VỰC RÀO là một lạch nước sâu, rộng chạy dài theo chân dãy núi Vực, có diện tích tự nhiên khoảng 30ha. Tại đây, với dòng nước mát, trong lành, có nhiều hang, đầm, đìa… thích hợp để các loài cá nước ngọt trú ngụ, sinh sôi và phát triển. Thường ngày, đây là nơi cấm đánh bắt cá.
Lễ hội bắt cá Vực Rào được diễn ra rất bài bản. Một vị bô lão được người dân lựa chọn dựng đàn dâng lễ vật cúng các vị thần linh, các bậc tiền nhân, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bội thu. Lễ tế xong, một hồi chiêng trống vang lên, người đứng đầu làng hú to một tiếng rồi là người đầu tiên cầm nơm lội xuống đầm úp cá. Ngay sau đó, người dân trong làng dùng ngư cụ như nơm, vó, lưới, nhủi… cũng ào xuống bắt cá trong tiếng reo hò, cổ vũ. Lễ hội nghiêm cấm tuyệt đối các loại lưới thả, lưới kéo.
Ông Phan Văn Mạnh, người dân xã Xuân Viên cho biết: "Lễ hội không cố định ngày nào, giờ nào, mà thường được tổ chức khi người dân hoàn tất việc thu hoạch mùa màng. Từ ngày xưa, việc tổ chức lễ hội được tiến hành trang nghiêm. Người dân địa phương quan niệm, ai bắt được cá là cả năm sẽ gặp nhiều may mắn, công việc hanh thông, làm ăn khấm khá. Cá bắt về được chia cho người thân, hàng xóm để làm cơm cúng ông bà, tổ tiên chứ không bán. Ai bắt được con cá lớn nhất cũng được Ban tổ chức lễ hội tuyên dương và tặng thưởng".
Lễ hội bắt cá Vực Rào đã có từ 300 năm trước, là một trong số ít lễ hội đánh cá truyền thống của người Việt còn được duy trì, mang đậm bản sắc của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Lễ hội rất độc đáo và thú vị, không phân biệt trai hay gái, từ những cụ già tới trẻ nhỏ, tất cả mọi người đều có thể tham gia. Anh Lê Hòa, một người con xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, đang sống và làm việc tại Hà Nội chia sẻ: "Tuổi thơ của tôi gắn với lễ hội bắt cá Vực Rào, nên dường như năm nào tôi cũng cố gắng sắp xếp công việc, thời gian về quê cùng tham gia với bạn bè, bà con quê hương. Được cùng mọi người nô đùa, lội nước, thi nhau bắt cá mang lại cảm giác vui vẻ, an bình, như được sống lại với những ngày thơ bé vậy".
Chủ tịch UBND xã Xuân Viên Đậu Minh Ngụ cho biết: "Năm nào lễ hội cũng thu hút đông đảo người dân, du khách thập phương và con em sinh sống, làm ăn xa quê về tham dự. Bên cạnh việc gìn giữ nét đẹp truyền thống từ xa xưa để lại, lễ hội còn là dịp để bà con nhân dân gặp gỡ, giao lưu, vun đắp thêm sự đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng làng xã". Ông Ngụ chia sẻ thêm, khi về Nghi Xuân tham gia lễ hội bắt cá Vực Rào, du khách còn có thể đi tham quan Khu di tích Đại thi hào Nguyễn Du - Danh nhân văn hóa thế giới ở làng Tiên Điền (thị trấn Tiên Điền); Nhà thờ Uy Viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ (xã Xuân Giang); Đền Chợ Củi (xã Xuân Hồng); Đình Hội Thống (xã Xuân Hội)… Thưởng thức nghệ thuật hát Ca trù (Cổ Đạm), trò Kiều (Xuân Liên) do chính những nghệ nhân và người dân nơi đây biểu diễn.
