Nữ chuyên gia và dấu ấn trí tuệ Việt trên bản đồ AI thế giới

Đó là chị Vũ Thị Hạnh, Chuyên gia AI, Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Viettel AI). Giữa một thế giới công nghệ vốn được coi là khô khan và áp đảo bởi nam giới, chị nổi bật là một gương mặt nữ tiêu biểu, đang cùng đồng nghiệp theo đuổi khát vọng đưa công nghệ Việt vươn ra thế giới.

Từ đồ án đại học đến đam mê “thổi hồn” cho máy móc

Cơ duyên như đã định trước để đưa chị Vũ Thị Hạnh đến với thị giác máy tính. Khoảng mười năm trước, khi lĩnh vực này còn khá mới mẻ tại Việt Nam, cô sinh viên trẻ trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã có cơ hội tiếp cận những bài toán giúp máy tính hiểu hình ảnh và thế giới xung quanh. Một đồ án về ứng dụng AI trong xử lý ảnh y tế của chị đã gây được ấn tượng mạnh. Cảm giác khi xây dựng được những mô hình có thể nhận diện khuôn mặt, phân biệt hành vi và hiểu được những gì mắt người nhìn thấy là một trải nghiệm vô cùng thú vị.

Tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học tại Trường đại học POSTECH - Hàn Quốc, chị Hạnh là một trụ cột quan trọng trong đội ngũ nghiên cứu và phát triển của Viettel AI, có chuyên môn sâu về các thuật toán học sâu, học máy và thị giác máy tính. Trong giới kỹ sư AI, việc một phụ nữ xinh đẹp đạt được nhiều thành tích xuất sắc thường được coi là một “hiện tượng”. Thế nhưng, chị Hạnh chưa bao giờ xem mình là đặc biệt hay cần được ưu ái. Chị quan niệm rằng, công nghệ không phải là đặc quyền của bất kỳ giới tính nào, mà là sân chơi của đam mê và năng lực. Phụ nữ có thể có những điểm yếu so với nam giới, nhưng cũng có những ưu thế riêng. Chị luôn biết cách tập trung khai thác những điểm mạnh đó để kết quả công việc chứng minh cho năng lực của mình.

Con đường đi tới thành công không phải lúc nào cũng trải hoa hồng. Khi dẫn dắt một đội ngũ mới thành lập theo đuổi những bài toán khó, đã có những thời điểm chị đối diện với muôn vàn thách thức, thậm chí có lúc cảm thấy chông chênh và mất phương hướng. Một trong những thử thách mà chị vẫn nhớ là khi nghiên cứu bài toán phát hiện các hành vi bất thường. Một thách thức rất lớn phải đối mặt là dữ liệu vô cùng ít, khan hiếm và thiên lệch. Để khắc phục, chị Hạnh cùng đội nhóm đã triển khai một chiến dịch thu thập, làm sạch, chuẩn hóa và gán nhãn dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, kéo dài hơn sáu tháng, để có đủ dữ liệu cho những vòng huấn luyện đầu tiên của mô hình AI. Tuy nhiên, khó khăn vẫn bộn bề. Những mô hình AI dù đã được huấn luyện có độ chính xác cao trong phòng thí nghiệm nhưng khi triển khai thử nghiệm trên camera thực tế vẫn chưa phát hiện triệt để các hành vi vi phạm. Vậy là chị Hạnh và đội nhóm lại nhiều đêm thức trắng để tinh chỉnh mô hình, tìm kiếm vấn đề, bổ sung thuật toán, cho đến khi triển khai đạt mục tiêu mong muốn.

Một đòi hỏi khác cũng không kém phần cam go là xử lý dữ liệu hình ảnh, video thời gian thực vốn tốn rất nhiều tài nguyên. Nếu triển khai theo cách thông thường sẽ gây tốn kém chi phí. Trước bài toán đó, chị Hạnh và đồng nghiệp đã dành nhiều thời gian tập trung cho việc tối ưu hiệu năng triển khai thực tế. Nhiều lần thử nghiệm và thất bại nhưng mọi người không nản chí, cuối cùng đã tìm ra phương pháp nén mô hình hiệu quả, giảm chiều dữ liệu đầu vào mà không làm giảm độ chính xác phát hiện hành vi, kết quả đã tối ưu được tài nguyên xử lý gấp 5 lần so với phương pháp cũ.

Với tinh thần kiên định, chị Hạnh đã vượt qua những hoài nghi và giới hạn bằng cách không ngừng tự học, chủ động kết nối với các chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước để vừa nghiên cứu, vừa huấn luyện đội ngũ nâng cao chuyên môn. “Riêng với cá nhân tôi, trong quá trình theo đuổi nghề nghiệp từ khi còn là sinh viên, cách đối diện không phải là phản kháng, mà là kiên định. Điều quan trọng là tinh thần lạc quan và kiên trì theo đuổi đam mê của mình sẽ là chìa khóa để đi đường dài với một lĩnh vực vốn khô khan và áp lực cao như AI/Computer Vision”, chị tâm sự.

