Hãng tin Reuters mới đưa ra phân tích và kết luận: Việc đóng cửa Eo biển Hormuz, dẫn đến sự gia tăng đột biến của giá dầu toàn cầu, đã mang lại những khoản lợi nhuận khổng lồ cho Iran, Oman và Saudi Arabia. Nhưng ngược lại, các quốc gia thiếu lộ trình vận chuyển thay thế đã phải gánh chịu mức thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.
Thí dụ điển hình: Dù Iran nắm quyền kiểm soát eo biển, nhưng Oman, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) vẫn có thể “vượt rào” phong tỏa, thông qua các đường ống dẫn dầu và cảng biển thay thế. Ngược lại, nguồn dầu từ Iraq, Kuwait hay Qatar bị tắc nghẽn, do các quốc gia này không có con đường khác để tiếp cận thị trường quốc tế.
Phân tích của Reuters dựa trên dữ liệu xuất khẩu tháng 3/2026 ước tính từ Kpler và JODI cho thấy: Doanh thu xuất khẩu dầu ước tính của Iraq và Kuwait đều sụt giảm khoảng 75% so cùng kỳ năm ngoái. Ngược lại, doanh thu của Iran tăng 37% và Oman tăng 26%. Doanh thu dầu mỏ của Saudi Arabia tăng 4,3%, trong khi UAE giảm nhẹ 2,6%.
Nhìn rộng hơn khía cạnh logistic thuần túy, cuộc chiến tại Trung Đông cũng đã ép các nước nhập khẩu năng lượng phải vận động theo nhiều hướng khác nhau, nhằm tìm kiếm lối thoát khỏi các áp lực đè nặng lên kết cấu kinh tế - xã hội.
Đơn cử, theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - ngày 6/4, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi đẩy nhanh quy hoạch và xây dựng hệ thống năng lượng mới, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia: “Con đường của chúng ta trong vai trò là nước tiên phong phát triển điện gió và điện mặt trời đã được chứng minh là có tầm nhìn xa. Đồng thời, nhiệt điện than vẫn là nền tảng của hệ thống năng lượng và phải tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ”. Ông cũng nhấn mạnh phát triển thủy điện và bảo vệ sinh thái, song song mở rộng điện hạt nhân một cách an toàn và có trật tự.
Trong khi đó, tại châu Âu, năm quốc gia Tây Ban Nha, Đức, Áo, Italy và Bồ Đào Nha vừa chính thức gửi đề xuất lên Ủy ban châu Âu (EC), kêu gọi áp dụng một cơ chế đánh thuế lợi nhuận bất thường đối với các tập đoàn năng lượng đang hưởng lợi lớn từ cuộc khủng hoảng giá nhiên liệu hiện nay. Điều đáng lưu ý, ý tưởng này đã từng được đề cập từ cuộc khủng hoảng năm 2022.
Tại Nhật Bản, Bộ trưởng Công nghiệp Ryosei Akazawa cho biết chính phủ sẽ có các biện pháp linh hoạt để kiềm chế nhu cầu xăng và dầu mỏ. Bộ Tài chính và Bộ Năng lượng Thái Lan thì đang xem xét lại cấu trúc giá dầu bán buôn, nhằm hạn chế mức tăng giá nhiên liệu. Cùng lúc, Chính phủ Pháp triển khai chương trình “khoản vay nhanh nhiên liệu” từ ngày 13/4, hướng đến các doanh nghiệp siêu nhỏ và chịu ảnh hưởng nặng nề.
Ở một diễn biến khác, Thủ tướng Australia cho biết ông sẽ đến Singapore từ ngày 9 - 11/4, để thảo luận các biện pháp giúp bảo đảm nguồn cung dầu mỏ. Trước đó, Chính phủ Australia đã giảm một nửa thuế đối với xăng trong ba tháng.
Có những “giải pháp chữa cháy”, nhưng cũng đã hiện hữu những kế hoạch dài hạn, nhằm nâng cao khả năng chống chịu. Song, xét cho cùng, phóng chiếu từ khía cạnh logistic, việc xây dựng những kịch bản đa dạng hóa nguồn cung, sẵn sàng cho mọi biến cố (như Việt Nam đã và đang thực hiện) chính là
“kế lâu dài” nhằm tránh phụ thuộc, và là cánh cửa thoát hiểm mở rộng nhất.
Bởi, không ai dám chắc, Eo biển Hormuz sẽ “lặng sóng” trong bao lâu. Và sau đó, sẽ là những gì ■
