Hơn 50 năm chăm sóc chu đáo mộ liệt sĩ
Từ nguồn tin của một người dân địa phương cung cấp, ngày 20/8, cấp ủy, chính quyền, Ban Chỉ huy quân sự xã Tuy An Bắc, tỉnh Đắk Lắk phối hợp Đội K51 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk) khảo sát, quy tập được 1 hài cốt liệt sĩ tại thôn Phong Hậu.
Người cung cấp thông tin là bà Bùi Thị Kim Chuyên, sinh năm 1958 ở thôn Long Hòa, xã Tuy An Bắc. Bà Chuyên cho biết: Trước đây, mẹ bà kể lại vào khoảng từ năm 1970 đến 1973, bộ đội đóng quân trên núi thuộc thôn Phong Hậu để đánh địch ở núi Hòn Đình và núi Hòn Đồn. Trong một trận chiến đấu ác liệt có 1 đồng chí bộ đội bị trúng lựu đạn hy sinh, mẹ bà và một số người dân tổ chức chôn cất liệt sĩ (không rõ tên, chỉ biết quê liệt sĩ ở Nghệ Tĩnh) gần khu mộ của gia đình bà. Từ đó, hằng năm gia đình chăm sóc, hương khói phần mộ như một phần mộ của người thân trong gia đình. Năm 2000, trước khi lìa xa trần thế, mẹ bà luôn dặn con cháu phải chăm sóc chu đáo phần mộ liệt sĩ đó.
Tháng 7/2026, nghe thông tin Ban Chỉ huy quân sự xã Tuy An Bắc tuyên truyền về việc cung cấp thông tin mộ liệt sĩ thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, bà nhớ lại lời mẹ kể năm xưa nên báo với Ban Chỉ huy quân sự xã.
Từ nguồn tin trên, các lực lượng chức năng đã tổ chức khảo sát, tìm kiếm, kết quả quy tập được 1 hài cốt liệt sĩ được gói trong túi tử sĩ, phần xương, răng còn nhiều; di vật gồm: cúc quần áo bộ đội, sợi dây thắt lưng, 1 huy hiệu Đoàn, bật lửa bằng sắt… Đội K51 tiến hành lấy mẫu sinh phẩm 5 chiếc răng phục vụ giám định ADN theo quy định. Hiện tại, hài cốt đang được thờ cúng, bảo quản tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tuy An, xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk chuẩn bị cho Lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ thời gian tới.
Xác định hài cốt liệt sĩ nhờ chôn theo phong tục của người dân tộc Ê Đê
Ngày 17/8, bà H’Lit Ênuôl trú tại buôn Dur, xã Dur Kmăl cho biết, trước đây bà cùng người dân trong buôn có tham gia chôn cất liệt sĩ Y Knắp Ênuôl, cấp bậc Trung sĩ, đơn vị Tiểu đoàn 304, Thị đội Buôn Ma Thuột, hy sinh ngày 27/4/1975.
Sau khi hy sinh, liệt sĩ được gia đình và bà con trong buôn đưa về nghĩa địa của buôn để chôn cất theo phong tục của người dân tộc Ê Đê. Qua thời gian, khu vực nghĩa địa cũ của buôn đã trở thành đất sản xuất, dấu vết mộ thay đổi nhiều. Thể theo nguyện vọng của gia đình liệt sĩ mà trực tiếp là ông Y Klô Ênuôl, em trai liệt sĩ muốn phần mộ của anh trai được đưa về nghĩa trang liệt sĩ địa phương để thờ cúng và chăm sóc theo quy định.
Hiện nay, gia đình ông Y Klô Ênuôl đang được hưởng các chính sách, chế độ thờ cúng liệt sĩ của Nhà nước hiện hành.
Nắm bắt được các nguồn thông tin, Ban Chỉ huy quân sự xã Dur Kmăl đã phối hợp Đội K51 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk) tổ chức xác minh, đối chiếu các nguồn thông tin của các nhân chứng, tổ chức lực lượng khảo sát thực địa. Ngày 17/8, các lực lượng chức năng tiến hành khai quật phần mộ; kết quả quy tập được răng, xương cẳng chân… và các di vật gồm: ché rượu cần, bát ăn cơm, vòng đeo tay, chân, chuỗi hạt… Đây là các vật dụng được gia đình, người thân chôn theo phong tục của người dân tộc Ê Đê trước đây.
Đối chiếu với các nguồn thông tin có được của các nhân chứng và người thân cung cấp khẳng định, đây là phần mộ của liệt sĩ Y Knắp Ênuôl, Đội K51 tiến hành quy tập theo đúng quy định.
Hiện tại hài cốt đang được thờ cúng, bảo quản tại Nhà linh Nghĩa trang Liệt sĩ xã Krông Ana; chuẩn bị tổ chức Lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ theo đúng quy định.
Xem cất bốc hài cốt liệt sĩ giúp quy tập thêm 1 hài cốt liệt sĩ
Ngày 13/8, chính quyền, Ban Chỉ huy quân sự xã Cư Pui, tỉnh Đắk Lắk phối hợp Đội K51 khảo sát, quy tập được 1 hài cốt liệt sĩ tại núi Cư Jú thuộc dãy núi Chư Yang Sin.
