Đẩy mạnh phát triển cây dược liệu để xóa nghèo bền vững vùng Tây Bắc

Vùng Tây Bắc bao gồm 14 tỉnh, với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, đất đai rộng, có tiềm năng rất lớn trong phát triển cây dược liệu đặc hữu như: đương quy, tam thất, đẳng sâm, ba kích, hoàng liên… Với vốn tri thức y học truyền thống và nhiều loại dược liệu đặc hữu đã tạo ra những bài thuốc quý, góp phần tích cực và hiệu quả trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên, vùng Tây Bắc chưa có nhiều bứt phá, chưa phát huy được lợi thế trong phát triển dược liệu do còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Ngoài những yếu tố khách quan, như: địa hình nhiều núi cao hiểm trở, khí hậu có thể diễn biến bất thường, điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao, thiếu cơ sở hạ tầng, ruộng đất manh mún, nhỏ lẻ, thị trường đầu ra cho dược liệu chưa ổn định... cũng phải kể đến các yếu tố chủ quan, như: thiếu quy hoạch cho phát triển dược liệu quy mô lớn, ứng dụng khoa học - công nghệ trong nuôi trồng, khai thác dược liệu chưa được quan tâm đúng mức, việc khai thác dược liệu chưa hợp lý, khai thác chưa đi đôi với bảo tồn...

Để phát huy và khai thác tiềm năng dược liệu vùng Tây Bắc, đại diện nhiều địa phương và doanh nghiệp cho rằng, cần có quy hoạch vùng dược liệu rõ ràng; chọn một số loại cây dược liệu quý làm trọng tâm, trọng điểm, như: tam thất ở Hà Giang, Cao Bằng; ý dĩ ở Sơn La, Lào Cai, Yên Bái; đẳng sâm ở Sơn La…

Có chính sách thu hút doanh nghiệp tham gia vào sản xuất dược liệu; có chính sách tích tụ ruộng đất giúp doanh nghiệp liên kết với nông dân sản xuất nguyên liệu lớn. Cần xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, khuyến khích các doanh nghiệp, hộ gia đình cá nhân đầu tư vào lĩnh vực nuôi trồng, phát triển dược liệu. Khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng khoa học - kỹ thuật, công nghệ, công nghệ cao vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm giá trị cao từ dược liệu.

“Cây dược liệu là một sản phẩm của ngành trồng trọt, đòi hỏi phải áp dụng kỹ thuật tiên tiến cao hơn hẳn kỹ thuật trồng trọt các cây lương thực và thực phẩm. Chế biến cây dược liệu thành các dược phẩm có thương hiệu nổi tiếng trong nước và cạnh tranh thắng lợi với các sản phẩm đông dược từ nước ngoài đương nhiên đòi hỏi công nghệ sau thu hoạch phải đạt trình độ cao hơn nhiều so với công nghệ chế biến các nông sản thông thường, đòi hỏi sự tham gia của các cán bộ khoa học ngay tại các cơ sở sản xuất”, đại biểu tỉnh Lào Cai nêu vấn đề.

Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Kinh tế T.Ư, Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Bắc Nguyễn Văn Bình cho rằng, trước mắt, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách chung, tạo “động lực” cho phát triển dược liệu ở vùng Tây Bắc, trong đó có vai trò quan trọng của các bộ, ngành T.Ư, như: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ... Các tỉnh vùng Tây Bắc cần đẩy mạnh phát triển, khai thác giá trị cây dược liệu để chăm sóc sức khỏe nhân dân, đồng thời coi đây là cây “mũi nhọn” để xóa nghèo hiệu quả, bền vững.

Đồng chí nhấn mạnh, các địa phương, đặc biệt là các tỉnh trọng điểm, cần xây dựng quy hoạch, kế hoạch để triển khai kịp thời các đề án, dự án trong quy hoạch; bố trí diện tích phù hợp để nuôi trồng, đặc biệt chú trọng các loại dược liệu thế mạnh của địa phương. Nghiên cứu hình thành các trung tâm dược liệu lớn; thu hút, đưa nhà máy chế biến vào những vùng sản xuất dược liệu có quy mô lớn, có thị trường. Khuyến khích nghiên cứu khoa học về chế biến dược liệu, trước hết là đối với một số sản phẩm có giá trị kinh tế cao, chế biến dược liệu quy mô công nghiệp.

Tạo mọi điều kiện thuận lợi, trước mắt là về thủ tục hành chính và có chính sách hỗ trợ cần thiết đối với các dự án phát triển nuôi trồng dược liệu. Nghiên cứu thành lập một số các trạm kinh doanh và thu mua dược liệu tại một số tỉnh vùng Tây Bắc để đáp ứng tình hình nuôi trồng và khai thác dược liệu tại địa phương, tránh tình trạng khai thác tận diệt và chảy máu dược liệu qua biên giới. Có chính sách hỗ trợ phát hiện, đăng ký, công nhận sở hữu trí tuệ và thương mại hóa các bài thuốc cổ truyền. Tiếp tục triển khai chương trình phát triển y dược cổ truyền kết hợp y dược hiện đại.