Loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn

Hậu quả là tầng ô-dôn  bị suy thoái, lỗ thủng tầng ô-dôn  đã xuất hiện ở Nam Cực vào đầu thập niên của thế kỷ trước và có nguy cơ lan rộng. Tầng ô-dôn - ví như mái nhà của Trái đất bị suy giảm trong thời gian qua đã đe dọa sự sống trên hành tinh của chúng ta, tác động tiêu cực đến các hệ sinh  thái.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của tầng ô-dôn đối với đời sống trên Trái đất, cộng đồng quốc tế đã chung tay hành động, Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn  ra đời năm 1985 và Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn   (ODS) được các nước phê chuẩn, tham gia năm 1987 tại Montreal (Ca-na-đa).

Từ ngày 1-1-2010, toàn bộ các chất CFC, halon, CTC đã được loại trừ hoàn toàn trên thế giới, ngoại trừ một lượng nhỏ được sử dụng trong nghiên cứu khoa học và sản xuất thuốc hen. Các nước sản xuất CFC, halon và CTC đã đóng cửa các nhà máy sản xuất các chất này. Nếu không có Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, thế giới có thể phải đối mặt với sự tăng thêm 20 triệu ca ung thư da và 130 triệu ca đục tinh thể, chưa kể đến tác hại do tia cực tím gây ra cho hệ thống miễn dịch của con người, tác hại đối với động vật hoang dã và nông nghiệp.

Ðể có được thành tựu nêu trên, các quốc gia thành viên Nghị định thư Montreal đã có những biện pháp chính sách, tài chính và công nghệ mạnh mẽ trên cả bình diện toàn cầu và ở từng quốc gia, các quy định của Nghị định thư đã được tuân thủ đầy đủ ở các nước phát triển và đang phát triển. Việc điều hành thực hiện Nghị định thư được tạo dựng thống nhất ở tất cả các nước, các biện pháp ở từng nước có thể khác nhau nhưng đều chung một mục tiêu duy nhất là loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn.

Việt Nam tham gia Nghị định thư Montreal từ tháng 1-1994. Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp các bộ, ngành liên quan, các doanh nghiệp sử dụng ODS đã loại trừ hoàn toàn 500 tấn CFC, 3,8 tấn halon là lượng tiêu thụ hằng năm ở nước ta từ ngày 1-1-2010.

Thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, trách nhiệm của Việt Nam trong những năm tiếp theo là loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất HCFC, quá trình loại trừ các chất HCFC có thể kéo dài đến năm 2030, tuy nhiên nếu nhận được sự hỗ trợ đầy đủ về tài chính và công nghệ từ phía các tổ chức quốc tế, chúng ta có thể hoàn thành loại trừ các chất HCFC vào năm 2025. Ðối với lĩnh vực dịch vụ sửa chữa bảo dưỡng thiết bị, chúng ta vẫn được phép sử dụng HCFC cho đến năm 2040.

Ðể bảo đảm tuân thủ hạn định loại trừ các chất HCFC theo Nghị định thư Montreal, Cục Khí tượng - Thủy văn và Biến đổi khí hậu, Bộ Tài nguyên và Môi trường với sự trợ giúp của Ngân hàng thế giới, đã hoàn thành xây dựng và trình Ban chấp hành Quỹ đa phương thi hành Nghị định thư Montreal dự án "Kế hoạch quốc gia quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam". Dự án đã được Ban chấp hành Quỹ thông qua giai đoạn một với sự hỗ trợ tài chính cho Việt Nam loại trừ các chất HCFC là gần mười triệu USD và sẽ được thực hiện từ năm 2012 đến 2016.

Dự án "Kế hoạch quốc gia quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam" giai đoạn một sẽ cung cấp tài chính cho Việt Nam để thực hiện các công việc chính: Loại trừ hoàn toàn sử dụng hơn 500 tấn HCFC-141b và gần hai nghìn tấn polyol trộn sẵn HCFC-141b tại 12 doanh nghiệp sản xuất xốp cách nhiệt. Các doanh nghiệp sản xuất này sẽ được hỗ trợ 80% chi phí chuyển đổi sang công nghệ sản xuất an toàn cho môi trường; xây dựng và triển khai thực hiện kế hoạch hành động nhằm giảm tiêu thụ môi chất lạnh HCFC-22 trong các thiết bị cấp đông, giảm lắp đặt mới các thiết bị cấp đông dùng môi chất lạnh HCFC-22 trong các kho lạnh của ngành thủy sản; thúc đẩy giảm tiêu thụ năng lượng và nâng cao hiệu suất năng lượng cho các điều hòa không khí gia đình được sản xuất ở Việt Nam, chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo là giảm dần sản xuất điều hòa không khí gia đình sử dụng ga lạnh HCFC-22;...

Giai đoạn hai của dự án "Kế hoạch quốc gia quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam"  sẽ được Cục Khí tượng - Thủy văn và Biến đổi khí hậu phối hợp với Ngân hàng thế giới xây dựng và vận động tài trợ vào năm 2015. Theo ước tính Việt Nam cần hỗ trợ thêm về tài chính khoảng 20 - 25 triệu USD nữa để loại trừ hoàn toàn sử dụng các chất HCFC.