Doanh nghiệp - động lực tăng trưởng kinh tế

Trong năm 2017 và cả những năm tiếp theo, cộng đồng DN cần tiếp tục nỗ lực nhiều hơn nữa, phát huy tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên nhằm hội tụ sức mạnh để không những làm chủ "sân nhà" mà còn vươn ra thế giới, xứng đáng là động lực tăng trưởng kinh tế chủ lực của đất nước.

Tăng trưởng đột phá

Năm 2016 không chỉ chứng kiến chặng đường vượt qua rất nhiều khó khăn, thách thức của DN Việt Nam, mà còn ghi dấu mức tăng trưởng kỷ lục về số lượng DN thành lập mới cũng như vốn cam kết đưa vào thị trường. Tính chung 11 tháng, số lượng DN thành lập mới trên cả nước lần đầu vượt qua 100 nghìn (tăng khoảng 17% so cùng kỳ năm 2015), nghĩa là cứ khoảng một giờ, chúng ta có thêm 12 DN mới ra đời. Ngoài ra, còn có gần 25 nghìn DN quay trở lại hoạt động (tăng 31,7% so cùng kỳ), nâng tổng số DN đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động từ đầu năm đến nay lên hơn 126 nghìn DN. Bên cạnh đó, tổng vốn đăng ký của các DN thành lập mới đạt gần 798 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 48% so cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, nếu tính thêm gần 1.500 nghìn tỷ đồng vốn đăng ký tăng thêm của các DN thay đổi tăng vốn thì tổng số vốn đăng ký và bổ sung vào nền kinh tế trong 11 tháng đã đạt gần hai triệu 300 nghìn tỷ đồng, trong khi cả năm 2015 chỉ khoảng một triệu 500 nghìn tỷ đồng. Các chuyên gia nhìn nhận, tinh thần đổi mới của Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư 2014 đi vào cuộc sống, cùng với những thông điệp mạnh mẽ của Chính phủ trong việc cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ DN trong thời gian qua đã góp phần làm khởi sắc môi trường kinh doanh cũng như tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng.

Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết: Ngay từ những ngày đầu tiên, Chính phủ mới đã để lại dấu ấn với quyết tâm đẩy nhanh công cuộc cải cách, cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư và DN. Ngoài việc ban hành các nghị quyết quan trọng là Nghị quyết 19/2016/NQ-CP và Nghị quyết 35/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển DN, Chính phủ còn triển khai nhiều hành động thiết thực khác như trình Quốc hội Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa (DNNVV); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đầu tư, kinh doanh;...

Điều đáng nói là, tư duy cải cách trong Luật Đầu tư, Luật DN 2014 đã được thực thi rất nghiêm túc, hàng nghìn điều kiện kinh doanh đang được quy định tại các Thông tư đã được tiến hành rà soát, bãi bỏ và ban hành lại trong gần 50 Nghị định thay thế. Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc chia sẻ: Ít có thời điểm nào Chính phủ lại dành thời gian để lắng nghe và đối thoại nhiều với DN như vừa qua.

Cuộc đối thoại trực tiếp giữa Thủ tướng, các Phó Thủ tướng và rất nhiều bộ trưởng, lãnh đạo ngành với DN cả nước được tổ chức ngay những tuần đầu tiên của nhiệm kỳ Chính phủ mới đã tạo tiền đề, thúc đẩy hàng loạt hoạt động đối thoại, lắng nghe DN khác tại các địa phương. Thông qua các hoạt động này, rất nhiều tâm tư, vướng mắc của DN đã được ghi nhận, tháo gỡ và giải quyết cụ thể, khiến cộng đồng DN thật sự ấn tượng và có niềm tin vào Chính phủ mới; từ đó, khích lệ tinh thần khởi nghiệp, tạo thành làn sóng thành lập DN mạnh mẽ.

Hành động thiết thực vì Doanh nghiệp

Cộng đồng DN đang không ngừng lớn mạnh, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Chúng ta đã có gần 600 nghìn DN, trong đó có nhiều DN cổ phần, tư nhân rất thành công trên thị trường trong nước cũng như thế giới như FPT, Vinamilk, Viettel, VNPT,... Tuy nhiên, nếu nhìn nhận một cách thẳng thắn, DN trong nước vẫn ở thế yếu nếu đem so với DN các nước trong khu vực và trên thế giới. Thực tế, DN Việt Nam mặc dù đang phát triển nhanh về số lượng, song lại chưa được chú trọng nhiều về chất lượng để có thể đối phó và thích ứng với những biến động diễn ra nhanh, khó lường, tác động trực tiếp với phạm vi rộng và cường độ lớn của thị trường. Vấn đề chưa chuẩn bị kỹ về chất biểu hiện rõ nét nhất ở quy mô DN còn nhỏ. Theo thống kê, có đến 97% số DN là DNNVV, trong đó 69% siêu nhỏ.

