Đây là sáng kiến hợp tác đa phương có quy mô lớn với khoản viện trợ không hoàn lại trị giá 646 triệu Yên Nhật (tương đương 106 tỷ đồng Việt Nam) do Chính phủ Nhật Bản tài trợ, kéo dài trong giai đoạn 3 năm (2026-2029) và do UNODC trực tiếp phối hợp triển khai cùng các cơ quan chức năng Việt Nam, trọng tâm là Cảnh sát biển Việt Nam.
Sự kiện đánh dấu một bước tiến mới trong hợp tác an ninh hàng hải, đồng thời thể hiện quyết tâm chung trong việc thúc đẩy thượng tôn pháp luật, bảo vệ hòa bình và ổn định trên các vùng biển khu vực.
Tại buổi lễ ký kết trang trọng, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh vai trò then chốt của việc nâng cao Nhận thức tình hình trên biển (MDA) đối với các lực lượng chức năng. Đại sứ cho biết dự án sẽ tập trung hỗ trợ xây dựng Trung tâm đào tạo MDA, cung cấp trang thiết bị mô phỏng, hệ thống giám sát hiện đại và tổ chức huấn luyện cho khoảng 320 cán bộ thực thi pháp luật của Việt Nam.
Phân tích bối cảnh khu vực, Đại sứ Ito Naoki chỉ ra rằng Biển Đông là tuyến hàng hải huyết mạch quan trọng của thế giới, nhưng tình hình an ninh trong khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, đi kèm với đó là sự gia tăng của tội phạm xuyên quốc gia như khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) hay buôn lậu ma túy.
Đại sứ khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật trên biển là trọng tâm trong Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) của Nhật Bản cũng như của ASEAN. Bên cạnh dự án này, Nhật Bản luôn nhất quán hỗ trợ Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác song phương thiết thực như chuyển giao tàu tuần tra đã qua sử dụng, viện trợ không hoàn lại 500 triệu Yên nâng cấp thiết bị và sắp tới sẽ ký hợp đồng đóng mới 6 tàu tuần tra cỡ lớn bằng nguồn vay ODA trị giá 36,6 tỷ Yên, nhằm hỗ trợ Việt Nam hiện đại hóa lực lượng thực thi pháp luật và phát triển nguồn nhân lực đến năm 2030.
Ông David O’Connell, Điều phối viên Chương trình toàn cầu về Phòng, chống tội phạm trên biển (GMCP) của UNODC tại khu vực Đông Nam Á, nhấn mạnh rằng với bờ biển dài hơn 3.200 km cùng hệ thống sông ngòi rộng khắp và vị trí địa chiến lược trên các tuyến hàng hải quốc tế, việc bảo đảm an ninh hàng hải có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.
Đánh giá cao mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa các bên, ông khẳng định mục tiêu cốt lõi của dự án không chỉ dừng lại ở việc cung cấp trang thiết bị hay huấn luyện kỹ thuật, mà còn hướng tới nâng cao năng lực của Việt Nam trong công tác chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống trong tương lai.
Về phần mình, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp quốc tại Việt Nam, đã phát biểu khẳng định đây là dự án tiên phong đầu tiên do Nhật Bản tài trợ thuộc Chương trình GMCP của UNODC dành riêng cho Việt Nam.
Bà Pauline Tamesis phân tích rằng trước những thách thức an ninh hàng hải gia tăng, thế giới cần có các thể chế quốc gia vững mạnh, lực lượng thực thi pháp luật năng động và sự hợp tác quốc tế hiệu quả.
Dự án chính là sự đầu tư mang tính chiến lược vào năng lực thể chế và con người, đồng thời đóng góp trực tiếp vào các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Liên hợp quốc, đặc biệt là SDG 16 về hòa bình, công lý, thể chế vững mạnh và SDG 17 về quan hệ đối tác vì các mục tiêu phát triển.
Về phía Việt Nam, Thiếu tướng Lương Đình Hưng, Phó Tư lệnh Pháp luật Cảnh sát biển Việt Nam, chỉ ra rằng bối cảnh an ninh biển hiện nay đang đặt ra các thách thức ngày càng đa dạng và đan xen, từ tội phạm truyền thống như buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy, mua bán người, buôn bán vũ khí, khai thác tài nguyên trái phép cho đến sự gia tăng của tội phạm công nghệ cao lợi dụng không gian mạng và hệ thống thông tin hàng hải.
Trước tình hình đó, Cảnh sát biển Việt Nam đã xác định 3 ưu tiên trọng tâm gồm: nâng cao năng lực thực thi pháp luật và tuần tra kiểm soát; đẩy mạnh hợp tác quốc tế và chia sẻ thông tin; chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiệp vụ điều tra thu thập chứng cứ và ứng dụng khoa học công nghệ.
Thiếu tướng gửi lời cảm ơn chân thành tới sự hỗ trợ thiết thực của Nhật Bản và UNODC, đồng thời bày tỏ tin tưởng sự hợp tác này sẽ sớm được cụ thể hóa thành các hành động thực tiễn, góp phần duy trì hòa bình, ổn định và an ninh an toàn hàng hải tại Việt Nam cũng như trong khu vực.
Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, Đại sứ Nhật Bản Ito Naoki nhấn mạnh rằng dự án hợp tác ba bên này là một hợp phần quan trọng hiện thực hóa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở Châu Á và trên thế giới giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Đại sứ chia sẻ rằng năng lực Nhận thức tình hình trên biển (MDA) có vai trò cấp thiết, giúp Cảnh sát biển Việt Nam theo dõi sát sao mọi diễn biến trên biển, kịp thời phát hiện các nguy cơ và đưa ra các quyết định tác chiến nhanh chóng, chính xác; qua đó việc hỗ trợ trang thiết bị giám sát cùng các chương trình đào tạo nhân lực sẽ góp phần đưa hợp tác song phương giữa hai nước đi vào chiều sâu và thực chất hơn.
Cũng trao đổi với báo chí, ông David O’Connell khẳng định UNODC với vai trò là cơ quan thực hiện sẽ hợp tác chặt chẽ với Cảnh sát biển Việt Nam để xây dựng các chương trình đào tạo có tính bền vững cao, giúp các lực lượng chức năng nâng cao kỹ năng theo dõi chuyển động của tàu thuyền, nhận diện sớm các hoạt động nghi vấn và ứng phó hiệu quả trước các hành vi vi phạm pháp luật trên biển.
