Mùa hè đến, chuyên gia cảnh báo bệnh viêm não Nhật Bản ở trẻ em

Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, bệnh nhân N.T.T.L., 14 tuổi, phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn, mệt mỏi từ ngày 1/5. Sau đó trẻ có biểu hiện nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ. Dù được điều trị tại cơ sở y tế địa phương nhưng tình trạng không cải thiện nên được chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng.

Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi dương tính với viêm não Nhật Bản bằng phương pháp Mac-Elisa. Các bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao nhưng vẫn không thể cứu được người bệnh. Cháu tử vong vào rạng sáng 6/5. Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vaccine phòng viêm não Nhật Bản.

Ca tử vong này thêm một lần nữa cho thấy mức độ nguy hiểm của viêm não Nhật Bản, căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền sang người thông qua muỗi đốt. Bệnh thường xuất hiện gia tăng vào mùa hè, thời điểm khi muỗi phát triển mạnh, đặc biệt tại các khu vực nông thôn có hoạt động chăn nuôi và trồng lúa nước.

Trẻ em là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao và dễ gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đầy đủ trong đó trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.

Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh sốt do virus khác như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi. Các dấu hiệu khá giống cảm cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi.

Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, virus có thể xâm nhập và tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương , gây viêm não với các biểu hiện như, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan, nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng.

Các chuyên gia cho biết tỷ lệ tử vong do viêm não Nhật Bản có thể lên tới 20-30%. Ngay cả trong số những người may mắn sống sót, khoảng 30-50% phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động.

Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.

Đáng lo ngại hơn, đến nay viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống. Chính vì vậy, phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống người bệnh, còn biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh vẫn là tiêm chủng.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính có khoảng 3 tỷ người đang sinh sống trong vùng nguy cơ tại 24 quốc gia châu Á, trong đó khoảng 700 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi.

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Sinh Nam, Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho biết, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 67.900 ca mắc viêm não Nhật Bản. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%. Đáng lo ngại hơn, khoảng một nửa số bệnh nhân sống sót phải mang các di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng học tập, rối loạn hành vi hoặc mất khả năng lao động.

Các chuyên gia nhận định đây là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng lớn nhất đối với người bệnh, gia đình và xã hội bởi hậu quả không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp tính mà còn kéo dài nhiều năm sau đó.

Tại Việt Nam, trước khi vaccine được triển khai rộng rãi, mỗi năm ghi nhận từ 2.000 đến 3.000 ca mắc viêm não Nhật Bản. Năm 1985, số ca bệnh từng lên tới gần 5.000 trường hợp. Đến năm 1995, viêm não Nhật Bản chiếm tới 61% các ca viêm não do virus.

Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc không tiêm nhắc theo khuyến cáo.bỏ quên mũi tiêm nhắc.

Phân tích dịch tễ cho thấy một số trường hợp mắc bệnh xảy ra ở những người từng được tiêm chủng nhưng miễn dịch suy giảm theo thời gian hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm nhắc theo khuyến cáo.

Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch bảo vệ.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhiều phụ huynh thường ghi nhớ lịch tiêm cơ bản nhưng lại quên các mũi tiêm nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm chủng trước đó.

Nói thêm về vaccine viêm não Nhật Bản, theo bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh viêm não Nhật Bản. Việc tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus bảo vệ, từ đó ngăn ngừa giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc cũng như hạn chế giảm đáng kể khả năng diễn tiến các biến chứng nặng và tử vong.

Bác sĩ Hải cũng cho biết thêm, các loại vaccine viêm não Nhật Bản hiện nay đều đã trải qua quá trình nghiên cứu và đánh giá nghiêm ngặt, được chứng minh an toàn và hiệu quả trong bảo vệ trẻ em cũng như người lớn trước virus gây bệnh.

Theo các chuyên gia, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em mà cả người lớn chưa từng tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ liều theo lịch khuyến cáo cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng, chống muỗi đốt bằng các biện pháp như cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ các ổ nước đọng - nơi muỗi sinh sản của muỗi và tăng cường bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.