Hệ lụy của thủy điện Hố Hô tại Quảng Bình

Dự án thủy điện Hố Hô (xã Hương Hóa, huyện Tuyên Hóa) nằm giáp ranh giữa hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh được xây dựng trên hệ thống sông Ngàn Sâu, có công suất 14MW với hai tổ máy, sản lượng điện trung bình nhiều năm hơn 55 triệu KWh.

Công trình có diện tích lưu vực 278 km2, cao trình mực nước dâng bình thường 70m, cao trình mực nước chết 67,5m, dung tích toàn bộ hồ chứa hơn 38 triệu m3...

Theo thiết kế, nhà máy có nhiệm vụ sản xuất điện năng, công trình còn điều tiết nước phục vụ tưới tiêu, phòng chống lũ lụt cho các địa phương vùng hạ lưu, trong đó có xã Hương Hóa .

Nhưng từ năm 2007, sau khi công trình thuỷ điện Hố Hô chặn dòng tích nước đã làm thay đổi dòng chảy khu vực hạ du sông Ngàn Sâu, gây ra nhiều hệ luỵ cho người dân trong khu vực. Sau mỗi mùa mưa lũ, ruộng đất sản xuất của nông dân xã Hương Hóa lại bị mất thêm do sạt lở và bị đá, cát vùi lấp.

Trước mùa mưa lũ năm nay, chúng tôi đến Hương Hóa để tìm hiểu sự việc. Được biết, toàn xã có 10.500 ha đất tự nhiên, trong đó đất nông nghiệp 341 ha. 80% trong tổng số 745 hộ dân sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Tỷ lệ hộ nghèo của xã chiếm tới 43%.

Chủ tịch UBND xã Hương Hóa, Trương Quang Thân, cho biết: “Từ khi thủy điện Hố Hô xây dựng trên địa bàn đã làm ảnh hưởng đến môi trường và hệ sinh thái vùng hạ du hai bên bờ sông Ngàn Sâu. Trong sáu năm qua, lũ lụt cuốn trôi 25ha đất sản xuất. Đặc biệt, trận lũ tháng 10-2010 đất đá, cát sỏi vùi lấp 15ha đất canh tác màu mỡ của bà con. 50 hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống”.

Chủ tịch xã Trương Quang Thân đưa chúng tôi đến tận khu vực đất sản xuất bị sạt lở hoặc cát, sỏi vùi lấp qua các trận lũ trước đây. Dọc theo sông Ngàn Sâu thuộc thôn Tân Đức trước đây đất đai màu mỡ, người dân trồng hai vụ lạc xen ngô, đậu xanh, với năng suất khá cao.

Nếu dựa theo năng suất và sản lượng bình quân hằng năm, theo giá bán tại thời điểm này, mỗi ha ở những khu vực nói trên có thể mang lại thu nhập 40 - 60 triệu đồng/năm.

Như vậy, với việc hơn 25 ha đất sản xuất bị mất, nông dân xã miền núi khó khăn Hương Hóa mỗi năm tổn thất chừng 1,5 tỷ đồng.

Thời gian qua, Đảng ủy, UBND xã Hương Hóa và nhiều hộ dân ở bốn thôn Tân Đức đã nhiều lần có văn bản gửi lãnh đạo Công ty CP Đầu tư và phát triển điện miền bắc 1 (đơn vị chủ quản nhà máy thủy điện Hố Hô) và chính quyền các cấp đề nghị được hỗ trợ đất bị sạt lở, vùi lấp.

Phó Giám đốc Công ty CP Đầu tư và phát triển điện miền bắc 1, kiêm Giám đốc nhà máy Nguyễn Văn Thông, gửi công văn phúc đáp hứa thời gian hỗ trợ cụ thể là vào cuối tháng 1 năm 2011. Tuy nhiên đến tháng 8 năm nay, người dân Hương Hóa vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ nào từ phía nhà máy.

Qua đây cho thấy, trong quá trình đánh giá tác động môi trường đối với dự án thủy điện Hố Hô, chủ đầu tư đã bỏ qua sự ảnh hưởng dòng chảy khi chặn dòng đối với khu vực hạ du. Hệ lụy của dự án này làm ảnh hưởng đến đời sống sản xuất của hàng chục hộ dân là quá rõ ràng.

Đó là chưa nói tới sự an toàn của các gia đình đang sinh sống gần dưới chân công trình hồ chứa lớn (38 triệu m3 nước) và cao trình 70 m. Trong trận lũ lịch sử năm 2010, do mất điện nên công trình không thể xả lũ suýt gây ra sự cố khôn lường.

Một góc nhà máy thủy điện Hố Hô.