Sức hút từ dấu ấn lịch sử - văn hóa
Trong không gian phát triển mới sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình sở hữu hệ thống hơn 700 lễ hội phong phú, giàu bản sắc. Trong đó, có 20 lễ hội truyền thống được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là lợi thế lớn để địa phương phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh và du lịch trải nghiệm.
Tiêu biểu là lễ hội chùa Bái Đính (phường Tây Hoa Lư), khai hội từ mồng 6 tháng Giêng và kéo dài suốt mùa xuân, thu hút hàng vạn du khách hành hương mỗi năm. Diễn ra trong không gian linh thiêng của quần thể chùa Bái Đính - nơi gắn bó mật thiết với lịch sử Phật giáo Việt Nam và vùng đất Cố đô Hoa Lư, lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa tín ngưỡng dân tộc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, ước nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.
Ông Cheng Teck Poh, du khách Singapore cho biết, tham dự lễ hội chùa Bái Đính, ông đặc biệt ấn tượng với các nghi lễ Phật giáo truyền thống như: Nghi lễ dâng lục cúng, dâng hương cầu an, tụng kinh, chiêm bái Tam Bảo và nghi thức rước rồng lên chùa cổ. Theo ông, cảnh sắc nơi đây rất đẹp, không khí lễ hội trang nghiêm mang lại nhiều trải nghiệm đáng nhớ. Chị Nguyễn Thị Huế, tỉnh Thanh Hóa chia sẻ, đầu năm chị cùng gia đình đã đi du xuân và tham quan nhiều điểm du lịch nổi tiếng của Ninh Bình. Sắp tới, khi diễn ra Lễ hội Hoa Lư-lễ hội truyền thống lớn của tỉnh, tưởng nhớ các vị vua Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành, chị dự định sẽ quay lại để tiếp tục khám phá thêm nhiều điểm đến.
Cũng diễn ra vào tháng 3 Âm lịch hằng năm, lễ hội Phủ Dầy, xã Vụ Bản là một trong những lễ hội lớn của vùng đồng bằng Bắc Bộ, đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, nổi tiếng với nghi lễ chầu văn-hầu đồng, một nghi thức tín ngưỡng tiêu biểu của đạo Mẫu. Mỗi mùa lễ hội, Quần thể Di tích Lịch sử, Văn hóa Phủ Dầy thu hút đông đảo tín đồ và du khách đến thực hiện tín ngưỡng tâm linh theo tục thờ Mẫu và tham quan chiêm ngưỡng. Đây là một quần thể kiến trúc độc đáo, bao gồm hơn 20 di tích đền, phủ, chùa, lăng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, vị thần đứng đầu trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu (Tam phủ, Tứ phủ) của người Việt, đồng thời cũng là một trong “Tứ bất tử” trong dân gian Việt Nam.
Ngoài ra, các lễ hội tiêu biểu như: Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn, lễ hội Tràng An, khai ấn đền Trần, lễ phát lương Đức Thánh Trần, lễ hội đền Trần, lễ hội chùa Tam Chúc, lễ hội Đức Thánh Nguyễn,… đã thu hút lượng lớn khách du lịch, tạo nên bản sắc riêng của tỉnh.
Phát huy giá trị lễ hội gắn với phát triển du lịch
Để trở thành “đòn bẩy” kích cầu du lịch, ngành du lịch Ninh Bình đã chủ động phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành, hệ thống cơ sở lưu trú, các khu, điểm du lịch và chính quyền địa phương xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với lễ hội theo hướng đồng bộ, chuyên nghiệp. Nhiều tour, tuyến du lịch được thiết kế kết hợp tham dự lễ hội với tham quan các danh thắng nổi tiếng và hình thành tuyến du lịch liên vùng gắn với các lễ hội lớn; hệ thống cơ sở lưu trú, các khu, điểm du lịch cũng nâng cao chất lượng dịch vụ, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực.
Bên cạnh đó, ngành cùng các đơn vị chú trọng công tác tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, an toàn, thân thiện; tăng cường quản lý dịch vụ, bảo đảm vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và văn hóa ứng xử; khuyến khích phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, làng nghề truyền thống, ẩm thực đặc trưng để phục vụ du khách.
Hai tháng đầu năm 2026, các điểm du lịch trên địa bàn tỉnh đón hơn 5,4 triệu lượt khách, tăng 9,9% so với cùng kỳ (khách nội địa đạt hơn 4,77 triệu lượt, tăng 4,7%; khách quốc tế đạt 0,63 triệu lượt, tăng 76,9%); doanh thu du lịch ước đạt gần 5.837 tỷ đồng, tăng 15,9%.
Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình Nguyễn Văn Trọng, các lễ hội đang góp phần tạo “điểm nhấn mùa vụ” cho du lịch Ninh Bình, đặc biệt vào dịp đầu Xuân, Tết Nguyên đán. Thông qua các hoạt động nghi lễ truyền thống, chương trình văn hóa nghệ thuật, trò chơi dân gian và hoạt động trải nghiệm, lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân mà còn tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu của du khách; tạo cơ hội cho các dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận tải và bán quà lưu niệm phát triển, trực tiếp tăng nguồn thu cho người dân, ngân sách địa phương.
Ngành du lịch Ninh Bình tiếp tục phối hợp các đơn vị tăng cường bảo tồn, gìn giữ các nghi lễ, phong tục truyền thống, bảo đảm việc tổ chức lễ hội trang nghiêm, đúng bản sắc; nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với các lễ hội tiêu biểu; hình thành các tour, tuyến du lịch hấp dẫn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá và cung cấp thông tin du lịch, phản ánh hiện trường, hướng tới xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh; chú trọng công tác quản lý, phát triển du lịch xanh, bền vững gắn với cộng đồng địa phương; phát huy vai trò của người dân trong việc gìn giữ và khai thác các giá trị văn hóa lễ hội, tạo nên những trải nghiệm chân thực cho du khách.
