Nghe tên ông, biết việc ông làm đã lâu nhưng lần nào liên hệ, ông cũng từ chối, bởi “làm quản trang có chi mô mà viết”. Xin gặp không được, hẹn ông lại càng không nhận lời, chúng tôi đành phải nhờ sự giúp đỡ của đại diện chính quyền địa phương để được gặp ông.
Quả thật khi gặp mới biết, với ông, công việc quản trang hết sức thầm lặng, như một sự tri ân mà ông đã đã tự nguyện gắn bó gần 30 năm qua và cho đến ngày “đồng đội đón tôi về” - như lời ông Cư tâm sự.
Buổi chiều cuối tháng 7, nghĩa trang liệt sĩ TNXP Thọ Lộc trầm mặc giữa bạt ngàn thông xanh. Trên các phần mộ, hương đang cháy dở. Khói hương quyện thành làn, lan tỏa ra trầm, ấm đến nghiêm cẩn. Bước chân chúng tôi như nhẹ hơn và câu chuyện gắn bó với công việc quản trang của người cựu chiến binh Lê Văn Cư cũng được kể ngay bên mộ phần đồng đội.
Nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước gửi vòng hoa đến viếng liệt sĩ tại nghĩa trang Thọ Lộc.
Ông Cư vốn là lính lái xe của Đoàn 559, Bộ đội Trường Sơn. Tám năm gắn bó với cung đường huyền thoại Trường Sơn để vận chuyển bộ đội, vũ khí, đạn dược vào chiến trường miền nam để lại trong ông rất nhiều kỷ niệm và cả những mất mát khi chứng kiến cảnh nhiều đồng đội hy sinh. Có người ngã xuống trên cung đường nhưng cũng không ít người hy sinh ngay trước ngày đại thắng của dân tộc. Đất nước thống nhất, ông rời quân ngũ và mang theo trong người dư âm, ảnh hưởng của chất độc da cam. Vợ ông, bà Trương Thị Lệ, cũng là nữ TNXP thương binh từ chiến trường trở ra, họ nương tựa nhau lập nghiệp trên quê hương đến tận bây giờ.
Ông Cư tâm sự: “Nghĩa trang liệt sĩ TNXP Thọ Lộc, còn gọi là nghĩa trang ban 67, những năm 1990, 1991 bốn bề rừng núi, chưa có đường ngang qua nên ít người viếng thăm, hoang sơ và quạnh quẽ lắm. Không chịu được với khung cảnh đó, người quản trang lúc bấy giờ xin nghỉ. Được lãnh đạo xã động viên, tôi và bà nhà bàn nhau xin lên lo hương khói cho các anh chị liệt sĩ, họ là đồng đội mình, đã hy sinh cho Tổ quốc trường tồn, cho mình sống đến hôm nay thì công việc chăm sóc phần mộ không có chi khó cả. Như rứa là tôi gắn bó với Nghĩa trang liệt sĩ Thọ Lộc gần 30 năm rồi”.
Lật giở trang sử vàng biết rằng, ngày 23-4-1967, Bộ trưởng Giao thông vận tải ra quyết định thành lập Ban xây dựng 67, dưới sự quản lý của Tổng Cục tiền phương, Đoàn 559 do Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên làm Tư lệnh, có nhiệm vụ cùng với bộ đội chủ lực tổ chức mở đường và chiến đấu, phục vụ chiến đấu bảo đảm giao thông trên các tuyến đường Trường Sơn và phục vụ vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền nam. Quân số thường trực Ban xây dựng 67 gần 10.000 người. Họ thuộc nhiều quân chủng hợp thành như bộ đội công binh, TNXP, công nhân giao thông, trong tám năm (1967- 1975) đã vượt qua nhiều gian khổ, hy sinh để liên tục bảo đảm giao thông thông suốt hơn 1.000 km đường Trường Sơn, phục vụ vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền nam.
Ngần ấy thời gian dưới mưa bom, bão đạn, 1.088 người con ưu tú của Ban xây dựng 67 đã anh dũng hy sinh, gần 3.200 người khác bị thương. Những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, các thế hệ lãnh đạo của Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 5 - Cienco 5 (tiền thân Ban xây dựng 67) cùng bộ đội và nhân dân cả nước tìm kiếm, quy tập liệt sĩ Ban xây dựng 67 về các nghĩa trang. Tại tỉnh Quảng Bình, cùng với nghĩa trang Thọ Lộc, liệt sĩ Ban xây dựng 67 đang an nghỉ tại hai nghĩa trang khác trên đường Hồ Chí Minh là Tân Ấp, huyện Tuyên Hóa và Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh.
Gần ba mươi năm quản trang TNXP Thọ Lộc, ông Lê Văn Cư cần mẫn chăm sóc từng ngôi mộ chí, thu dọn cây cỏ giữ sạch môi trường và chăm lo hương khói ấm cúng cho 561 ngôi mộ. Phía dưới các tấm bia ghi tên, ông trồng thêm hoa mười giờ, trưa nắng, hoa nở đỏ rực càng làm cho nghĩa trang ấm áp hơn. Công việc làm cho ông quen đến mức, chúng tôi chỉ cần đọc tên một liệt sĩ, ông đã biết ở hàng nào, lối nào.
Ông bảo, nhiều đêm không ngủ, ông trở mình thức dậy, đốt nén hương dâng lên đài liệt sĩ như tự tình, như tâm sự với những người đã khuất. Hoài niệm thủa chiến trường ùa về. Trong số những người nằm lại đây, có người ông đã gặp song nhiều người ông chưa quen nhưng tất cả là đồng đội, đồng chí từng gắn bó với cung đường Trường Sơn đạn lửa. Không chỉ chăm sóc phần mộ, ông còn kết nối, trao đổi thông tin, hướng dẫn đường cho nhiều thân nhân liệt sĩ khắp mọi miền đất nước về bên rừng thông Ba Trại viếng nghĩa trang TNXP Thọ Lộc.
Ông Cư dành thời gian để trồng hoa trong khuôn viên nghĩa trang.
Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Trạch Hoàng Thanh Hoài chia sẻ, để giữ nghĩa trang luôn trang nghiêm và yên tĩnh, hằng ngày, bác Lê Văn Cư âm thầm tỉa dọn và thắp những nén hương thơm lên các mộ phần đồng đội. Với người cựu chiến binh này, đây là công việc xuất phát từ tấm lòng từ tâm, tri ân sự hy sinh xương máu vì Tổ quốc của đồng đội mà không đòi hỏi bất cứ chế độ hoặc chính sách nào. Song để động viên để bác Cư tiếp tục gắn bó với công việc quản trang tại nghĩa trang Thọ Lộc, chính quyền địa phương đang báo cáo cấp trên có chế độ hỗ trợ cho ông.
Gắn đời mình với việc quản trang, người cựu chiến binh Lê Văn Cư luôn tận tâm, hết lòng giữ cho nơi an nghỉ của các liệt sĩ được sạch đẹp, ấm cúng. Ông như con ong cần mẫn, lặng thầm làm việc nghĩa, góp phần làm cho đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ngày càng lan tỏa và trường tồn.
