Không gian lễ hội làng của người Dao Thanh Y ở Bằng Cả, xã Quảng La thường diễn ra vào dịp đầu năm. Với những điệu múa truyền thống, văn hóa ẩm thực đặc sắc, du khách thật sự ấn tượng với sắc màu thổ cẩm của những bộ trang phục truyền thống và cảm nhận được nếp sống, phong tục thú vị còn lưu giữ qua bao đời ở nơi đây. Việc mặc trang phục truyền thống trong ngày hội, ngày lễ đã trở thành nét văn hóa quen thuộc của người Dao Thanh Y ở xã Quảng La.
Ông Bàn Sinh Tề, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Quảng La cho biết: “Người Dao Thanh Y ở đây vẫn gìn giữ phong tục mặc trang phục truyền thống bởi nó chứa đựng những giá trị văn hóa độc đáo được trao truyền qua nhiều thế hệ. Thời gian tới, xã sẽ tập trung triển khai đề án bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa người Dao Thanh Y gắn với phát triển du lịch cộng đồng và xác định đây là động lực phát triển kinh tế bền vững của địa phương”.
Theo những người cao tuổi trong xã, thêu may thổ cẩm đã trở thành phong tục, tập quán đẹp của phụ nữ Dao Thanh Y từ bao đời nay. Họ học nghề từ mẹ, từ bà, không học qua sách vở. Phụ nữ Dao Thanh Y chủ yếu học thêu bằng cách quan sát và được người đi trước “cầm tay chỉ việc”, sau đó tự luyện rèn qua năm tháng để bàn tay ngày một khéo léo, đường kim ngày một đều hơn.
Người Dao Thanh Y ở xã Quảng La quan niệm, nghệ thuật thêu thổ cẩm thể hiện sự khéo léo của phụ nữ, vì thế những cô gái giỏi giang phải thể hiện sự khéo tay qua chính các bộ trang phục truyền thống nhiều sắc màu, kỳ công, hoa văn hài hòa... Từ các chất liệu thổ cẩm, rồi tơ tằm hoặc những sợi len, người phụ nữ Dao Thanh Y đã thêu, dệt nên những bộ trang phục tinh tế, chắc chắn, rực rỡ. Trang phục người Dao Thanh Y còn là của hồi môn dành cho con gái.
Ngay từ khi còn bé đã được mẹ dạy thêu, đến nay đã ở tuổi 79, nghệ nhân Lý Thị Mai là một trong gần 10 nghệ nhân ở thôn Bằng Cả còn lưu giữ được nghề thêu thổ cẩm trang phục của người Dao Thanh Y. Nghệ nhân Lý Thị Mai cho biết: “Trang phục người Dao Thanh Y được làm rất công phu, tỉ mỉ ngay từ khâu chọn vải, màu sắc. Để hoàn thiện một bộ trang phục đẹp, người phụ nữ phải tự tay chuẩn bị từ chất liệu, đường may, đến hoa văn thêu. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo và kiên trì”.
Trang phục của phụ nữ Dao Thanh Y nổi bật với sắc màu rực rỡ nhưng hài hòa. Các họa tiết đỏ, trắng, xanh được thêu trên nền chàm đen của khăn, yếm, cổ áo, tay áo, dây lưng lấy cảm hứng từ hoa lá, chim muông và hình học. Mỗi bộ trang phục là kết tinh của sự tỉ mỉ trong từng đường kim, mũi chỉ. Hoa văn được thêu bằng kim nhỏ, các mũi thêu phải đều, chắc để tạo sự cân đối, hài hòa.
Nếu trang phục nữ là phần rực rỡ, cầu kỳ nhất, thì trang phục nam của người Dao Thanh Y giản dị hơn, thiên về sự gọn gàng, khỏe khoắn, phù hợp với lao động và sinh hoạt cộng đồng. Trong các dịp trọng đại như lễ cưới, lễ hội, bộ trang phục lại trở nên trang trọng hơn với mũ đội đầu, dây lưng, đồ trang sức. Riêng trang phục của thầy mo thuộc về không gian thiêng, được thêu công phu, dày đặc các họa tiết, dùng trong những nghi lễ quan trọng.
Trong các dịp lễ, nhất là lễ cưới, trang phục được thêu may rất công phu, rực rỡ, bên trong lót một lớp vải trắng. Bộ trang phục cô dâu nổi bật với 8 chiếc khăn trang trí, gồm 4 chiếc phía trước và 4 chiếc phía sau, thường được làm từ vải chàm hoặc lụa tơ tằm, thêu len đỏ với những hoa văn cầu kỳ. Tám chiếc khăn phải đồng đều, giống nhau đến từng chi tiết, nên có khi mất vài tháng mới hoàn thành.
Với phụ nữ trưởng thành, lễ phục còn có chiếc mũ làm rất cầu kỳ bằng vải chàm, được đính bạc trắng - thứ tài sản quý mà nhiều gia đình gìn giữ. Bên trong mũ có lớp lót bằng xơ mướp, lấy từ những quả mướp già được phơi khô, đập dập rồi lót vào để mũ bền và êm hơn khi đội.
Chị Bàng Thị Mến, con gái nghệ nhân Lý Thị Mai mong muốn nghề thêu thổ cẩm tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ để bảo tồn, gìn giữ và quảng bá nét đẹp truyền thống cũng như bản sắc văn hóa đặc sắc của người Dao Thanh Y đến với mọi người.
Những năm qua người dân thôn Bằng Cả vẫn duy trì các lớp dạy thêu thổ cẩm, chữ Nôm Dao, dân ca. Các nghệ nhân tiếp tục truyền nghề cho thế hệ trẻ. Cho tới nay, trang phục truyền thống vẫn hiện diện trong lễ hội, cưới hỏi và các nghi lễ quan trọng. Cô dâu sẽ mặc trang phục cổ truyền khi cưới. Đó là cách người Dao Thanh Y gìn giữ bản sắc và niềm tự hào của mình.
Bí thư Đảng ủy xã Quảng La Đỗ Khánh Tùng cho biết: "Người Dao Thanh Y ở Bằng Cả có lịch sử hình thành hàng trăm năm và là cộng đồng còn lưu giữ được nét văn hóa bản địa đặc sắc riêng có. Trong chiến lược phát triển văn hóa gắn với du lịch, địa phương luôn xác định phải bảo tồn, gìn giữ cũng như đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục người dân, thế hệ trẻ hiểu về giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Đây cũng chính là động lực để du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng phát triển bền vững trong thời gian tới".
