Nhận diện đầy đủ những vướng mắc, bất cập, khoảng trống pháp lý
Sáng 13/10, tại Hà Nội, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh chủ trì cuộc họp cho ý kiến thẩm định dự thảo Báo cáo kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Tư pháp.
Phát biểu chỉ đạo, định hướng tại cuộc họp, Thứ trưởng Tư pháp nhấn mạnh yêu cầu thực hiện tổng rà soát theo đúng các tiêu chí đã đề ra, bảo đảm nhận diện đầy đủ những vướng mắc, bất cập, khoảng trống pháp lý và các quy định chưa bảo đảm tính khả thi.
Theo Thứ trưởng, yêu cầu đặt ra đối với đợt tổng rà soát lần này rất toàn diện. Kết quả không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra thực trạng mà phải gắn với các đề xuất, kiến nghị xử lý hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật theo các nghị quyết, kết luận của Trung ương. Việc hoàn thiện cấu trúc phải hướng tới một hệ thống pháp luật toàn diện, thuận lợi trong tổ chức thực hiện.
Thứ trưởng lưu ý, một trong những nhiệm vụ khó khăn khi tổng rà soát là phải xâu chuỗi, kết nối các kết quả riêng lẻ thành bức tranh tổng thể, qua đó nhận diện những vấn đề chung và những vấn đề có tính chất liên ngành, liên lĩnh vực. Đây cũng là yêu cầu cần được thể hiện rõ hơn trong báo cáo tổng rà soát của Bộ Tư pháp. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
Theo Thứ trưởng, bên cạnh những lĩnh vực đã có nhiều kinh nghiệm như xây dựng, soạn thảo, thẩm định, hệ thống hóa và pháp điển văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật là vấn đề cần tiếp tục làm rõ về chức năng, nhiệm vụ và cơ chế thực hiện.
Thứ trưởng cho rằng cần tiếp cận công tác tổ chức thi hành pháp luật theo toàn bộ vòng đời của văn bản, từ đánh giá thực trạng, nghiên cứu, soạn thảo, ban hành đến hướng dẫn, triển khai thực hiện và xử lý những vướng mắc phát sinh. Khi một quy định không đi vào cuộc sống, cần xác định nguyên nhân xuất phát từ bất cập thể chế hay từ khâu tổ chức thực thi để có giải pháp tương ứng.
Đối với những vướng mắc thuộc về thể chế, cần kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định. Nếu vướng mắc xuất phát từ tổ chức thực hiện, phải xác định trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan.
Với những vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực, cần làm rõ cơ quan chủ trì giải quyết, trách nhiệm của từng cơ quan theo nguyên tắc “sáu rõ”. Bộ Tư pháp thực hiện vai trò theo dõi, đôn đốc, tổng hợp, góp phần siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thi hành pháp luật.
Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính khả thi của pháp luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh đề nghị, kết quả tổng rà soát phải trở thành căn cứ quan trọng cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật, trong đó có việc hoàn thiện Luật Văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tổ chức thi hành pháp luật cần phát huy tính chủ động, trách nhiệm của cơ quan thực thi và dựa trên dữ liệu.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Theo Thứ trưởng, dữ liệu là yếu tố đặc biệt quan trọng, nhưng muốn khai thác hiệu quả phải bảo đảm dữ liệu sạch, có cấu trúc và có khả năng phục vụ việc xử lý, phân tích bằng công nghệ.
Thứ trưởng nêu thực tế, theo các chương trình, đề án và nghị quyết liên quan, có hơn 118 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành; tuy nhiên, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ các nhiệm vụ cấp thiết, trong đó có cải cách thủ tục hành chính, vẫn còn hạn chế.
Từ đó, Thứ trưởng đặt vấn đề cần nhận diện rõ những vướng mắc pháp lý liên quan dữ liệu, nhất là chế độ sở hữu đối với dữ liệu và sản phẩm dữ liệu. Theo Thứ trưởng, khi dữ liệu được khai thác, xử lý để tạo ra sản phẩm mới, cần làm rõ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia, cũng như trách nhiệm pháp lý trong quá trình quản lý, sử dụng và khai thác dữ liệu.
Thứ trưởng cũng đề nghị Báo cáo tổng rà soát phải đi sâu vào những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xác định nội dung thuộc trách nhiệm của từng bộ, ngành, đồng thời nhận diện các vấn đề cần phối hợp giải quyết. Đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Đối với lĩnh vực tư pháp, Thứ trưởng cũng lưu ý việc triển khai các cơ sở dữ liệu phải bảo đảm tính đồng bộ, khả năng kết nối với nền tảng quốc gia và yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu. Báo cáo tổng rà soát cần thể hiện được những vấn đề thực tiễn này, qua đó góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành.
Chủ động đề xuất giải pháp, bảo đảm tiến độ tổng rà soát
Tại cuộc họp, các ý kiến tập trung vào yêu cầu nâng cao chất lượng kết quả tổng rà soát, nhất là việc nhận diện và xử lý những vướng mắc có tính chất liên ngành, liên lĩnh vực.
Việc tổng hợp kết quả không chỉ dừng ở thống kê văn bản cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc ban hành mới, mà cần làm rõ căn cứ, sự cần thiết và phương án xử lý đối với từng vấn đề.
Một nội dung được nhấn mạnh là cần phân biệt rõ những bất cập xuất phát từ quy định pháp luật với những hạn chế trong tổ chức thi hành. Việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn giải pháp, tránh tình trạng đề xuất sửa đổi văn bản khi vấn đề chủ yếu nằm ở khâu thực thi, hoặc chưa nhận diện đầy đủ những khoảng trống, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.
Đối với các vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực, cần xác định cơ quan chủ trì xử lý, trách nhiệm phối hợp của các cơ quan liên quan và lộ trình thực hiện. Các đề xuất phải bảo đảm tính khả thi, có căn cứ và gắn với yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật...
Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp Hồ Quang Huy đề nghị các đơn vị tiếp tục hoàn thiện lập luận, căn cứ chứng minh sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc ban hành mới văn bản, bám sát 6 tiêu chí rà soát và các định hướng mới được cấp có thẩm quyền chỉ đạo.
Cục trưởng đề nghị Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật phối hợp các đơn vị liên quan của Bộ cập nhật, bổ sung những nội dung theo định hướng mới của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, nhất là các vấn đề có tính chất liên ngành, liên lĩnh vực, tác động đến văn bản thuộc phạm vi quản lý của các bộ, ngành khác. Đây là nội dung mới, khó thực hiện nhưng cần được thể hiện trong kết quả tổng rà soát.
