khẳng định vị thế và tạo cơ hội để phụ nữ tham gia đóng góp trong mọi mặt của đời sống xã hội. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh một nhiệm vụ quan trọng là “Chăm lo xây dựng phụ nữ Việt Nam thời đại mới, phát huy truyền thống, tiềm năng, thế mạnh, trí tuệ và tinh thần làm chủ, khát vọng vươn lên của phụ nữ”.

Như vậy, chăm lo cho phụ nữ không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là sự khẳng định sâu sắc: Phụ nữ là người “gieo hạt giống nhân cách”, “ươm mầm khát vọng”, “nuôi dưỡng tâm hồn”, “phát triển tri thức” và “hiện thực hóa giấc mơ” của mỗi con người. Phụ nữ không chỉ là người giữ lửa hạnh phúc gia đình, mà còn là người nắm giữ “chìa khóa” mở khóa vận mệnh phát triển của quốc gia, định hình tương lai của dân tộc và bảo đảm sự ổn định, bền vững của nhân loại.

Thủ tướng nêu rõ, thời gian qua, công tác phát triển phụ nữ đạt được nhiều kết quả tích cực:

Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách giúp phụ nữ khởi nghiệp, tạo sinh kế, thúc đẩy xóa đói, giảm nghèo, phát huy vai trò của phụ nữ... Công tác bình đẳng giới và vì sự tiến bộ của phụ nữ được đẩy mạnh, nhất là trong hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật và đối ngoại, hội nhập quốc tế. Vai trò của các tổ chức Hội Phụ nữ được nâng cao, nhất là vai trò đại diện; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới. Tỷ lệ nữ Đại biểu Quốc hội khóa XV đạt gần 30,3% - cao nhất trong 45 năm qua, thuộc nhóm dẫn đầu châu Á. Tỷ lệ nữ ứng cử viên Đại biểu Quốc hội khóa XVI đạt gần 45,4%. Ở Trung ương, có 21 nữ Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIV, 1 nữ Ủy viên Bộ Chính trị, 3 nữ Bí thư Trung ương Đảng.

Phụ nữ ngày càng tích cực, năng động tham gia làm chủ và lao động sản xuất: Tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy và nữ đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ sau cao hơn nhiệm kỳ trước. Trong đó: Tỷ lệ cấp ủy viên nữ bình quân ở cấp tỉnh đạt gần 18,7%; tỷ lệ cấp ủy viên nữ cấp xã toàn quốc đạt gần 27,4%. Giai đoạn 2020-2025, có 900 GS và PGS là nữ được công nhận (chiếm gần 30% tổng số đạt chuẩn). Số lượng công trình nghiên cứu khoa học của cán bộ, nhà khoa học nữ ngày càng tăng. Tỷ lệ lao động nữ tham gia lực lượng lao động đạt 62,4%; doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ chiếm 28,2%. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nữ và phát triển đội ngũ trí thức, nhà khoa học nữ có nhiều chuyển biến.

Có thể tự hào khẳng định, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm của các cấp, các ngành, các địa phương và toàn xã hội, cũng như sự nỗ lực, cố gắng của chính các chị em, phụ nữ Việt Nam đang ngày càng phát triển về mọi mặt, khẳng định rõ vai trò, vị thế và sự đóng góp quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước và con người Việt Nam.

Tuy nhiên, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, bất cập cần phải được tháo gỡ và cải thiện trong thời gian tới: Việc thực hiện bình đẳng giới ở một số nơi còn hạn chế; Nhiều phụ nữ gặp khó khăn trong tiếp cận kiến thức, đào tạo nghề và nguồn lực hỗ trợ; Việc chăm sóc sức khỏe phụ nữ, bảo đảm trường học cho con em công nhân tại các khu công nghiệp còn hạn chế; Bạo lực giới, bạo lực mạng, xâm hại, mua bán phụ nữ, trẻ em gái còn diễn biến phức tạp…

Thủ tướng bày tỏ rất vui mừng được gặp những nữ lãnh đạo, quản lý, trí thức tiêu biểu và nhà khoa học nữ đã nhận Giải thưởng Kovalevskaia – những người đại diện cho thế hệ phụ nữ Việt Nam thời đại mới tài năng và bản lĩnh, tâm huyết và tận tụy vì sự nghiệp chung của Đảng, của đất nước, của dân tộc và đặc biệt là khoa học công nghệ. Hơn 60 nữ lãnh đạo, quản lý các cơ quan Trung ương có mặt tại đây là những người đã tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách và đưa chính sách đi vào cuộc sống. Các chị là những tấm gương sáng, tạo động lực, truyền cảm hứng, khuyến khích chị em phụ nữ vươn lên phát triển, đóng góp cho sự nghiệp chung của nước nhà.

