Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng “kêu cứu”

Chiều 2-8, lãnh đạo tỉnh Cao Bằng đã triệu tập lãnh đạo các sở, ngành, địa phương họp bàn giải pháp tháo gỡ khó khăn cho Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng.

Trước đó, ngày 25-7, Công ty cổ phần Khánh Hạ (đầu tư Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng) đã có công văn gửi lãnh đạo tỉnh Cao Bằng đề nghị được hỗ trợ tháo gỡ khó khăn. Theo nội dung công văn, Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng thi công xây dựng cuối năm 2011, đi vào hoạt động cuối năm 2013, tổng vốn đầu tư xây dựng gần 100 tỷ đồng.

Từ khi đi vào hoạt động đến nay, Nhà máy gặp nhiều khó khăn. Cụ thể, thiếu nguyên liệu sản xuất. Nhà máy có công suất thiết kế sản xuất 480 tấn củ (sắn/ngày), tương đương khoảng gần 60 nghìn tấn củ cho bốn tháng sản xuất (trong thời gian thu hoạch sắn). Tuy nhiên, từ năm 2013 đến 2018, mỗi vụ sản xuất, nhà máy chỉ thu mua được gần 5.000-15.000 tấn sắn/vụ. Sản lượng thu mua năm cao nhất mới đáp ứng 25% nguyên liệu sản xuất cho nhà máy.

Tương ứng, số ngày hoạt động của nhà máy cũng kéo dài từ 20 – 73 ngày/vụ. Nhà máy không hoạt động được theo công suất thiết kế, khấu hao tài sản lớn, chi phí trả lãi vốn vay ngân hàng cao, kinh doanh thua lỗ, đứng trước nguy cơ phá sản.

Để giải quyết phần nào vấn đề thiếu nguyên liệu, nhà máy triển khai thu mua sắn ở một số tỉnh khu vực Đông Bắc, nhưng sản lượng thu mua không được nhiều, do chi phí vận chuyển làm “đội” giá nguyên liệu đầu vào. Ngoài ra, nhà máy cũng triển khai một số giải pháp: Phối hợp các huyện, xã trong tỉnh tổ chức hội nghị tuyên truyền, vận động người dân trồng sắn. Ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, cam kết thu mua hết sản phẩm cho nông dân. Đồng thời, ứng trước giống sắn, phân bón cho nông dân (thu hồi khi mua sắn). Luôn thu mua sắn với giá hợp lý (theo nhà máy, cao hơn 200 – 300 đồng/kg so với các nhà máy khác), năm 2017, giá thu mua tại ruộng 1.400 đồng/kg, thanh toán tiền kịp thời, đầy đủ. Tuy nhiên, vùng nguyên liệu sắn của công ty vẫn dao động từ 900 – 1.500/ha/năm (từ 2013 – 2018), với sản lượng thấp, từ 9-11 tấn/ha (sử dụng giống sắn cũ). Tổng sản lượng sắn thu mua năm cao nhất mới đạt hơn 15 nghìn tấn.

Đánh giá nguyên nhân người nông dân chưa mặn mà với cây sắn, Giám đốc Sở NN - PTNT Cao Bằng, Bế Xuân Tiến cho rằng: Yếu tố cơ bản, điểm “nghẽn” thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu sắn do thu nhập của các hộ trồng sắn ở mức thấp, chỉ đạt khoảng 15 – 17 triệu đồng/ha, so với các cây trồng phổ biến thu nhập thấp hơn như cây lạc 35 triệu đồng; lúa 34 triệu đồng; đỗ tương 20 triệu đồng; ngô 18 – 20 triệu đồng/ha. Nên chưa khuyến khích người nông dân tham gia trồng sắn.

Trong thực tế, do người dân vẫn dùng giống sắn cũ (65% diện tích), trồng sắn trên đất nghèo kiệt về dinh dưỡng, chưa đầu tư bón phân, làm cỏ dẫn đến năng suất cây sắn thấp, thu nhập kém hấp dẫn so với cây trồng phổ biến.

Giám đốc Công ty cổ phần Khánh Hạ - Nông Thị Đang cho biết: Một số hộ dân ở xã Lê Lai (huyện Thạch An), xã Đức Hồng (huyện Trùng Khánh) trồng giống sắn cao sản do công ty cung cấp, đầu tư chăm bón năng suất đạt 40 – 50 tấn, thu nhập 45 – 60 triệu/ha.

Tuy nhiên, đây mới là trường hợp cá biệt, đa số nông dân vẫn chưa thay đổi phương thức trồng sắn, công ty cần sự hỗ trợ của các cấp, ngành, đoàn thể, địa phương vận động nông dân trồng giống sắn mới, đúng kỹ thuật, khi năng suất tăng, mang lại thu nhập cao mới thu hút được nông dân trồng sắn.

Nông dân xã Lê Lai, huyện Thạch An (Cao Bằng) trồng sắn cao sản cho năng suất, thu nhập cao.

Theo báo cáo của Sở NN - PTNT Cao Bằng, qua sáu tháng đầu năm, tổng diện tích sắn nguyên liệu cả tỉnh đạt gần 1.900 ha (cả diện tích không trong vùng nguyên liệu nhà máy). Với năng suất thấp như hiện nay, "điệp khúc" thiếu nguyên liệu sản xuất sẽ lại tái diễn trong vụ sản xuất 2018 - 2019 của nhà máy.

Theo ý kiến của ngành nông nghiệp và lãnh đạo địa phương trong tỉnh, để phát triển vùng nguyên liệu sắn tỉnh Cao Bằng cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, ngân hàng, nông dân trong trồng sắn. Đầu tiên, cần vận động, hỗ trợ nông dân thay đổi cơ cấu giống, từ giống địa phương năng suất thấp, sang giống cao sản. Tập huấn cho nông dân kỹ thuật trồng, chăm sóc sắn đúng quy trình.

Tại mỗi địa phương, xây dựng mô hình trồng sắn cao sản, đúng kỹ thuật, cho năng suất, sản lượng, thu nhập cao để nông dân học tập, làm theo. Ngân hàng phối hợp cho vay vốn để Công ty cổ phần Khánh Hạ, nông dân đầu tư phát triển vùng nguyên liệu sắn. Công ty duy trì giá thu mua ở mức hợp lý để khuyến khích nông dân trồng sắn.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp bàn giải pháp tháo gỡ khó khăn cho Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng Lại Xuân Môn nhấn mạnh: Giải quyết vấn đề nguyên liệu cho nhà máy là giải quyết việc làm cho nông dân, bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao thu nhập, đời sống cho nông dân. Do đó, các sở, ngành, đoàn thể, địa phương cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền, vận động nông dân phát triển trồng cây sắn có đầu ra ổn định. Ngành chuyên môn phối hợp doanh nghiệp cung ứng giống sắn cao sản cho nông dân trồng thay thế giống địa phương. Tập huấn phương pháp trồng, chăm sóc, thu hoạch đúng kỹ thuật để nâng cao năng suất, hiệu quả đầu tư. Các ngân hàng quan tâm cho vay với hộ nông dân đầu tư phát triển sắn nguyên liệu cho nhà máy.

Mục tiêu đề ra trong năm 2019, tỉnh Cao Bằng sẽ phát triển vùng nguyên liệu sắn cho Nhà máy chế biến tinh bột sắn đạt 3.000 ha ở 10 huyện, thành phố trong tỉnh. Đồng thời, từng bước nâng cao năng suất, sản lượng sắn thu được trên 1 ha diện tích. Qua đó, khắc phục vấn đề thiếu nguyên liệu cho nhà máy.