Ra đời giữa lòng địch
Phong trào học sinh Cao Lãnh thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước diễn ra rất mạnh mẽ và có tiếng vang lớn ở miền nam. Từ phong trào, tháng 2/1969, Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh gồm 55 đội viên, được thành lập dưới sự lãnh đạo của Thị ủy Cao Lãnh và sự chỉ huy của Ban Cán sự học sinh thị xã Cao Lãnh.
Từ khi thành lập, đội hoạt động bài bản và được chia thành hai phân đội, gồm: Phân đội một do đồng chí Nguyễn Văn Tiên phụ trách; phân đội hai do đồng chí Nguyễn Ngọc Lợi phụ trách. Mỗi phân đội tổ chức theo đội hình: Lực lượng chiến đấu trực tiếp, lực lượng trinh sát, lực lượng yểm trợ và bảo vệ. Đội hoạt động với phương châm: Táo bạo, bí mật, bất ngờ.
Đội được giao hai nhiệm vụ song song, đó là bảo đảm việc học tập tốt trong trường; phá rối, tấn công các cơ quan đầu não và các căn cứ quân sự địch, tiêu hao lực lượng địch bằng tấn công quân sự kết hợp với binh địch vận và đấu tranh chính trị. Yêu cầu đấu tranh là làm cho hậu phương và sào huyệt địch không ổn định, hỗ trợ đắc lực phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng.
Các thành viên trong đội biệt động có tuổi đời còn rất trẻ, chủ yếu từ 14-17 tuổi, rất hiếm trường hợp đủ 18 tuổi. Đồng chí Võ Xuân Nghĩa, Trưởng ban Cán sự học sinh thị xã Cao Lãnh, Biệt động học sinh, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp cho biết: “Các đồng chí đã sớm mang trong mình tinh thần giác ngộ cách mạng, sự dũng cảm và lòng mưu trí.
Trong giai đoạn cao điểm, địch đã bắt giữ nhiều cán bộ, đoàn viên của biệt động học sinh (trong đó có Bí thư của cả năm Chi đoàn học sinh biệt động). Dù bị giam cầm, tra tấn dã man hay bị địch cố tình gán ghép cho các tội danh, nhưng tất cả học sinh đều giữ vững khí tiết cách mạng, hoàn toàn không khai báo, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho tổ chức và các cơ sở cách mạng”.
Suốt quá trình hoạt động, Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh đã có chín học sinh anh dũng hy sinh tại trận hoặc trong quá trình công tác, làm nòng cốt tạo nên những chiến công vang dội, để lại những tấm gương sáng ngời cho phong trào đấu tranh của học sinh Cao Lãnh.
Từ khi thành lập đến giải phóng, đội biệt động đã đánh 11 trận. Nhớ lại trận đầu ra quân, đồng chí Võ Xuân Nghĩa kể, qua một thời gian bám sát các quy luật đi lại, ăn, ở của địch, đội quyết định đánh vào nơi ăn uống tập trung của sĩ quan, binh lính địch. Kế hoạch đánh quán ăn Á Đông và quán Tân Lợi được vạch ra và được cấp ủy chấp thuận.
Vào lúc 6 giờ 45 phút, ngày 10/3/1969, hai đồng chí Nguyễn Ngọc Lợi và Phạm Quang Đạo đánh quán ăn Á Đông; đồng chí Nguyễn Văn Tiên (Công Minh) và Nguyễn Xuân Nhựt (Năm Tay) đánh quán ăn Tân Lợi. Đây là trận đánh mở màn lập công đầu tiên của “biệt động mật học sinh”. Quán Tân Lợi nổ trước, ba phút sau Á Đông mới nổ, vì thế địch đã ra bớt. Kết quả, tiêu diệt 27 tên, hàng chục tên bị thương là những sĩ quan, cảnh sát, biệt khu 44, mật vụ, chiêu hồi.
Trận Á Đông, Tân Lợi là trận đánh mở màn của Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh, là trận diệt địch tại sào huyệt địch. Trận đánh có tiếng vang lớn, có sức cổ vũ phong trào đấu tranh chính trị-vũ trang của quần chúng tại Cao Lãnh và tỉnh Kiến Phong.
Những chiến công còn mãi
Năm 1969, đồng chí Nguyễn Văn Thi tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh. Năm 1971, đồng chí Thi cùng một đồng chí khác nhận nhiệm vụ vận chuyển trái nổ. Khối nổ được thiết kế tinh vi trong yên xe rồi gắn vào ba-ga xe đạp, hẹn giờ nổ bằng kíp kép. Đúng 9 giờ, khối nổ kích hoạt tại Câu lạc bộ Sĩ quan Trần Quốc Toản, tiêu diệt và làm bị thương hàng chục sĩ quan địch, gây chấn động dư luận. Sau trận đánh, đồng chí Thi bị lộ thân phận học sinh và phải rút vào chiến khu tiếp tục hoạt động.
Ngồi trò chuyện với chúng tôi trong những ngày cuối tháng bảy, bà Phạm Thị Nhân, sinh năm 1954, trú tại khu phố Mỹ Phước, phường Cao Lãnh không kìm được xúc động khi nhớ về những người thân mình từng là những học sinh tham gia đội biệt động đã hy sinh khi tuổi đời còn quá trẻ.
Bà Nhân chia sẻ: “Trong Chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968, cha mẹ tôi hy sinh cùng một ngày. Thấy vậy, cô ruột chuyển về sống chung cùng anh em tôi. Anh trai tôi 16 tuổi và hai người con của cô cùng tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh, đồng thời, cô còn nuôi chứa hai học sinh trong đội biệt động.
Trong một lần chất nổ không may phát nổ tại nhà (chất nổ này mang đi chiến đấu nhưng sau đó mang về cất giấu tại nhà) với sức công phá rất lớn, đã khiến cả bốn học sinh biệt động hy sinh (gồm anh tôi, hai con của cô và một anh được cô nuôi chứa), có người hy sinh không còn nguyên vẹn. Tôi và hai em cùng một anh học sinh cũng bị thương cháy bỏng toàn thân. Nối tiếp truyền thống của những người thân yêu, năm 1972, tôi tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh”.
Với những thành tích xuất sắc trong phong trào đấu tranh vũ trang cũng như khí tiết cách mạng, năm 1971, Chính phủ cách mạng lâm thời đã trao tặng Huân chương Giải phóng hạng Nhất tặng đội biệt động.
“Từ những chiến công của phong trào học sinh, nhất là Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh, tôi kỳ vọng thế hệ trẻ hôm nay, trong đó có lực lượng học sinh biến niềm tự hào thành hành động thiết thực trong học tập, lao động, trau dồi phẩm chất, đạo đức”, đồng chí Võ Xuân Nghĩa bày tỏ.