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng ghi nhận, biểu dương và đánh giá cao sự nỗ lực vượt bậc và những đóng góp quan trọng của các nữ lãnh đạo quản lý, các nhà khoa học nữ đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Nhân dịp này, Thủ tướng biểu dương, đánh giá cao nỗ lực của các cấp, các ngành, các địa phương, đặc biệt là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Bộ Nội vụ… trong việc triển khai công tác phụ nữ thời gian qua. Trân trọng cảm ơn nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Kovalevskaia Việt Nam và nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Giải thưởng, vì những tâm huyết đối với sự nghiệp khuyến học, Giải thưởng Kovalevskaia những năm qua.

Đồng thời, Thủ tướng tri ân và trân trọng cảm ơn toàn thể phụ nữ Việt Nam - những người ngày đêm không quản ngại khó khăn, luôn hết lòng, hết sức vì gia đình, vì cộng đồng, vì xã hội, vì quê hương, đất nước.

Thủ tướng nhấn mạnh, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số và hiện thực hóa 2 mục tiêu chiến lược 100 năm, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết 57, 59, 68 và các Nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị đã xác định: khoa học công nghệ là động lực then chốt; đổi mới sáng tạo là lựa chọn chiến lược; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là điều kiện tiên quyết; hội nhập quốc tế là con đường tất yếu. Chúng ta cũng tập trung thực hiện 4 chuyển đổi căn bản gồm: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Trong tiến trình phát triển và trung tâm của sự chuyển đổi đó, phụ nữ Việt Nam chính là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là chủ thể tích cực tham gia dẫn dắt và làm chủ những vận hội mới như Bác Hồ đã nhấn mạnh: “Tất cả phụ nữ phải hăng hái nhận lấy trách nhiệm của người làm chủ đất nước”.

Để phụ nữ Việt Nam ngày càng tự tin, tự hào, tự lực, tự cường, nỗ lực vượt qua chính mình, tham gia xây dựng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, tôi đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương tập trung thực hiện những nhiệm vụ trọng tâm sau:

Tập trung quán triệt và triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, các Nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị và các chủ trương, quyết sách của Đảng, Nhà nước trong việc phát triển phụ nữ, thực hiện chiến lược quốc gia về bình đẳng giới và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong giai đoạn phát triển mới, nhất là giai đoạn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số như hiện nay.

Quan tâm xây dựng thể chế, chính sách phát triển nguồn cán bộ nữ lãnh đạo, quản lý các cấp; khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để phụ nữ chủ động sáng tạo tham gia nghiên cứu khoa học và đóng góp sâu hơn vào các mục tiêu chiến lược phát triển đất nước, nhất là về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Các cấp Hội Phụ nữ phát huy tốt vai trò đại diện của các tầng lớp phụ nữ trong tham mưu, hoạch định chính sách; trở thành “mái nhà chung”, địa chỉ tin cậy của toàn thể các chị em; chủ động, sáng tạo, thực hiện hiệu quả các phong trào thi đua xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới, hỗ trợ phụ nữ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế... Tiên phong trong chương trình an sinh, hạnh phúc gia đình, chăm sóc sức khỏe như chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Ủy ban Giải thưởng Kovalevskaia tiếp tục lựa chọn và tôn vinh nhiều hơn nữa những tập thể, cá nhân nữ tiêu biểu có thành tích nghiên cứu khoa học xuất sắc, mang tính ứng dụng cao và lan tỏa rộng khắp. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam nghiên cứu tổ chức thêm các giải thưởng tôn vinh các nhà khoa học nữ, trẻ tuổi không chỉ trong lĩnh vực khoa học tự nhiên mà còn cả khoa học xã hội và nhân văn.

Thủ tướng đề nghị nghiên cứu và tổ chức Giải thưởng “Phụ nữ Tài năng - Sáng tạo - Cống hiến”, trao thường niên vào dịp 20/10, để tôn vinh những nỗ lực và sự cống hiến của phụ nữ Việt Nam; kêu gọi phụ nữ Việt Nam hãy phát huy hơn nữa sứ mệnh quan trọng của mình trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nỗ lực xây dựng và kiến tạo giá trị và bản sắc người phụ nữ Việt Nam thời đại mới theo phương châm: Giữ lửa truyền thống-Dẫn dắt sáng tạo-Làm chủ tri thức-Vượt qua chính mình-Tự tin hội nhập-Lan tỏa nhân ái-Kiến tạo tương lai.

Thủ tướng nêu bật, Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu từng nhấn mạnh: “Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ”. Đó không chỉ là lời khen, lời động viên mà còn là kỳ vọng của Bác Hồ đối với phụ nữ Việt Nam. Thủ tướng mong muốn và tin tưởng rằng, với những truyền thống vẻ vang được hun đúc hàng ngàn năm qua, với những phẩm chất cao đẹp không ngừng được bồi đắp trong thời đại mới, phụ nữ Việt Nam sẽ luôn tự tin, bản lĩnh, chủ động nắm bắt thời cơ, vươn lên làm chủ, tự tin khẳng định mình; trở thành lực lượng nòng cốt, nhân tố kiến tạo tiến trình đổi mới và phát triển, đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.