Người góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa Kinh Bắc

Đây là hoạt động hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (1946-2026).

Thông qua 35 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa và những người hoạt động trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, hội thảo tập trung làm rõ tư duy, tầm nhìn và những dấu ấn nổi bật của nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong quá trình xây dựng, phát triển đời sống văn hóa địa phương, đặc biệt là công cuộc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa vùng đất Kinh Bắc.

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa dân tộc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương (1921-2003), quê ở thôn Đỗ Xá, Bắc Ninh, tham gia cách mạng từ năm 1945. Trong 20 năm đảm nhiệm cương vị Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc (1963-1983), ông đã có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa địa phương.

Một trong những dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của ông là công cuộc sưu tầm, phục hồi và phát triển Dân ca Quan họ Bắc Ninh, tổ chức các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, huy động nhà nghiên cứu, nhạc sĩ và nghệ nhân tham gia ghi chép, ký âm, ghi âm, tìm hiểu những lề lối sinh hoạt Quan họ cổ.

Đặc biệt, tháng 1/1969, ông chỉ đạo thành lập Đội Quan họ, tiền thân của Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh sau này. Những nỗ lực đặt nền móng từ giai đoạn đó đã góp phần quan trọng vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị Dân ca Quan họ Bắc Ninh, để đến năm 2009, di sản này được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Không chỉ dành nhiều tâm huyết cho Quan họ, ông Lê Hồng Dương còn có đóng góp đáng kể trong việc khôi phục nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, một di sản văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc đang đứng trước nguy cơ mai một.

Cùng với đó, ông còn chú trọng bảo tồn nghệ thuật múa rối nước Đồng Ngư, các di tích lịch sử, đình, đền, chùa cổ; quan tâm xây dựng, phát triển các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp như chèo, tuồng, kịch. Đặc biệt, việc chỉ đạo biên soạn bộ sách “Địa chí Hà Bắc” đã góp phần hệ thống hóa những tư liệu có giá trị về lịch sử, địa lý, văn hóa và con người địa phương.

Với những cống hiến cho sự nghiệp bảo tồn văn hóa truyền thống, năm 1978, ông được UNESCO trao Bằng Danh dự vì sự nghiệp giữ gìn truyền thống âm nhạc dân tộc.

Ông còn được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và Huân chương Lao động hạng Ba.

Bảo tồn di sản phải gắn với cộng đồng và đời sống thực tiễn

Phát biểu tại hội thảo, Nghệ sĩ Nhân dân Lê Tiến Thọ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc cho biết, 35 tham luận tại hội thảo đã tập trung phân tích những đóng góp của nhà văn hóa Lê Hồng Dương trên nhiều phương diện, từ công tác quản lý, tổ chức hoạt động văn hóa đến sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản.

Đánh giá về phương pháp làm việc của cố Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam nhấn mạnh giá trị nổi bật trong tư duy của ông Lê Hồng Dương là sự trân trọng đối với những người trực tiếp nắm giữ di sản, bảo tồn văn hóa không thể tách rời vai trò của nghệ nhân và cộng đồng...

Từ thực tiễn quản lý văn hóa tại địa phương, ông Trương Quang Hải, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh cho rằng, một trong những bài học quan trọng từ nhà văn hóa Lê Hồng Dương là công tác bảo tồn phải xuất phát từ thực tiễn đời sống. Các cơ quan quản lý không chỉ dừng lại ở việc xây dựng đề án, ban hành văn bản mà cần đồng hành với nghệ nhân, cộng đồng, những chủ thể đang gìn giữ và thực hành di sản.

Bên cạnh đó, việc kiểm kê, tư liệu hóa và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý di sản cần được quan tâm hơn nữa, nhằm lưu giữ hệ thống tư liệu, tri thức truyền thống, hạn chế nguy cơ thất truyền trước những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội.

Trọn đời gắn bó với tình yêu quan họ

24/12/2025 14:16

Một nội dung đáng chú ý được Ban tổ chức thông tin tại hội thảo là việc Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc phối hợp Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam sẽ có văn bản chính thức đề xuất Ủy ban nhân dân và Hội đồng nhân dân thành phố Bắc Ninh xem xét việc đặt tên đường mang tên Lê Hồng Dương. Đồng thời, Ban tổ chức sẽ tiếp tục hoàn thiện kỷ yếu hội thảo để xuất bản thành sách.

Hội thảo không chỉ góp phần làm sáng rõ những đóng góp của nhà văn hóa Lê Hồng Dương đối với di sản văn hóa dân tộc mà còn gợi mở những vấn đề có ý nghĩa lâu dài trong công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.