Trước đó, anh Nguyễn Tấn Anh trú tại thôn Ba Phường, xã Cư Pui cho biết: Vào ngày 6/8, anh có theo dõi lực lượng chức năng quy tập hài cốt liệt sĩ trong hang đá cũng thuộc núi Cư Jú, thấy những di vật tìm được rất giống một số di vật trước đây anh từng thấy trong một lần đào hố để chứa nước mưa vào khoảng tháng 7/2025. Cùng với việc được nghe Ban Chỉ huy quân sự xã Cư Pui tuyên truyền về việc cung cấp thông tin mộ liệt sĩ thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, anh càng có cơ sở khẳng định chỗ hố nước mưa có thể có hài cốt liệt sĩ nên anh quyết định báo Đội K51 và Ban Chỉ huy quân sự xã.
Từ nguồn tin trên, các lực lượng chức năng đã tổ chức khảo sát, tìm kiếm, kết quả quy tập được 1 hài cốt liệt sĩ gồm: xương sọ, xương hàm, xương cẳng chân, cẳng tay và 8 cái răng… cùng nhiều di vật như: tăng, vải dù, túi tài liệu, dây điện thông tin, tuýp kem đánh răng… xác định đây là hài cốt liệt sĩ nên Đội K51 tiến hành lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN theo quy định.
Hiện tại hài cốt đang được thờ cúng, bảo quản tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk chuẩn bị cho Lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ thời gian tới. Các lực lượng chức năng tiếp tục mở rộng chung quanh tìm kiếm thêm hài cốt liệt sĩ. Đây hài cốt liệt sĩ thứ 5 được quy tập trên địa bàn huyện Krông Bông (cũ) trước đây là Khu căn cứ H9, nơi Tỉnh ủy Đắk Lắk lãnh đạo phong trào kháng chiến chống Mỹ. Nơi đây đã diễn ra nhiều trận đánh ác liệt và đến nay vẫn còn nhiều phần mộ liệt sĩ chưa được quy tập…
Ngoài 3 trường hợp nêu trên, từ đầu tháng 6/2026 đến nay, từ nguồn thông tin quý báu của người dân và các cựu chiến binh đã giúp Đội K51 quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ nằm lại giữa đại ngàn Tây Nguyên đưa về với gia đình, đồng đội, quê hương. Bên cạnh đó, nhiều thông tin của người dân cung cấp cũng đang Đội K51 phối hợp các đơn vị liên quan và chính quyền địa phương tiến hành xác minh, khảo sát, nắm bắt thông tin, nếu thông tin đầy đủ, chính xác sẽ tiến hành quy tập. Tuy nhiên, số hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập và chưa xác định được danh tính còn rất lớn.
Theo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định hài cốt liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk, sau sáp nhập với tỉnh Phú Yên, trên địa bàn tỉnh có khoảng 23.166 liệt sĩ, trong đó đã tìm kiếm, quy tập được 10.337 hài cốt liệt sĩ, còn 6.619 liệt sĩ chưa được quy tập và 6.210 liệt sĩ chưa rõ thông tin quy tập. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Mondulkiri, Vương quốc Campuchia, nơi Đội K51 của tỉnh đảm nhận tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ hiện còn khoảng 700-800 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, đưa về với đất mẹ.
Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51 cho biết: Các liệt sĩ chủ yếu hy sinh trước năm 1975. Thời gian đã quá lâu, các nhân chứng lịch sử nay đều đã già yếu hoặc đã mất. Nhiều chiến sĩ hy sinh tại trận địa được chôn cất sơ sài trong điều kiện chiến tranh nên nay đã mất dấu vết. Địa hình chiến trường xưa nay đã thay đổi nhiều do san ủi, làm đường, trồng cây công nghiệp… Thậm chí, có những nhân chứng trực tiếp chôn cất đồng đội nhưng nay cũng không thể nhận ra vị trí cũ, hoặc có những phần mộ chỉ còn lại những viên đá đặt trên đầu mộ hay vài di vật như cúc áo, thắt lưng, dép cao-su và không còn sinh phẩm để xét nghiệm ADN xác định danh tính…
Trong điều kiện thông tin về nơi an táng các liệt sĩ ngày càng ít, địa bàn rộng, địa hình rừng núi hiểm trở và công tác tìm kiếm gặp nhiều khó khăn… nên thông tin từ người dân, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ là hết sức quan trọng, quý báu giúp các lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Chính vì vậy, trong những ngày này, Đắk Lắk đang trong giai đoạn cao điểm của mùa mưa năm 2026, thời tiết mưa nhiều, không thuận lợi đi việc đi lại tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ, nhưng khi nhận được nguồn thông tin từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ, nhân dân về phần mộ liệt sĩ là cán bộ, chiến sĩ Đội K51 sẵn sàng lên đường phối hợp chặt chẽ với các địa phương khảo sát, xác minh, xử lý thông tin về các phần mộ.
Bằng trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân đối với các Anh hùng liệt sĩ, mọi người dân hãy tích cực cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ mà mình biết. Mỗi địa danh, ký ức chiến trường, sơ đồ, bản đồ, nhật ký, thư từ, hình ảnh hay một thông tin dù nhỏ cũng có thể là manh mối quý giá giúp tìm thấy hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính, đưa các anh trở về với quê hương, gia đình, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
