Trao đổi với báo chí về vấn đề này, Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh về sự chuyển mình của ngành, nơi tư duy quản trị cũ đang được thay thế bằng một hệ điều hành thông minh, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.
Thay đổi tư duy quản trị và tinh gọn bộ máy
Trước đây, cải cách hành chính thường được xem là nhiệm vụ riêng biệt của các cơ quan tham mưu. Tuy nhiên, hiện nay, một bước chuyển biến mang tính bước ngoặt đã hình thành tại Bộ Ngoại giao: Tư duy quản trị hành chính đã trở thành trách nhiệm chung của toàn ngành.
Sự quán triệt sâu sắc này bắt nguồn từ nhận thức: Mỗi bước cải cách đều hướng tới việc nâng cao hiệu quả triển khai đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam cho biết, nền tảng của sự thay đổi này chính là tinh thần cầu thị. Định kỳ sau mỗi kỳ công bố Chỉ số cải cách hành chính (PAR Iindex), Bộ Ngoại giao tổ chức rà soát, đánh giá, điều chỉnh với tinh thần cầu thị, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo và động lực để tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính.
Một trong những kết quả ấn tượng nhất trong thời gian qua chính là việc kiện toàn tổ chức bộ máy. Bộ Ngoại giao đã tạo nên một “cuộc cách mạng” về cấu trúc khi thực hiện chủ trương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Sau khi tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ từ Ban Đối ngoại Trung ương và Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, Bộ đã thực hiện sắp xếp lại và giảm tới 17 đầu mối, tương đương với tỷ lệ 42,5%.
Việc giảm bớt các tầng nấc trung gian giúp chuẩn hóa vị trí việc làm và sử dụng biên chế hiệu quả hơn. Nhờ đó, Bộ Ngoại giao đã phát huy tốt hơn vai trò cơ quan nòng cốt trong việc tham mưu chiến lược và điều phối thống nhất các hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn mới.
Đi đôi với tinh gọn bộ máy là việc hoàn thiện thể chế. Từ năm 2024 đến nay, Bộ đã ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành 37 văn bản quy phạm pháp luật, củng cố nền tảng pháp lý cho phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về đối ngoại.
Nhờ đó, Bộ Ngoại giao phát huy tốt hơn vai trò cơ quan nòng cốt trong tham mưu chiến lược và điều phối thống nhất công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Đột phá số trong ngành ngoại giao
Chuyển đổi số tạo nên sự đột phá của ngành ngoại giao hiện đại, giúp thủ tục hành chính tại Bộ Ngoại giao đã được cắt giảm và tái cấu trúc một cách thực chất trên môi trường số.
Các lĩnh vực vốn được coi là phức tạp và nhạy cảm như lãnh sự, quản lý phóng viên nước ngoài, hay lễ tân đối ngoại hiện nay đã được đẩy mạnh phân cấp và xử lý trực tuyến.
Theo Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam, những con số “biết nói” đã minh chứng cho hiệu quả của quá trình này: tỷ lệ thủ tục hành chính trong nước ở cấp Bộ đã giảm mạnh xuống còn 29,48%; tất cả thủ tục hành chính trong nước thuộc thẩm quyền của Bộ Ngoại giao đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến, cắt giảm gần 53% thời gian xử lý và hơn 50% chi phí tuân thủ; 100% tem chứng nhận lãnh sự và hợp pháp hóa lãnh sự được xử lý toàn trình trên môi trường số; thanh toán không dùng tiền mặt đạt gần 100%... Tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt tiệm cận con số tuyệt đối 100%.
Việc hoàn thiện Khung kiến trúc số, chiến lược dữ liệu và tích hợp hệ thống định danh VNeID không chỉ đơn thuần là áp dụng công nghệ, mà là cách Bộ Ngoại giao minh bạch hóa quá trình công vụ, giảm thiểu các thủ tục hành chính kiểu cũ.
Tầm nhìn kỷ nguyên mới: 5 trụ cột chiến lược
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trong bối cảnh đó, đối ngoại được giao trọng trách là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, đóng vai trò tiên phong trong việc bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh 5 nhiệm vụ trọng tâm mà ngành ngoại giao sẽ quyết liệt triển khai trong thời gian tới.
Thứ nhất, Bộ Ngoại giao sẽ đẩy mạnh hơn nữa hoàn thiện thể chế đối ngoại và hội nhập quốc tế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất và thuận lợi cho triển khai hiệu quả công tác đối ngoại trong tình hình mới; tiếp tục phân cấp, phân quyền hợp lý đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát; kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là các định hướng của Đại hội XIV, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Thứ hai, ngành ngoại giao lấy chuyển đổi số là khâu đột phá, dữ liệu là nguồn tài nguyên chiến lược và công nghệ số là công cụ chủ yếu để đổi mới phương thức quản trị, vận hành; tiếp tục hoàn thiện nền tảng số, xây dựng các cơ sở dữ liệu dùng chung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối và chia sẻ liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống thông tin của các bộ, ngành, địa phương; mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, từng bước hình thành Bộ Ngoại giao số và nền ngoại giao hiện đại, thông minh.
Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị và quy trình xử lý công việc theo hướng tinh gọn, khoa học, chuyên nghiệp, lấy hiệu quả làm thước đo được Bộ Ngoại giao chú trọng, thông qua đẩy mạnh quyết liệt hơn việc rà soát, đơn giản hóa quy trình nội bộ, cắt giảm tối đa các khâu trung gian, chuẩn hóa quy trình xử lý công việc trên môi trường số, tăng cường kết nối dữ liệu giữa các đơn vị trong nước và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; qua đó, nâng cao chất lượng tham mưu, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao khả năng dự báo, phản ứng chính sách và hiệu quả phối hợp trong triển khai công tác đối ngoại.
Thứ tư, Bộ Ngoại giao sẽ xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao toàn diện, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới. Đội ngũ cán bộ ngoại giao có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có tư duy chiến lược, năng lực đổi mới sáng tạo, trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và năng lực số; có khả năng thích ứng và làm việc tốt trong môi trường quốc tế ngày càng diễn biến nhanh, phức tạp. Bộ sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ về học tập suốt đời, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao “vừa hồng, vừa chuyên” ngang tầm yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong tình hình mới.
Thứ năm, ngành ngoại giao sẽ xây dựng nền hành chính phục vụ và văn hóa công vụ hiện đại, trong đó lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và địa phương là thước đo quan trọng đánh giá chất lượng cơ quan hành chính và cán bộ ngoại giao. Bên cạnh đó, Bộ tiếp tục tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương, tinh thần đổi mới, sáng tạo và văn hóa phục vụ người dân, doanh nghiệp và địa phương trong toàn ngành ngoại giao.
Nhìn chung, cải cách hành chính tại Bộ Ngoại giao không phải là một chiến dịch ngắn hạn, mà là một quá trình đổi mới liên tục, kiên trì và đầy bản lĩnh. Dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, Chánh Văn phòng Nguyễn Hoài Nam vẫn chia sẻ rằng ngành ngoại giao vẫn còn nhiều việc phải làm để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Với một tư duy mới, quyết tâm cao và cách làm quyết liệt, ngành ngoại giao đang từng bước xây dựng một nền hành chính hiện đại, thông minh, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Đó không chỉ là câu chuyện của những thủ tục được tinh giản, mà là câu chuyện về một Việt Nam chủ động, chuyên nghiệp và sẵn sàng vươn mình trong kỷ nguyên mới.
