Sự chuyển mình của vùng đất Ia Phí không diễn ra trong một sớm một chiều. Quay ngược thời gian về năm 2020, mô hình trồng dưa lưới công nghệ cao bắt đầu được chính quyền và người dân chập chững triển khai thử nghiệm tại xã. Lúc bấy giờ, quy mô ban đầu vô cùng khiêm tốn với chỉ vài sào đất được gieo trồng bên trong hệ thống nhà màng hiện đại.
Tuy nhiên, kết quả khả quan từ những lứa dưa thử nghiệm bước đầu đã tạo ra một bệ phóng tâm lý cực kỳ vững chắc, trở thành động lực to lớn để người dân mạnh dạn huy động vốn, đầu tư và mở rộng diện tích canh tác. Thành quả của sự kiên trì ấy vô cùng ngọt ngào: sau gần 5 năm triển khai, hiện nay toàn xã Ia Phí đã xây dựng được gần 300 nhà màng, tổng diện tích bao phủ đạt khoảng 15 ha.
Quỹ đất trồng dưa lưới này được tập trung quy hoạch chủ yếu tại các thôn làng vốn có truyền thống và thế mạnh trong sản xuất nông nghiệp. Nhờ vậy, từ những diện tích manh mún ban đầu, đến nay dưa lưới công nghệ cao đã phát triển thành hàng chục ha đất canh tác, mở ra kỳ vọng mới cho nền nông nghiệp hiện đại tại địa phương.
Sự bứt phá này phần lớn đến từ những đặc tính sinh học của cây dưa lưới khi được kết hợp với khoa học kỹ thuật. Cây dưa lưới tỏ rõ những ưu điểm vượt trội: phát triển tốt, ít sâu bệnh, dễ kiểm soát dịch hại nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt hiện đại. Đặc biệt, môi trường canh tác khép kín trong nhà màng đã giúp nông dân thiết lập một rào chắn an toàn, hạn chế tối đa mọi rủi ro tiềm ẩn từ các điều kiện khí hậu bất thường đang ngày một cực đoan.
Khi đánh giá tính khả thi của bất kỳ một mô hình nông nghiệp nào, hiệu quả kinh tế chính là thước đo quan trọng nhất. Dưa lưới Ia Phí đã chứng minh được giá trị vượt trội của mình thông qua những con số thống kê đầy ấn tượng. Thay vì phải mòn mỏi chờ đợi hàng năm trời như một số loại cây công nghiệp khác, thời gian canh tác của dưa lưới rất ngắn, chỉ kéo dài từ 70 đến 75 ngày cho một vụ thu hoạch.
Bên cạnh thời gian thu hồi vốn nhanh, năng suất trung bình của loài cây này cũng rất cao, đạt khoảng từ 1,5 đến 2 tấn dưa trên mỗi sào. Về mặt thương mại, giá bán của dưa lưới tại vườn luôn được duy trì ổn định trong khoảng từ 25.000 đến 30.000 đồng/kg, thậm chí có những thời điểm khan hiếm nguồn cung, giá bán đạt mức đỉnh điểm lên tới 40.000 đồng/kg. Chính vì mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với nhiều loại cây trồng truyền thống, giống dưa này đã nhanh chóng vươn lên trở thành sự lựa chọn ưu tiên của nhiều hộ nông dân tại xã.
Ông Nguyễn Xuân Thư, thôn 6, xã Ia Phí chia sẻ: “So với trồng mì hay bời lời, trồng dưa lưới cho thu nhập cao hơn nhiều. Mỗi vụ chỉ hơn 2 tháng, nhưng lãi có thể gấp 5-6 lần. Trong nhà màng, mình kiểm soát được sâu bệnh, tiết kiệm nước, công chăm sóc ít mà hiệu quả lại cao”. Nhận thấy rõ hiệu quả nhãn tiền, nhiều hộ gia đình đã quyết tâm thay đổi tư duy, chuyển hướng từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang đầu tư bài bản hệ thống nhà màng, áp dụng các kỹ thuật tiên tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến năng suất của nhiều loại cây trồng, mô hình trồng dưa lưới không chỉ giúp ổn định sinh kế, bảo đảm thu nhập cho người dân mà còn đóng góp to lớn vào việc chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng phát triển bền vững lâu dài.
