Nhộn nhịp chợ dừa bên dòng sông
Khi mặt trời vừa lên, đứng trên cây cầu bắc qua sông Thom, có thể cảm nhận rõ sự nhộn nhịp của khu chợ đặc biệt này. Ghe xuồng nối đuôi nhau cập bến, chở đầy dừa từ các tỉnh như Đồng Tháp, Cần Thơ, Cà Mau… đổ về. Trên bờ, hàng trăm lao động đã có mặt từ sớm, người đứng, người ngồi, tất bật chờ việc.
Những quả dừa khô sau khi được đưa lên bờ sẽ nhanh chóng bước vào công đoạn lột vỏ. Tiếng va đập của dừa, tiếng người gọi nhau í ới, tiếng máy móc vận hành hòa quyện tạo nên một không khí lao động khẩn trương, không ngơi nghỉ. Dừa sau khi lột vỏ được phân loại, chuyển xuống ghe hoặc xe tải để tiếp tục hành trình đến các nhà máy chế biến.
Ông Phạm Văn Thạnh, ngụ xã Mỏ Cày, cho biết chợ dừa hình thành từ nhiều chục năm trước nhờ lợi thế giao thông đường thủy thuận tiện. Thương lái từ khắp nơi tập trung về đây thu mua, tạo nên một đầu mối giao thương sôi động. “Dừa khô đưa lên bờ là bắt đầu các công đoạn như lột vỏ, tách xơ, sơ chế cơm dừa… Một số cơ sở có xe tải vận chuyển đến nhà máy, còn lại tiếp tục đi bằng ghe. Nhờ vậy, nhiều lao động có việc làm ổn định”, ông Thạnh chia sẻ.
Theo người dân địa phương, từ năm 1986, khi các cơ sở sơ chế dừa bắt đầu hình thành và máy tuốt chỉ xơ dừa được đưa vào sử dụng, làng nghề ven sông Thom từng bước phát triển. Đến nay, gần 40 cơ sở hoạt động đã giải quyết việc làm cho hơn 1.000 lao động, góp phần cải thiện đời sống người dân.
Ông Trần Văn Thành, ngụ xã Nhuận Phú Tân, đã có gần 20 năm gắn bó với nghề vận chuyển dừa, cho biết mỗi ngày ông làm thuê trên ghe chở hàng từ chợ Thom đến các nhà máy chế biến với tiền công khoảng 400 nghìn đồng. “Ở đây ngày nào cũng có ghe từ nhiều tỉnh chở dừa về. Sau khi lột vỏ, dừa lại tiếp tục được vận chuyển đi chế biến. Nhờ có nhiều công đoạn nên lao động lúc nào cũng có việc”, ông Thành nói.
Gian nan nghề dừa, hướng tới phát triển bền vững
Đằng sau sự nhộn nhịp ấy là những nhọc nhằn mà người lao động phải đối mặt mỗi ngày. Nghề lột dừa, tưởng chừng đơn giản nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Người làm nghề phải sử dụng cây nầm là dụng cụ bằng gỗ có gắn lưỡi kim loại sắc bén để tách vỏ dừa. Công việc đòi hỏi sự khéo léo, nhanh tay và đặc biệt là phải luôn tập trung cao độ.
Chị Trương Thị Ngọc Linh, 41 tuổi, ngụ xã Thành Thới, đã có hơn 20 năm gắn bó với nghề lột dừa. Mỗi ngày, chị cùng chị ruột di chuyển khoảng 8 km đến chợ Thom để làm việc. Nhớ lại những ngày đầu mới vào nghề, chị Linh cho biết bản thân gặp không ít khó khăn do chưa quen thao tác. Chị Linh cho biết: “Lúc đầu tôi dùng cây nầm cũ, không sắc và đặt nghiêng nên làm chậm. Sau này quen tay, dùng nầm sắc, dựng đứng thì tốc độ nhanh hơn nhiều. Nhưng lúc nào cũng phải cẩn thận, chỉ cần lơ là là có thể bị thương ngay”.
Theo chị Linh, mỗi ngày một lao động có thể lột khoảng 1.600 quả dừa, nếu nhiều việc có thể lên đến hơn 2.000 quả. Với tiền công khoảng 250 đồng/quả, thu nhập trung bình đạt khoảng 400 nghìn đồng/ngày. Tuy nhiên, thu nhập này không ổn định, phụ thuộc vào lượng dừa nhập về. Những ngày ít hàng, người lao động có thể phải nghỉ việc hoặc thu nhập giảm đáng kể.
Sau công đoạn lột vỏ, phần xơ dừa tiếp tục được đưa vào máy tách để phân thành mụn dừa và chỉ xơ dừa. Trước đây, mụn dừa thường bị thải bỏ xuống sông, gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, những năm gần đây, người dân đã tận dụng mụn dừa làm phân bón, đóng bao bán cho nông dân và các cơ sở sản xuất cây giống, góp phần nâng cao giá trị của sản phẩm và bảo vệ môi trường.
Chỉ xơ dừa được se thành sợi dài để dệt thảm, lưới… phục vụ thị trường trong và ngoài nước. Nhờ tính bền chắc và thân thiện với môi trường, các sản phẩm từ xơ dừa ngày càng được ưa chuộng, mở ra hướng phát triển mới cho làng nghề.
Chị Lữ Thị Trang, ngụ xã Nhuận Phú Tân, đã làm việc tại một cơ sở sản xuất chỉ xơ dừa được 5 năm. Công việc của chị chủ yếu có sự hỗ trợ của máy móc nên đỡ vất vả hơn so với lột dừa, nhưng thu nhập thấp hơn, khoảng 200 nghìn đồng/ngày. “Dù thu nhập không cao nhưng được cái có việc làm thường xuyên, không phải đi xa. Nhờ chợ dừa mà nhiều người ở đây có thể sống được bằng nghề tại chỗ”, chị Trang chia sẻ.
Năm 2006, làng nghề sản xuất chỉ xơ dừa ven sông Thom được công nhận là làng nghề tiểu thủ công nghiệp, đến năm 2008 tiếp tục được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam công nhận là làng nghề tiêu biểu. Hiện khu vực phía bờ xã Nhuận Phú Tân có diện tích hơn 30 ha, với 19 cơ sở và một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến các sản phẩm từ dừa, giải quyết việc làm cho khoảng 700 lao động.
Từ nền tảng làng nghề truyền thống, địa phương đang quy hoạch dự án “Làng dừa huyện Mỏ Cày Nam” với diện tích hơn 350 ha. Dự án hướng đến khai thác lợi thế tuyến sông Thom để phát triển du lịch, thương mại, kết hợp với các khu chế biến dừa, chợ nổi, bảo tàng dừa… Qua đó, tạo thêm việc làm, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Trong tương lai, khu vực này được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm kinh tế gắn với cây dừa của vùng, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa mở ra hướng phát triển bền vững. Những con người ngày ngày mưu sinh từ trái dừa ven sông Thom sẽ tiếp tục là lực lượng quan trọng, góp phần giữ gìn và phát huy tinh hoa của một làng nghề đặc trưng miền sông nước.
