Khúc tráng ca về những cán bộ, chiến sĩ an ninh T4 trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước

Cuốn tiểu thuyết “Vọng âm” dày 250 trang, gồm 16 chương, là kết quả của hai năm miệt mài đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng và tra cứu tư liệu. Tác phẩm lấy cảm hứng từ cuộc đời thực của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Văn Em, giúp nhà văn Nguyễn Thu Hà xây dựng nên nhân vật Tám Thu (Võ Ngọc Thu). Qua hành trình của Tám Thu, tác giả giúp bạn đọc được trở lại với những hoạt động và chiến công oai hùng của lực lượng An ninh T4 - tiền thân của Công an nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay trong những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mỹ khốc liệt.

Không chỉ là một cuốn tiểu thuyết tư liệu, “Vọng âm” còn là một nỗ lực văn chương nhằm phục dựng ký ức chiến tranh từ chiều sâu con người. Đằng sau mỗi trang viết là dấu ấn của những chuyến đi thực tế, những cuộc gặp gỡ nhân chứng, những mảnh ký ức được chắt lọc, kết tinh thành một dòng tự sự vừa giàu chất sử thi, vừa thấm đẫm chất đời.

Tôi nhớ lần đầu được gặp nữ nhà văn Nguyễn Thu Hà tại trại sáng tác Đồng Đế, Nha Trang, nơi quy tụ nhiều cây bút viết về lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng. Chị không còn thật trẻ, và cũng là người vào văn chương không sớm, nhưng với nỗ lực và quá trình lao động miệt mài, không ngừng nghỉ trên “cánh đồng văn chương”, chị đang là một trong những cây bút nữ sung sức của đoàn nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh tham gia trại sáng tác cùng với những tên tuổi như An Bình Minh, Nguyễn Minh Ngọc…

Trong thời gian tham gia trại sáng tác văn học về lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng, Thu Hà đã hoàn thành một tiểu thuyết về ba thế hệ hải quân gắn bó với biển đảo Tổ quốc, một đề tài không dễ, đòi hỏi sự dấn thân và trải nghiệm. Điều đó đã đủ gây nhiều ấn tượng và sự cảm phục cho chúng tôi.

Các nhà văn chúng tôi càng cảm phục hơn khi được biết chị vừa hoàn thành một tác phẩm dày dặn khác tại trại sáng tác của lực lượng Công an nhân dân và sớm tạo nên một dư chấn trong giới văn học thành phố. Đó chính là tiểu thuyết “Vọng âm” mà Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh cùng Nhà xuất bản Công an Nhân dân tổ chức buổi ra mắt vừa qua.

Đây là một cuốn tiểu thuyết được kết tinh từ hệ hình tư duy hiện tại và lao động quá khứ một cách công phu, kỹ lưỡng. Tác phẩm có sự hòa trộn nhuần nhuyễn giữa cảm xúc cá nhân và thời cuộc Sài Gòn giai đoạn 1966 - 1970, mang lại sức cuốn hút ngay từ những trang đầu.
Nhà văn An Bình Minh

Sức hấp dẫn của “Vọng âm” trước hết nằm ở cách tác giả dựng lại bối cảnh vùng đất Củ Chi huyền thoại. Dưới ngòi bút của Nguyễn Thu Hà, địa đạo không chỉ là một công trình quân sự mà đã trở thành “mạch máu” chảy sâu dưới lòng đất. Những đoạn văn trong cuốn tiểu thuyết đầy lôi cuốn người đọc trở về bối cảnh của những năm tháng chiến tranh gian khổ: “Dân ấp Mũi Lớn đã quá quen với cảnh bố ráp, đi càn, khui hầm bắt Cộng, cũng như cảnh xe cộng hòa nổ tung bởi mìn du kích... Địa đạo như mạch máu chảy bên dưới lòng đất. Mấy đứa lội bưng ngoài cứ về, nằm hầm đội đất lao lên đánh bót, diệt ác ôn bao trận rồi lại biến mất ngay trước mũi, khiến quân lực cộng hòa mất ăn mất ngủ, điên đầu bấy lâu nay…”.

