Không chỉ cam kết bảo toàn thỏa thuận hạt nhân lịch sử với I-ran (JCPOA), sau cuộc họp của Ủy ban đối ngoại EU (ngày 28-5), đại diện cấp cao Ph.Mô-ghe-ri-ni (F.Mogherini) còn khẳng định: Cộng đồng quốc tế không công nhận việc I-xra-en (Israel) sáp nhập Đông Giê-ru-xa-lem (Jerusalem). EU tin rằng quy chế về thành phố này nên được thảo luận với người Pa-le-xtin (Palestine)-vốn đã mặc nhiên xem phần phía đông của thành phố này là thủ đô của mình trong tương lai.
Đây hiển nhiên không phải là phản ứng đáng chờ đợi đối với Mỹ, quốc gia vừa làm dấy lên một làn sóng phản kháng đầy giận dữ, trên dải Ga-da (Gaza) nói riêng và trong thế giới A-rập (Arab) nói chung, bằng việc chính thức chuyển Đại sứ quán của mình về Giê-ru-xa-lem. EU, những đồng minh quan trọng và hùng mạnh nhất của họ, lần này đã nhất quyết không chia sẻ quan điểm với họ, về một vấn đề đầy phức tạp và tế nhị.
Ngày từ khi đương kim Tổng thống Mỹ Đ.Trăm (Donald Trump) bắt đầu phác họa ý tưởng gây tranh cãi này, EU đã không hề tỏ ra mặn mà. Trước và sau ngày sứ quán Mỹ tại I-xra-en dọn về địa điểm mới, các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn liên tục tỏ ra quan ngại về những hệ lụy có thể xảy đến. Họ hiểu quá rõ những nguy cơ bùng nổ thù hận trên mảnh đất này, để e dè khi buộc phải chọn phe.
Và bây giờ, EU công khai lập trường của mình. Không quá gay gắt, nhưng như thế đã là đủ để bảo đảm cho họ một vị trí “an toàn”, để không bắt buộc phải bị cuốn vào một “cuộc chơi” đầy bất trắc. Hơn thế, ở vị trí ấy, trong những diễn biến tiếp theo, châu Âu lại hoàn toàn có thể nắm được những cơ hội nhằm nâng cao vị thế và tầm ảnh hưởng của mình. Như một kênh trung gian. Như một lực lượng hòa giải. Như những nhà kiến tạo hòa bình.
Song, có lẽ, từ sâu thẳm, tâm thức muốn gột bỏ cái dáng vẻ bị phụ thuộc vào Mỹ từ phía EU cũng đóng một vai trò quan trọng. Khi Thủ tướng Đức A.Méc-ken (Angela Merkel) từng nhấn mạnh: “Đã đến lúc chúng ta phải tự lo việc của chúng ta!”, khi Chủ tịch Hội đồng châu Âu Đ.Tắc-scơ (Donald Tusk) từng nhận thấy: “Chúng ta nhận ra rằng nếu cần một bàn tay giúp đỡ, chúng ta sẽ tìm thấy nó ở cuối cánh tay của chính mình”, khi một EU cảm thấy “cần phải được tôn trọng” đã và đang tính toán về một “quân đội châu Âu” của riêng mình… sau hàng loạt quyết định gây chấn động từ phía ông chủ Nhà trắng, có những điều thật sự đã thay đổi.
Ai cũng cần bạn bè, và chẳng ai cần kẻ thù. Vấn đề là, sự gắn bó của mối quan hệ giữa các quốc gia luôn được đặt trên nền tảng lợi ích từ cả hai phía. Những lựa chọn mang tính quyết định sẽ xuất phát từ điểm mấu chốt đó, theo cách mà cựu Thủ tướng Anh U.Sớc-sin (Winston Churchill) từng tuyên bố: “Không có đồng minh vĩnh viễn, không có kẻ thù vĩnh viễn. Chỉ có lợi ích là vĩnh cửu”.
Mối quan hệ giữa Mỹ và EU vẫn đang là sự gắn bó giữa những “người bạn cũ”, những đồng minh chiến lược. Tuy nhiên, trong chuỗi vận động của dòng sự kiện quốc tế đương đại, đang có độ vênh giữa hai phía, về cả quan điểm, lập trường và lợi ích cốt lõi. EU không chỉ lên tiếng vì công lý, vì người Pa-le-xtin, vì hòa bình và ổn định ở Trung Đông… mà còn vì uy tín cũng như vị thế của chính họ. Cũng tương tự như thế, việc tuyên bố bảo vệ JCPOA cũng chính là sự bảo vệ những lợi ích của chính họ, trong mối quan hệ độc lập với I-ran.
Một lựa chọn xác đáng, bởi hòa bình, ổn định và hợp tác để cùng phát triển mới chính là xu thế thời đại. Hãy nhìn xem, Áp-ga-ni-xtan (Afganishtan) và Pa-ki-xtan (Pakistan), hai “người láng giềng thù địch” ở Trung Á, cũng đã bắt tay nhau nhằm xây dựng một lộ trình hòa giải (ngày 28-5) rồi.
