Xã Trần Phú có các làng nghề làm hương truyền thống như Đông Thôn, An Xá, Trực Trì (trước kia thuộc xã Quốc Tuấn) và Hoàng Xá (trước kia thuộc xã Nam Chính). Những ngày này, dọc theo đoạn Quốc lộ 37, các trục đường làng, ngõ xóm, những bó hương, tăm hương rực rỡ sắc màu được dựng thành hàng, thành tầng, thành luống xòe ra như những khu vườn nở hoa, đón nắng. Ai cũng hiểu đây là thời điểm “vàng”, là lúc những người thợ có thu nhập cao hơn hẳn so với các tháng trong năm.
Chị Vũ Thị Thắm ở làng nghề Đông Thôn - chủ thương hiệu Hương Đồng Thắm nổi tiếng của xã Trần Phú chia sẻ, gia đình chị đã theo nghề làm hương truyền thống tới cả trăm năm. Cơ sở của chị hiện có gần 30 lao động. Công việc làm hương không quá nặng nhọc, phù hợp với nhiều lứa tuổi cho nên người già, phụ nữ và trẻ em đều có thể tham gia phụ giúp gia đình với mức thu nhập 5-6 triệu đồng/tháng. Vào mùa cao điểm như những tháng áp Tết hiện nay, thu nhập mỗi người có thể đạt 8-15 triệu đồng/tháng tùy theo năng suất, chất lượng. Bên cạnh các dòng hương truyền thống như hương bài, hương nhũ vàng, hương đen, hương nhúng, hương xoắn, một số cơ sở còn phát triển các sản phẩm cao cấp như hương quế, hương trầm phục vụ dịp Tết, đồng thời chú trọng mẫu mã, bao bì, mở rộng kênh tiêu thụ qua thương mại điện tử. Chị Thắm cho biết sản phẩm của gia đình chị chủ yếu tiêu thụ ở thị trường Hà Nội, Lạng Sơn với 3 dòng hương bài, hương nhũ vàng, hương đen truyền thống luôn lưu giữ hương thơm đặc trưng, hợp với thị hiếu tinh tế của người Hà Nội mỗi dịp Tết đến, Xuân về; trong đó dòng hương nhũ vàng, hương đen đang thịnh hành nhất.
Ông Mạc Văn Tuấn, một cao niên ở thôn Trực Trì chia sẻ: Các làng nghề hương truyền thống Trực Trì, An Xá, Đông Thôn làm hương chủ yếu từ các loại dược liệu tự nhiên, không sử dụng hóa chất, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng. Sản phẩm có mùi thơm dịu nhẹ, cháy đều, không tắt giữa chừng, không vụn gãy, vì vậy được khách hàng tin dùng và tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Hương gồm nhiều dòng sản phẩm nhưng mỗi cơ sở sản xuất đều xây dựng nhãn mác riêng, thường mang tên chủ hộ, gắn với truyền thống, uy tín gia đình. Điểm cốt lõi làm nên giá trị của hương Trần Phú là mỗi gia đình đều giữ một bí quyết gia truyền riêng trong phối chế thảo dược, tạo nên mùi hương đặc trưng, không trộn lẫn.
Ở làng hương Hoàng Xá, nghề làm hương xạ nổi tiếng bởi sự cầu kỳ trong lựa chọn và phối trộn nguyên liệu. Nhiều loại hương được làm hoàn toàn từ các vị thuốc bắc như đại hoàng, đinh hương, hoàng đàn, tiểu hồi, trầm hương… Quy trình sản xuất vẫn giữ nhiều công đoạn thủ công, đặc biệt là phơi hương dưới ánh nắng tự nhiên để giữ trọn mùi thơm dịu nhẹ, ấm áp. Với người thợ Hoàng Xá, mỗi nén hương không chỉ là sản phẩm hàng hóa mà còn là vật phẩm tâm linh, đòi hỏi sự cẩn trọng và cái tâm trong từng công đoạn.
Theo ông Nguyễn Văn Bền, Phó Chủ tịch UBND xã Trần Phú, nghề làm hương không chỉ góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Xã hiện có khoảng 100 hộ làm hương, tạo việc làm cho 1.000- 1.500 lao động tùy theo thời điểm. Đã có 9 sản phẩm hương của các hộ dân được công nhận đạt chuẩn OCOP. Chính quyền địa phương luôn khuyến khích các cơ sở tham gia chương trình OCOP, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận nguồn vốn khuyến công, đầu tư máy móc, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Không khí tất bật những ngày cuối năm cũng hiện rõ tại làng hương Dưỡng Thái Bắc (xã Phú Thái). Làng nghề có tuổi đời hơn một thế kỷ, hiện còn khoảng 40 hộ gắn bó với nghề. Hương Dưỡng Thái Bắc được làm từ nhựa trám, than thực vật và các loại thảo mộc gia truyền, tạo nên mùi thơm riêng, độ bắt lửa tốt và hình thức đa dạng. Hương của làng rất đa dạng về chủng loại, kích cỡ với nhiều sản phẩm được khách hàng ưa thích như hương bài, hương nhúng, hương xoắn, hương nụ…; có loại hương dài đến 1,5m, đường kính 7 cm chuyên dùng cho đình, chùa, phản ánh sự đa dạng và tinh xảo của nghề truyền thống nơi đây.
Ở phường Thiên Hương, nghề làm hương Kiền Bái lại mang một sắc thái riêng với sản phẩm hương bài nổi tiếng. Vào dịp Tết, mỗi hộ có thể sản xuất hàng chục nghìn tới cả trăm nghìn cây hương, cung cấp cho thị trường Hải Phòng và các tỉnh lân cận. Chị Phạm Thị Lan - chủ một cơ sở chia sẻ: Xưa kia ở Kiền Bái có tới gần 100 hộ làm hương, nhưng nay chỉ còn khoảng chục hộ. Dù số hộ theo nghề không còn nhiều như trước, song những gia đình còn gắn bó với nghề vẫn kiên trì giữ cách làm thủ công, tỉ mỉ trong từng công đoạn. Nguyên liệu chủ yếu là rễ bài, quế, mộc hương, cam thảo, đinh hương… được phơi khô, nghiền mịn và pha trộn theo bí quyết riêng.
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề làm hương ở Hải Phòng vẫn bền bỉ tồn tại và phát triển thích ứng với nhu cầu thị trường và văn hóa dân tộc. Mỗi nén hương được làm ra là kết tinh của mồ hôi, sự khéo léo và tâm huyết của người thợ, mang theo hương vị thảo mộc và hồn cốt làng quê giúp kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống của các làng nghề.