Năm 2025 vừa qua là một năm rực rỡ đối với chị Hạnh và tập thể Viettel AI. Những nỗ lực không ngừng nghỉ đã mang về tin vui là thông báo cấp 2 bằng độc quyền sáng chế tại Mỹ trong lĩnh vực thị giác máy tính. Đây là minh chứng quý giá cho việc người Việt đã làm chủ được những công nghệ lõi ưu việt đóng góp cho chuyển đổi số quốc gia. Thuật toán theo vết đa đối tượng (Multiple Object tracking) là ứng dụng trong giám sát giao thông và an ninh thông minh qua camera tại các đô thị thông minh. Công nghệ nhận diện khuôn mặt có đeo khẩu trang: một giải pháp đặc biệt có ý nghĩa trong việc quản lý danh tính và giãn cách xã hội thời kỳ dịch bệnh Covid-19 kéo dài vài năm trước, góp phần bảo đảm an toàn dịch bệnh.

Không chỉ dừng lại ở các sáng chế, đội ngũ Viettel AI còn trở thành đơn vị Việt Nam đầu tiên đạt giải Glotel Awards 2025 ở hạng mục “Dự án chuyển đổi số xuất sắc nhất” - một trong những giải thưởng uy tín nhất của ngành viễn thông toàn cầu. Chị tự hào và hạnh phúc vì tại Viettel, các nghiên cứu không nằm trên giấy mà có điều kiện ứng dụng cao trong thực tiễn. AI/Computer Vision đã đi vào đời sống từ giao thông, giáo dục, y tế cho đến quốc phòng… với những bài toán lớn, thực tế và có tác động xã hội rõ ràng. Những sản phẩm như Viettel eKYC (định danh khách hàng điện tử) hay hệ thống giám sát camera thông minh (Cybervision) đã và đang tạo ra giá trị thật cho xã hội. Năm qua, Viettel AI cũng nỗ lực trong việc nghiên cứu làm chủ công nghệ AI và triển khai các hệ thống lớn tiêu biểu như: Hệ thống theo dõi tình hình, thực hiện Nghị quyết, Chỉ thị, Kết luận của Trung ương, Trợ lý ảo cán bộ công chức, Nền tảng bản sao số…

“Cân bằng linh hoạt” giữa công việc và gia đình

Quả thật, với hầu hết phụ nữ, chăm sóc gia đình thường chiếm khá nhiều thời gian. Làm thế nào để cân bằng được giữa một bên là công việc nghiên cứu khoa học vốn “khô khan” toàn công thức, máy móc, một bên là thiên chức làm vợ làm mẹ? Chia sẻ về hành trình đi tìm lời giải, chị Hạnh thẳng thắn bộc bạch: “Tôi không cố gắng tìm một trạng thái cân bằng hoàn hảo, vì đã chọn làm nghiên cứu công nghệ thì điều đó gần như khó có thể tồn tại. Tôi chọn cách linh hoạt và thành thật chia sẻ với gia đình. Có những giai đoạn cao điểm, đặc biệt khi đề tài bước vào mốc quan trọng, tôi gần như dành toàn bộ năng lượng cho công việc. Sự thông cảm, thấu hiểu và hỗ trợ từ gia đình tiếp thêm cho tôi động lực. Khi đề tài đã chạy vào các giai đoạn ổn định hơn, tôi chủ động chậm lại phần công việc, để dành thời gian bù đắp lại cho gia đình nhỏ của mình, như nấu một bữa ăn ngon, tổ chức một chuyến đi ngắn ngày và lãng mạn, hay đơn giản là không mở laptop vào buổi tối để dạy con học bài...”.

Với nhiều dấu ấn thành công rực rỡ trong thời gian qua, chị Vũ Thị Hạnh cùng những cộng sự đang góp phần mở ra một tương lai đầy hứa hẹn cho công nghệ Việt. Với chị, thị giác máy tính không chỉ dừng lại ở những thuật toán hay mô hình toán học khô cứng mà đó là khát vọng để máy móc biết “thấu hiểu” con người, biết nhận diện và trân trọng những giá trị thực tế để phục vụ đời sống xã hội từ sự bình yên của phố phường đến sự an toàn trong từng giao dịch số. Tấm gương của chị đã minh chứng một cách đầy thuyết phục rằng, trong thế giới của những dòng lệnh, giới tính hay tuổi tác sẽ luôn nhường chỗ cho sức mạnh của trí tuệ và sự kiên trì không giới hạn.