Vùng chuyên canh cà-phê
Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái hữu cơ Chân Mây phối hợp các tổ hợp tác, nhóm hộ nông dân sản xuất cà-phê đặc sản với hình thức hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch và ký hợp đồng thu mua sản phẩm trên diện tích liên kết. Đáng chú ý, Công ty Slow Forest Coffee của Đan Mạch đang xúc tiến liên kết với các hộ gia đình, doanh nghiệp ở Hướng Phùng để thực hiện chuỗi liên kết cà-phê chất lượng cao nông lâm kết hợp.
Trong cấu trúc kinh tế-xã hội của tỉnh Quảng Trị, xã Hướng Phùng giữ vị trí trung tâm sản xuất cà-phê. Sự phát triển của cây cà-phê tại đây gắn liền sinh kế của hàng nghìn hộ người dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Tà Ôi (Pa Cô) và người Kinh. Cây cà-phê đã trở thành biểu tượng kinh tế, nuôi sống bao thế hệ, làm thay đổi căn bản diện mạo các bản làng vùng cao, nhất là nửa thế kỷ qua.
Kinh tế nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo tuyệt đối tại Hướng Phùng, và trong số các cây trồng chủ lực, cà-phê đứng ở vị trí số một. Tổng diện tích cà-phê trên địa bàn xã hiện là hơn 2.100 ha, chủ yếu là giống Arabica (cà-phê chè) và một phần diện tích Liberica (cà-phê mít). Ngành hàng này thu hút hơn 1.300 hộ gia đình trực tiếp sản xuất, đạt tỷ lệ bình quân hơn 1,6 ha/hộ. Cây cà-phê được phân bố rộng khắp tại 19/24 thôn, bản của xã. Hướng Phùng đang sở hữu một không gian phát triển đồng bộ, tập trung, mở ra cơ hội lớn cho việc sản xuất hàng hóa quy mô lớn và thu hút đầu tư bài bản.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hướng Phùng Phạm Huy Văn cho biết, địa phương đã hình thành mạng lưới sản xuất, chế biến cà-phê rất năng động với hơn 30 công ty, doanh nghiệp, đại lý và hợp tác xã thu gom. Nhiều doanh nghiệp tư nhân và nông hộ tiên phong, chuyên sâu vào lĩnh vực sản xuất, chế biến cà-phê đặc sản, chất lượng cao. Trái ngọt đầu tiên của sự kiên trì này là xã xây dựng thành công 4 sản phẩm cà-phê bột và cà-phê hạt rang đạt chứng nhận OCOP 3 sao và 4 sao cấp tỉnh. Cà-phê Hướng Phùng tham gia, đạt nhiều giải thưởng cao tại các cuộc thi uy tín trong nước và quốc tế, khẳng định chất lượng không hề thua kém các vùng trọng điểm của Tây Nguyên.
Tầm nhìn tương lai
Xã Hướng Phùng có hơn 1.900 ha trong tổng số hơn 2.100 ha cà-phê đang trong thời kỳ kinh doanh cho thu hoạch ổn định, năng suất bình quân đạt từ 8-9 tấn quả tươi/ha/năm. Trong lúc thị trường nông sản có nhiều biến động, giá cà-phê quả tươi ở đây vẫn duy trì mức bình quân 17.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập vững vàng cho người nông dân.
Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận thực tế, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị Nguyễn Hồng Phương cho rằng, quy trình thu hoạch cà-phê của địa phương còn nhiều hạn chế vì tỷ lệ hái quả chín chưa cao. Thêm vào đó, mối liên kết trong chuỗi giá trị hàng hóa thật sự chưa chặt chẽ. Lãnh đạo Sở đề nghị xã Hướng Phùng tiếp tục chỉ đạo người trồng cà-phê mạnh dạn hơn nữa trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới về chọn giống kháng bệnh, kỹ thuật tỉa cành, bón phân hữu cơ. Nếu không mạnh dạn thay đổi phương thức và lối tư duy sản xuất, giá trị kinh tế của cà-phê Hướng Phùng sẽ bị ảnh hưởng lớn.
Để giải quyết bài toán cốt lõi này, theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hướng Phùng Phạm Huy Văn, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định, cây cà-phê có thế mạnh tuyệt đối, là sản phẩm có lợi thế cạnh tranh cốt lõi, không một loại cây trồng nào thay thế được trên vùng đất này. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là không chạy theo mở rộng diện tích một cách ồ ạt; mà tập trung giữ vững và ổn định diện tích hiện có ở mức hơn 2.100 ha. Trọng tâm chiến lược sẽ dồn vào việc thực hiện triệt để công tác phục hồi, tái canh một cách khoa học đối với những diện tích già cỗi, suy thoái; chuyển dịch từ sản xuất thương phẩm đại trà sang phát triển cà-phê đặc sản, chất lượng cao và canh tác sinh thái. Đây được xem là chiếc “chìa khóa vàng” để nâng cao giá trị gia tăng, đưa cà-phê Hướng Phùng bước vào phân khúc thị trường cao cấp.
Nghị quyết của Đảng bộ xã Hướng Phùng đã bám sát các cơ chế, chính sách của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về “Đề án phát triển cà-phê đặc sản Việt Nam giai đoạn 2021-2030” và Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Trị quy định chính sách hỗ trợ phát triển một số cây trồng, vật nuôi tạo sản phẩm chủ lực có lợi thế cạnh tranh giai đoạn 2022-2026. Nhờ những điểm tựa pháp lý và tài chính này, người nông dân Hướng Phùng đã mạnh dạn đầu tư tái canh bằng các bộ giống mới năng suất, chất lượng cao. Hầu hết các thôn, bản trên địa bàn xã đều bảo đảm điều kiện để quy hoạch phát triển cà-phê chất lượng cao.
Minh chứng sinh động nhất cho luồng sinh khí mới này là mô hình liên kết sản xuất chặt chẽ giữa các hợp tác xã và người nông dân. Một làn sóng liên kết mạnh mẽ đang lan tỏa với sự tham gia của nhiều hợp tác xã nông nghiệp. Các đơn vị này đã chủ động bắt tay với các tổ hợp tác và nhóm hộ nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững với quy mô hơn 250 ha. Người nông dân được doanh nghiệp, hợp tác xã hướng dẫn kỹ lưỡng từng kỹ thuật chăm sóc, cam kết không xâm lấn rừng tự nhiên, áp dụng quy trình thu hái quả chín đạt tỷ lệ hơn 95%; đồng thời thực hiện hợp đồng bao tiêu sản phẩm với mức giá ổn định, cao hơn thị trường.
“Xã cũng đặt mục tiêu khuyến khích mạnh mẽ các hộ sản xuất cá thể tự nguyện liên kết, hình thành nên các hợp tác xã hoặc tổ hợp tác kiểu mới để sản xuất cà-phê đặc sản. Những tổ chức kinh tế tập thể sẽ đóng vai trò là cầu nối vững chắc, đại diện cho người nông dân để liên kết trực tiếp với các doanh nghiệp lớn. Có như vậy, chuỗi giá trị ngành hàng cà-phê Hướng Phùng mới đem lại lợi ích bền vững nhất cho người trực tiếp đổ mồ hôi trên những sườn đồi”, lãnh đạo xã Hướng Phùng quyết tâm.
