Đẩy mạnh số hóa di tích lịch sử-văn hóa

Tại Ninh Bình, lực lượng đoàn viên, thanh niên tỉnh đang khẳng định vai trò xung kích, tiên phong trong hành trình đưa di sản lên không gian số một cách bài bản và sáng tạo.

Phát huy vai trò của tuổi trẻ

Phường Nam Hoa Lư hiện có 27 di tích lịch sử-văn hóa, trong đó có 6 di tích cấp quốc gia. Thời gian qua, tuổi trẻ địa phương đã chủ động tham gia số hóa di tích, bước đầu hoàn thành 4 công trình, gồm: Đền Thái Vi, Chùa Bích Động, Nhà thờ họ Đào và Đền Đông Hội. Các địa điểm được xây dựng theo hướng tích hợp, hiện đại với mã QR, nội dung song ngữ tiếng Việt và tiếng Anh, hình ảnh, video, thuyết minh tự động bằng trí tuệ nhân tạo. Qua đó, cung cấp thông tin về lịch sử hình thành, giá trị kiến trúc, văn hóa, ý nghĩa tâm linh của di tích thuận tiện hơn trên các thiết bị thông minh có kết nối internet.

Chị Nguyễn Thanh Hoa (ở thành phố Hà Nội) cho biết, tham quan Đền Thái Vi tại thôn Văn Lâm, chỉ cần quét mã QR có thể tìm hiểu đầy đủ thông tin về di tích một cách nhanh chóng. Đây là di tích lịch sử- văn hóa cấp quốc gia, được xây dựng vào khoảng thế kỷ 13, trên nền hành cung Vũ Lâm, gắn với cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai của nhà Trần. Nơi đây với không gian kiến trúc đá độc đáo cùng hệ thống thờ tự các Vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Anh Tông, cùng các danh tướng Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải và hoàng hậu Thuận Thiên được tái hiện sinh động trên nền tảng số.

Anh Nguyễn Việt Dũng, Bí thư Đoàn phường Nam Hoa Lư cho biết, địa phương xác định số hóa di tích là môi trường thực tiễn để thanh niên rèn luyện, phát huy tinh thần tình nguyện, sáng tạo, làm chủ công nghệ, nâng cao trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy giá trị di sản. Trong ba năm tới, phường đặt mục tiêu mỗi năm số hóa thêm 9 di tích, từng bước hoàn thiện hệ thống dữ liệu số về di sản.

Đặc biệt, vừa qua Tỉnh đoàn Ninh Bình đã phối hợp các đơn vị triển khai nhiều công trình số hóa di tích bằng công nghệ thực tế ảo VR360 (video 360 độ) cấp tỉnh trên địa bàn hai phường Nam Định và Thiên Trường. Công trình số hóa cho phép tái hiện không gian di tích từ xa trên website, điện thoại, máy tính; trải nghiệm toàn cảnh 360 độ chân thật như đang đứng tại điểm đến; tích hợp thuyết minh, hình ảnh, video, tư liệu lịch sử một cách sống động, giúp người dân và du khách có thể tham quan, tìm hiểu di tích mọi lúc, mọi nơi.

Hiện Đoàn Thanh niên các cấp tỉnh đã số hóa được hơn 200 địa chỉ đỏ, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử-văn hóa với tổng trị giá các công trình hơn 5 tỷ đồng. Nhiều công trình tiêu biểu như: Số hóa bằng công nghệ VR360 Di tích quốc gia đặc biệt chùa Long Đọi Sơn, số hóa “Cổng tham quan trực tuyến Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh”, số hóa bằng công nghệ 3D tại Khu tưởng niệm đồng chí Lương Văn Thăng và Tượng đài Anh hùng liệt sĩ Lương Văn Tụy.

Từ phương thức bảo tồn truyền thống, Ninh Bình chuyển sang mô hình “bảo tồn số gắn với phát huy giá trị số”. Dữ liệu di tích được số hóa toàn diện, hình thành bản sao số giúp lưu giữ thông tin một cách hệ thống, hạn chế rủi ro do xuống cấp, thiên tai, các tác động bên ngoài và nâng cao hiệu quả quản lý. Đồng thời, mở rộng khả năng tiếp cận cho công chúng, nhất là thế hệ trẻ; phục vụ công tác nghiên cứu, tu bổ, tôn tạo di tích, quảng bá hình ảnh địa phương.

Hướng tới hệ sinh thái di sản số

Ninh Bình là vùng đất cổ, giàu truyền thống lịch sử-văn hóa, gắn liền với nhiều dấu mốc quan trọng của dân tộc, hiện có hơn 5.000 di tích. Nhằm đẩy mạnh số hóa di sản, Tỉnh đoàn Ninh Bình đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số về di tích, rà soát triển khai số hóa dữ liệu tại các di tích tiêu biểu; chuẩn hóa, lưu trữ, khai thác hiệu quả trong môi trường số. Các công nghệ hiện đại như: Mã QR, hình ảnh, VR360, trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng; nghiên cứu triển khai công nghệ thực tế ảo (VR) trong tái hiện không gian di tích; tăng cường truyền thông số trên các nền tảng mạng xã hội và bản đồ số.

Trong đó, lực lượng đoàn viên, thanh niên giữ vai trò nòng cốt, trực tiếp tham gia toàn bộ quá trình từ thu thập dữ liệu, xây dựng nội dung số đến hỗ trợ gắn mã QR và hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số. Theo Phó Bí thư Tỉnh đoàn Ninh Bình Ngô Thị Thùy Trang, việc số hóa di tích đã mang lại những hiệu quả bước đầu rất tích cực về bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những hạn chế như thiếu tính đồng bộ giữa các địa phương, chưa có nhiều sản phẩm trải nghiệm sâu và chưa khai thác hết tiềm năng của công nghệ mới.

Thời gian tới, Tỉnh đoàn sẽ mở rộng và trọng tâm hóa phạm vi số hóa, ưu tiên các di tích cấp quốc gia, có giá trị lịch sử, văn hóa và tiềm năng du lịch cao gắn với mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu số cho 12 di tích trong năm 2026 và tiến tới toàn tỉnh; phát triển các sản phẩm số video thuyết minh, câu chuyện lịch sử, tour tham quan ảo và nội dung tương tác chuyên sâu, hấp dẫn; đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới trong giới thiệu, trải nghiệm di tích, hướng tới hình thành hệ sinh thái số về di sản.

Bên cạnh đó, thành lập đội hình tình nguyện tham gia số hóa, đào tạo nguồn nhân lực trẻ có năng lực số; phối hợp và huy động nguồn lực từ các đơn vị để hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ và đào tạo, bảo đảm triển khai số hóa bài bản, chuyên nghiệp, bền vững.

Tỉnh đoàn Ninh Bình đang hoàn thiện Đề án số hóa các di tích lịch sử-văn hóa. Với những kết quả đạt được, công tác số hóa di tích tại Ninh Bình đang từng bước tạo ra giá trị mới, góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa, du lịch, kinh tế số trong giai đoạn hiện nay, qua đó biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội địa phương.