Đặc điểm của các DN này là vốn ít, lại không có khả năng huy động, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý thấp, hầu hết là lao động thủ công, chưa qua đào tạo,... cho nên rất dễ bị tổn thương và hạn chế về khả năng cạnh tranh. Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cũng đánh giá: Khi đứng trước những thách thức không nhỏ của quá trình toàn cầu hóa, rõ ràng lực lượng DN tư nhân tuy đông đảo nhưng vẫn chưa đủ mạnh để hội nhập hiệu quả. Với tỷ lệ DNNVV chiếm tới 97%, tuy phong phú, đa dạng, giải quyết tốt vấn đề việc làm cho xã hội, nhưng lại thiếu các DN mạnh, có đủ tầm, tiêu chuẩn và khả năng dẫn dắt "cuộc chơi" ngay tại thị trường trong nước cũng như tham gia hội nhập.

Theo các chuyên gia, mặc dù môi trường kinh doanh của Việt Nam đã có nhiều thay đổi tích cực, nhưng nếu so với các quốc gia khác thì vẫn còn khoảng cách rất xa. Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc chia sẻ: Thực tế, DN vẫn còn gặp phải hàng loạt khó khăn trong hoạt động, từ khó tiếp cận nguồn vốn, lãi suất cao, thiếu hụt nhân lực có kỹ năng và trình độ, đến vướng mắc đủ loại thủ tục hành chính. Nhiều DN vẫn "oằn vai" với các khoản chi trả không chính thức, hoặc thường xuyên phải tìm cách đối phó sự thay đổi của chính sách cũng như sự áp dụng và thực hiện không nhất quán của cơ quan nhà nước các cấp. Con số gần 65 nghìn DN phải tạm ngừng hoạt động hoặc đã hoàn tất thủ tục giải thể trong 11 tháng qua đã khắc họa rất rõ nét những khó khăn này.

Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Nguyễn Văn Thân cho rằng: "Đảng và Chính phủ đã thể hiện rõ quyết tâm, đưa ra nhiều chỉ đạo quyết liệt nhằm hỗ trợ DN. Tuy nhiên, để những chính sách này đi vào thực tế, còn phải trải qua rất nhiều khâu trung gian và đôi khi những bất cập trong quá trình thực thi đã khiến DN không được thụ hưởng đầy đủ những ưu đãi cần thiết. Vì vậy, khi thông điệp đã đủ mạnh, nhiều chính sách đã được ban hành với định hướng rõ ràng thì nhiệm vụ quan trọng nhất hiện nay là phải hành động".

Một vấn đề cấp thiết khác hiện nay là các DN Việt Nam cần phải tích cực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo các chuyên gia, DN FDI sẽ là cầu nối ngắn nhất giúp DN trong nước vươn tới sân chơi quốc tế, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, dù DN FDI đang tăng nhanh về số lượng, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách và thiếu sự hợp tác với khu vực kinh tế tư nhân trong nước. Vì vậy, cần phải có ngay những giải pháp tích cực nhằm nhanh chóng gắn kết, hợp tác cùng có lợi và phát triển giữa hai khu vực này.

Bên cạnh đó, DN FDI cũng cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng cởi mở hơn, chia sẻ hợp tác về thông tin, đào tạo, phương thức quản trị,... thậm chí giúp đỡ cụ thể để DN trong nước phát triển. Ở chiều ngược lại, DN trong nước cũng cần chủ động, tích cực thay đổi để đáp ứng tốt những tiêu chí có thể hợp tác với các DN FDI. Chính phủ tiếp tục đồng hành cùng DN thông qua việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo thuận lợi để DN phát triển. Nhưng các DN cũng cần tự đi trên "đôi chân" của mình, hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau để về đích nhanh nhất.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhiều lần nhấn mạnh Chính phủ kiến tạo, liêm chính, hành động vì người dân và cộng đồng DN, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương có các biện pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh. Thời gian qua, lãnh đạo Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo nóng đối với những vụ việc mà xã hội, cộng đồng DN quan tâm như vụ quán cà-phê "Xin chào", kinh doanh điện thoại "cùi bắp", kiến nghị Quốc hội bãi bỏ Điều 292 Bộ luật Hình sự 2015,... với quan điểm không hình sự hóa các quan hệ kinh tế.

Mới đây, Chính phủ quy định không được thanh tra DN nhiều lần trong một năm. Đối với cộng đồng DN, Thủ tướng kêu gọi, bằng nguồn lực, sức sáng tạo của mình hãy tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ vượt qua khó khăn, thách thức; chủ động, tích cực tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu nền kinh tế thông qua đa dạng hóa các hoạt động đầu tư, trong đó chú trọng hình thức hợp tác công - tư (PPP). Bên cạnh đó, nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng sản phẩm, dịch vụ; đề xuất những sáng kiến chính sách và dự án đầu tư hiệu quả, phù hợp mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định: DN Việt Nam bao gồm cả DN FDI đăng ký cấp phép (có tư cách pháp nhân Việt Nam) và các DN trong nước. Đây là định hướng lớn của Chính phủ Việt Nam về hình thành cộng đồng DN Việt Nam gắn kết, hợp tác hiệu quả trong một nền kinh tế quốc gia thống nhất. Chính phủ Việt Nam cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, chính sách pháp luật, cải cách hành chính, hình thành môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi và tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân và nhất là DN phát triển mạnh mẽ.