Đấu thầu qua mạng, hiệu quả chi tiêu công

Cục Quản lý đấu thầu (QLĐT) thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, bảy tháng qua, đã có hơn 8.900 gói thầu được đấu thầu qua mạng (ĐTQM), tăng gấp hai lần so với cùng kỳ năm 2017 và dự kiến cả năm nay sẽ có khoảng 15 nghìn gói thầu thực hiện ĐTQM.

Tiết kiệm chi phí

Ở góc độ bên mời thầu, bà Phạm Thị Thúy Hà, Trưởng Ban QLĐT Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thông tin: Tổng giá trị đầu tư của EVN mỗi năm khoảng 4 đến 5 tỷ USD. Năm đầu tham gia Hệ thống, EVN chỉ có 10 gói thầu, đến năm 2010 - 2012 tăng lên 200 gói và đầu năm 2018 đã thực hiện được 4.500 gói thầu ĐTQM, quy mô gói thầu lớn nhất gần 200 tỷ đồng. Hiện nay, tỷ lệ ĐTQM của EVN đạt 57% tổng gói thầu với tỷ lệ tiết kiệm được đạt khoảng 13%, cao hơn nhiều so với mức tiết kiệm từ 9% đến 10% nếu đấu thầu truyền thống.

Về phía nhà thầu, ông Hà Tiến Lực, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chế tạo điện cơ Hà Nội (HEM) cho biết, những năm trước, HEM chỉ trúng thầu từ một đến hai gói thầu mỗi năm. Gần đây, các đợt mở thầu chính hằng năm và các chương trình mua sắm lẻ của Tổng công ty Điện lực Hà Nội đều thực hiện ĐTQM, cho nên HEM có cơ hội tham gia gần như tất cả các gói thầu trong lĩnh vực cung cấp thiết bị điện. ĐTQM giảm được rất nhiều chi phí từ khâu in ấn tài liệu, đi lại, ước tính giảm được từ 3% đến 5%, tùy gói thầu. Đối với ngành sản xuất điện, lợi nhuận từ 1% đến 2% là rất quý. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, đấu thầu truyền thống rất nhiều rủi ro. Thí dụ, khi tham gia gói thầu ở TP Hồ Chí Minh, doanh nghiệp có thể mất cơ hội nếu phương tiện đi lại trục trặc, mất tài liệu, nhầm lẫn giấy tờ,...

Còn với hình thức ĐTQM, nếu phát hiện sai sót về tài liệu chỉ xin rút hồ sơ chỉnh sửa trong thời gian cho phép là xong. Nhưng quan trọng nhất là ĐTQM rất công khai, minh bạch, triệt tiêu tiêu cực, tạo sự cạnh tranh sòng phẳng, công bằng cho các bên tham gia. “Nhờ ĐTQM, chúng tôi trúng được những gói thầu mà trước đây phải chật vật mới có được, giảm những gánh nặng không thể lượng hóa về vật chất, không phải chạy chọt, giải tỏa được những ấm ức khi làm sản phẩm tốt mà không cạnh tranh được với nhà thầu sân sau. Tiếp tục phát huy hình thức đấu thầu này sẽ là nguồn động viên để chúng tôi chuyên tâm làm ra những sản phẩm có chất lượng, giá cạnh tranh”, ông Lực tâm huyết.

Theo Quyết định 1402/QĐ-TTg ngày 13-7-2016 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2015, 100% hoạt động mua sắm thường xuyên phải ĐTQM và ít nhất 70% số các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu phải thực hiện trên hệ thống. Là địa phương dẫn đầu về ĐTQM, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư (KH và ĐT) Đà Nẵng Trần Văn Sơn ước tính địa phương này tiết kiệm được khoảng từ 10% đến 15% chi phí nhờ ĐTQM. Từ kinh nghiệm của Đà Nẵng cho thấy cần đẩy nhanh tốc độ ĐTQM, vì khối lượng đầu tư công của cả nước rất lớn, mỗi năm khoảng 400 nghìn tỷ đồng, nếu tiết kiệm được 10% đã là con số khổng lồ tiết kiệm cho ngân sách.

Quan trọng là người đứng đầu

Theo Trung tâm ĐTQM (Cục QLĐT), số lượng gói trúng thầu tăng liên tục trong ba năm qua. Cụ thể, năm 2016, tỷ lệ gói trúng thầu qua mạng là 5%, năm 2017 tăng lên 11% và bảy tháng đầu năm 2018 tăng lên 18%. Tính chung kể từ khi triển khai thí điểm, đến nay đã có tổng cộng gần 23 nghìn gói thầu áp dụng ĐTQM với giá trị khoảng 20 nghìn tỷ đồng. Tuy những kết quả nêu trên là rất khả quan, nhưng để hiện thực hóa những mục tiêu đặt ra tại Quyết định 1402/QĐ-TTg, nhiệm vụ đặt ra đối với phát triển ĐTQM còn rất nhiều khó khăn, thách thức.

Cục trưởng QLĐT Nguyễn Đăng Trương nhận định, hoạt động ĐTQM đang gặp không ít trở ngại về hệ thống cơ sở vật chất, kỹ thuật xử lý, năng lực cán bộ thực thi. Về kỹ thuật, Việt Nam ứng dụng hệ thống ĐTQM từ năm 2009 theo thiết kế của Hàn Quốc, hiện nay hệ thống này chỉ hoạt động trên nền tảng Internet Explorer mà không sử dụng được các trình duyệt mã nguồn mở khác, ảnh hưởng khả năng tham gia của các bên cũng như cung cấp thông tin mời thầu. Hạn chế này sẽ được khắc phục khi đề án cải tiến hệ thống công nghệ đang được Bộ KH và ĐT triển khai dưới sự giúp đỡ của Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Những hạn chế về mặt kỹ thuật hoàn toàn có thể khắc phục được, nhưng khó khăn, trở ngại lớn nhất vẫn là ở tư duy, nhận thức về ĐTQM còn hạn chế. Khác với đấu thầu truyền thống, ĐTQM có tính minh bạch cao nhưng nhiều cơ quan, đơn vị, nhà thầu vẫn chưa thật sự tin tưởng hoặc chưa muốn tham gia. “Ở đâu lãnh đạo quan tâm, muốn đấu thầu công khai, cạnh tranh thật sự thì kể cả đấu thầu bằng hồ sơ giấy hay ĐTQM đều đạt được mục đích và ngược lại”, Cục trưởng Nguyễn Đăng Trương chia sẻ.

Bà Phạm Thúy Hà chia sẻ kinh nghiệm: Thách thức lớn nhất vẫn là thay đổi tư duy. Mặc dù đã có nâng cấp về kỹ thuật nhưng đến nay, hệ thống còn hạn chế, nhiều khi tải dung lượng cao không đẩy lên được. Nhưng nếu cứ chờ hệ thống tốt lên mới tham gia thì sẽ không thể tham gia ĐTQM để giảm chi phí. Ba năm gần đây, EVN đã quy định ĐTQM là tiêu chí bắt buộc trong bộ chỉ tiêu tổng hợp của các đơn vị và người đứng đầu cho nên tỷ lệ thực hiện rất cao.