Ngày 31/1, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng có văn bản gửi Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng xem xét đề nghị lập hồ sơ khoa học “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2026.
Theo Hiệp hội nước mắm Phan Thiết, từ cuối thế kỷ 17, ngư dân từ các tỉnh đã đi theo các đàn cá vụ nam, từ tháng 5 đến tháng 11 hằng năm vào vùng biển Phan Thiết đánh bắt và tạm trú để chế biến, chờ hết mùa vụ quay về lại.
Qua nhiều chuyến đi, nhiều ngư dân đã nhận ra đây là vùng đất trù phú, nhiều sản vật, khí hậu ôn hòa, nên đã di cư đến Phan Thiết sinh sống và làm nghề nước mắm.
Năm 1904, Pháp đã chọn Phan Thiết là trung tâm quan trọng nhất của Trung Kỳ nhằm khuếch trương thương mại và công nghiệp chế biến nước mắm. Đến năm 1930, nghề sản xuất nước mắm ở Phan Thiết đã sớm trở thành một ngành công nghiệp độc đáo so với cả nước vừa là công nghiệp độc nhất trong nền kinh tế địa phương. Từ năm 2021 đến năm 2024, nước mắm Phan Thiết đạt sản lượng 20 triệu đến 30 triệu lít/năm; doanh thu đạt 1.000 tỷ đồng/năm. Thương hiệu nước mắm Phan Thiết còn xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới.
Mới đây, nước mắm Tĩn của Làng chài xưa được đưa vào hệ thống siêu thị Costco (Mỹ). Dự án đã được công ty ấp ủ cách đây 10 năm. Đây là kết quả sau hai năm tìm hiểu thị trường Mỹ và hợp tác với CTWS Group. Với hơn 900 siêu thị có giá tốt nhất, siêu thị Costco yêu cầu là chuẩn cao nhất trong xuất khẩu thực phẩm trên thế giới, được công nhận bởi GFSI (tổ chức sáng kiến an toàn thực phẩm thế giới) và thường yêu cầu đơn vị sản xuất phải đáp ứng tiêu chí HACCP và FSSC 22000.
Qua rà soát nội dung về lịch sử hình thành, quy trình chế biến và giá trị của nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đối chiếu với tư liệu kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” đang lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cho thấy nghề làm nước mắm bảo đảm các tiêu chí, điều kiện để triển khai lập Hồ sơ khoa học trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định, đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quy định.