Một trong những thành công đáng chú ý của mô hình trồng dưa lưới tại Ia Phí chính là sự đón nhận từ phía thị trường. Không cần nông dân phải vất vả tìm đầu ra, các doanh nghiệp và thương lái đã chủ động đến tận các nhà vườn để đặt hàng theo các bản hợp đồng dài hạn. Toàn bộ sản lượng dưa lưới của xã hiện đang chủ yếu phục vụ cho thị trường tiêu dùng trong nước, tập trung cho các đô thị lớn sầm uất như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hà Nội.
Đánh giá về tiềm năng của sản phẩm, bà Nguyễn Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần sản xuất và dịch vụ nông nghiệp Hương Cao Nguyên (tỉnh Đắk Lắk) chia sẻ: “Tôi đánh giá mẫu mã và chất lượng dưa lưới ở Ia Phí khá tốt, vỏ đẹp, ruột giòn ngọt, trọng lượng đều. Chúng tôi muốn ký hợp đồng thu mua với các hộ ở đây, nhưng muốn tăng quy mô phải có sự vào cuộc của chính quyền để kết nối người dân lại thành hợp tác xã hoặc một mô hình liên kết chuỗi rõ ràng hơn”.
Tầm nhìn của Ia Phí không chỉ bó hẹp ở việc cung cấp những trái dưa tươi. Không chỉ có tiềm năng tiêu thụ sản phẩm tươi, dưa lưới tại Ia Phí còn có thể mở rộng sang chế biến sâu như nước ép, mứt dẻo, sấy khô, những xu hướng tiêu dùng đang cực kỳ được ưa chuộng tại các thị trường xuất khẩu. Thế nhưng, để thực hiện được bước chuyển mình từ bán sản lượng thô sang việc cung cấp sản phẩm chế biến vẫn còn là một “điểm nghẽn” lớn, bởi sự thiếu hụt về nguồn vốn, về kỹ thuật cũng như chưa có sự liên kết với các đơn vị có năng lực chế biến.
Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đã nhanh chóng vạch ra chiến lược hành động. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ia Phí Nguyễn Công Sơn cho biết: “Xã đang tích cực vận động người dân mở rộng diện tích trồng dưa theo tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời kết nối với các doanh nghiệp để bảo đảm đầu ra lâu dài. Chúng tôi cũng mong cấp trên tiếp tục hỗ trợ về mặt cơ chế, kỹ thuật và kêu gọi đầu tư xây dựng cơ sở chế biến sau thu hoạch để sản phẩm dưa lưới có thể vươn xa hơn trong tương lai”.
Nhìn lại toàn bộ hành trình, có thể khẳng định rằng sự ổn định về giá cả, hiệu quả kinh tế cao, cùng với xu hướng tiêu dùng gia tăng cho các loại nông sản sạch, an toàn đang là một “cú hích” vô cùng lớn. Cú hích mạnh mẽ này chính là đòn bẩy quan trọng để xã Ia Phí tự tin từng bước chuyển mình, phát triển vươn lên trở thành vùng chuyên canh dưa lưới công nghệ cao trọng điểm của toàn tỉnh Gia Lai.
Với sự đầu tư đồng bộ về công nghệ, nâng cao tư duy liên kết chuỗi và hướng tới chế biến sâu, mô hình dưa lưới Ia Phí chắc chắn sẽ còn tiến xa hơn nữa, mang lại diện mạo mới cho nền nông nghiệp và sự thịnh vượng bền vững cho mảnh đất Gia Lai giàu tiềm năng.