Không gian ấy được phủ lên bởi những chi tiết giàu sức gợi, là những “áo lưới trùm lá”, những mảng lục bình trôi lờ lững trên dòng phù sa vàng nâu mang vẻ bình yên mong manh, che giấu bên dưới là cả một hệ thống chiến đấu bền bỉ, âm thầm.

Chiều sâu của tác phẩm không dừng ở bức tranh chiến trường. Sự “gai góc” và ám ảnh nhất nằm ở những trang viết về nội tâm nhân vật, đặc biệt là Tám Thu trong “địa ngục trần gian” Côn Đảo. Ở đó, cái chết luôn cận kề, song niềm tin vào lý tưởng chưa bao giờ vụt tắt như chính nhân vật tự sự với mình: “Hắn chai sạn trước cái chết từ khi ngồi hàng giờ ghì chặt đám ruột lòi ra khỏi ổ bụng đứa bạn thân... Hắn thèm quê mình bình yên, người ta cưới hỏi nhau, sinh con đẻ cái mà không có súng đạn. Chỉ có tiêu diệt hết cái ác thì mới mong tới ngày đó…”.

Theo cảm nhận của các đồng nghiệp, Nguyễn Thu Hà là một nhà văn “có nghề”. Chị kỹ lưỡng, sắc sảo trong từng chi tiết, biết điều gì cần khắc họa đến tận cùng và điều gì chỉ nên gợi mở. Mỗi con chữ vì thế đều giàu dung lượng thông tin, mang theo sắc thái cảm xúc rõ nét và có sức dẫn dắt người đọc. Chính điều đó giúp “Vọng âm” nhận được nhiều lời khen ngợi từ các bạn nghề và giới phê bình.

Nhà văn An Bình Minh đã nhận xét khi cuốn tiểu thuyết của Nguyễn Thu Hà: “Đây là một cuốn tiểu thuyết được kết tinh từ hệ hình tư duy hiện tại và lao động quá khứ một cách công phu, kỹ lưỡng. Tác phẩm có sự hòa trộn nhuần nhuyễn giữa cảm xúc cá nhân và thời cuộc Sài Gòn giai đoạn 1966-1970, mang lại sức cuốn hút ngay từ những trang đầu”.

Đồng quan điểm, nhà văn Phan Đình Minh nhấn mạnh bút pháp linh hoạt của tác giả: “Văn phong của “Vọng âm” có độ linh hoạt cao, khi sắc lạnh ở chính trường, khi dồn dập ở phòng tra tấn, khi trầm lắng ở hồi ức gia đình. Tác giả sử dụng những chi tiết vừa cụ thể vừa khái quát, như hình ảnh “chiến tuyến cuối cùng” khi tù chính trị tuyệt thực. Đó không chỉ là một hành động phản kháng mà còn là sự tiếp nối của mặt trận”.

Tại buổi lễ ra mắt tiểu thuyết “Vọng âm”, nhà văn Nguyễn Thu Hà chia sẻ, tác phẩm được chị hoàn thiện trong vòng hai năm, với quá trình đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng, trong đó có nguyên mẫu Anh hùng Võ Văn Em, nhằm tái hiện chân thật nhất bối cảnh và số phận con người. Xuất phát từ ký ức gia đình có nhiều người hy sinh trong chiến tranh, nữ nhà văn mong muốn tri ân thế hệ đi trước, đồng thời chuyển tải những “tiếng vọng” từ quá khứ đến bạn đọc hôm nay.

Tiếp nối mạch cảm hứng về chiến tranh và con người Việt Nam trong những năm tháng khốc liệt, nhà văn Nguyễn Thu Hà cũng đã hoàn thành một tác phẩm mới viết về lực lượng hải quân, nơi những con người lặng thầm canh giữ chủ quyền biển đảo. Với bề dày trải nghiệm thực tế và bút lực giàu cảm xúc, cuốn tiểu thuyết hứa hẹn mở ra một không gian nghệ thuật vừa rộng lớn, vừa sâu lắng, nơi biển cả không chỉ là địa bàn chiến đấu mà còn là ký ức, là số phận và là khát vọng của con người.

Nếu “Vọng âm” là tiếng vọng từ lòng đất, thì tác phẩm mới về hải quân của Nguyễn Thu Hà là tiếng gọi từ biển xa, nơi những con sóng không ngừng kể lại câu chuyện về lòng quả cảm và tình yêu Tổ quốc.