Đầu Xuân Bính Ngọ 2026, chúng tôi trở lại vùng đất từ lâu được mệnh danh “thánh địa muối” để tìm hiểu về sự vất vả, thăng trầm của nghề làm muối lâu đời tại địa phương.
Nghề hơn 100 năm
Theo nhiều người cao tuổi ở các xã Vĩnh Hậu, Long Điền, nghề làm muối nơi đây đã có hơn 100 năm, trở thành thương hiệu nổi tiếng, muối Bạc Liêu được cho là ngon nhất nước. Tuy nhiên, hơn 100 năm qua, nghề muối trải qua nhiều bước thăng trầm, mai một, có lúc tưởng bị biến mất. Đáng mừng là mấy năm trở lại đây, nhất là đầu năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu (cũ) phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần đầu tiên tổ chức Festival muối tại Bạc Liêu.
Đồng thời, được sự quan tâm về nhiều mặt, bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, nghề làm muối vùng quê này từng bước được vực dậy, có chiều hướng phát triển. Vào những năm đầu thế kỷ 20, làm muối là một trong ba ngành kinh tế trụ cột (sau cây lúa và thủy sản), góp phần đưa vùng đất Bạc Liêu trở thành một trong những địa phương nổi tiếng, được xem là một trong ba trung tâm kinh tế lớn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Trở lại vài chục năm về trước, sau năm 1975, Bạc Liêu có 6.440 ha đất làm muối, đến năm 2000 là 4.035 ha, nhưng hiện nay chỉ còn gần 2.000 ha, tập trung chủ yếu tại hai xã mới là Long Điền xã Vĩnh Hậu (nay thuộc tỉnh Cà Mau). Ông Nguyễn Văn Nghĩa, ấp Diêm Điền, xã Long Điền có 3 đời làm muối cho biết, nghề muối lâu nay được xem là nghề truyền thống của địa phương. “Tuy nhiên, thực tế hạ tầng nơi đây chưa được đầu tư thỏa đáng.
Cụ thể cánh đồng muối sát biển, cách xa đường giao thông, bà con diêm dân mỗi khi muốn bán muối phải tốn rất nhiều công vận chuyển. Những chi phí này được tính vào hạt muối, trong khi giá muối đã thấp, chi phí lớn cho vận chuyển, vì thế người làm muối rất vất vả, công việc nặng nhọc nhưng thu nhập chưa tương xứng...”, ông Nghĩa nói. Còn ông Hồ Vĩnh Nguyên, gần 80 tuổi, cũng ở xã Long Điền cho biết, đến mùa Xuân Bính Ngọ 2026 này, gia đình ông đã có 4 đời làm muối. Vụ muối mùa khô này làm 9 ha, dự kiến thu hơn 1.000 tấn.
Đây là năm có năng suất, sản lượng muối cao nhất kể từ hơn 10 năm qua. Ông Nguyên cho rằng, làm muối bây giờ cần áp dụng công nghệ, kỹ thuật, từ dụng cụ dầm sân, phủ bạt sân phơi muối, thu hoạch, trữ nước cho đến khâu tiêu thụ...
Nỗi niềm diêm dân
Hằng năm, việc sản xuất muối nơi đây diễn ra trong mùa khô, thường bắt đầu từ khoảng tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau. Trải qua hơn 100 năm, nghề làm muối gắn bó với đời sống người lao động địa phương, nhiều gia đình có tới năm, sáu thế hệ sinh sống bằng nghề.
Tuy nhiên, bà con diêm dân có chung nỗi niềm băn khoăn, mong sao nghề làm muối được chính quyền và ngành chức năng quan tâm cụ thể hơn. Bởi thực tế, do nhiều nguyên nhân, nhất là do giá muối xuống quá thấp trong khi các khoản chi phí tăng cao, người làm muối không có lãi, thậm chí có năm bị thua lỗ nặng. Chính vì vậy, nhiều năm qua diện tích làm muối nơi đây cứ ngày một hẹp dần.
Anh Lâm Văn Lặc, một diêm dân gắn bó với nghề nhiều năm nay ở xã Long Điền Hải bày tỏ: “Nhiều diêm dân vùng ven biển này nói chung, gia đình tôi nói riêng vẫn ráng bám trụ, bởi nghề làm muối đã ăn sâu vào “máu thịt” của mình. Diêm dân chúng tôi mong sao Chính phủ, chính quyền tỉnh Cà Mau thật sự quan tâm, có các biện pháp cụ thể, thiết thực hỗ trợ để có thể tiếp tục nghề truyền thống lâu đời của địa phương”.
Ông Phan Chí Tâm, diêm dân xã Vĩnh Hậu cho rằng, các cấp, ngành, địa phương cần có cơ chế thúc đẩy giá muối ổn định để đời sống diêm dân bớt khó khăn, nhất là cần đầu tư cơ sở hạ tầng, giao thông để dễ giao thương và thúc đẩy nâng cao giá trị hạt muối... Chủ nhiệm Hợp tác xã muối công nghệ cao xã Long Điền Tạ Hoàng Nhiệm đề xuất, Ủy ban nhân dân tỉnh, Chính phủ và các bộ, ngành chức năng cần có chính sách vay vốn ưu đãi để diêm dân có thể tiếp cận được nguồn vốn, hướng dần liên kết sản xuất theo hướng hợp tác xã giúp thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ và nâng cao giá trị hạt muối.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, trước năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu (cũ) đã phê duyệt Đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối giai đoạn 2025-2030 nhằm xây dựng và phát triển ngành muối theo hướng hiệu quả, bền vững trên cơ sở tận dụng tối đa lợi thế của các địa phương. Để phát triển ngành muối, hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hỗ trợ triển khai thực hiện Dự án nâng cấp, cải tạo cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất muối giai đoạn 2025-2030 tại đồng muối ở xã Long Điền, với tổng nguồn vốn hơn 100 tỷ đồng.
Dự án xây dựng mới hơn 15km đường giao thông, thay mới 4 cây cầu, phục vụ cho diện tích sản xuất muối hơn 1.300 ha tại xã... Một mùa xuân mới lại về, một vụ muối mới lại đến. Hàng trăm hộ làm muối nơi đây mong sao thời tiết thuận lợi, nắng nhiều, đừng có những trận mưa “trái mùa”, giá muối ổn định để người làm muối bớt khổ, có thêm động lực giữ nghề truyền thống hơn 100 năm, góp phần bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống của mảnh đất quê hương mình.
