Con đường Triệu Quang Phục những ngày cuối năm 2025 rộn ràng sắc đỏ bởi theo phong tục người Hoa, màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn. Ngoài những khu phố cổ kính bán thuốc đông y, hàng chục cơ sở mài dao, mài kéo, mài kềm… đang hoạt động hết công suất, đáp ứng nhu cầu không thể thiếu của cư dân vùng Chợ Lớn xưa., dù thời hoàng kim của nghề, đã lùi xa hai ba thập kỷ nước. Theo lời các cao niên, nghề này khởi đầu từ 50 năm trước do một người Hoa tiên phong, chuyên làm hàng sỉ, mài sỉ dao kéo các công ty giày da, công ty may.
Ông Tạ Hồng Xìn, một thợ cao niên trong nghề, kể: Ngày xưa chưa có máy mài, chỉ mài bằng tay và đá nhám. Mỗi cuối năm, người Hoa có thói quen đem hết dao kéo trong bếp ra mài cho bén, mục đích là để sang năm mới, cái gì cũng trơn tru, xắt ngọt như dao như kéo, làm ăn phát đạt. Với lại trong suốt tháng đầu năm, bà con cữ kiêng dao kéo nên tục mài dao đã giúp cho nghề này thịnh phát. “Hồi đó mài một mùa là nhà “ngộ” (tôi.PV) ăn quanh năm. Ngộ nhớ cách đây 20 năm, mỗi cây kéo cây dao đem ra mài thì có giá 5.000 đồng, mỗi ngày ngộ làm 100 cây, kiếm 500.000 đồng mua được một chỉ vàng 24k. Cứ làm hết mùa thì dư 2-3 cây vàng, khỏe lắm. Ngày xưa làm sáng đêm mới kịp, có khi hàng nhiều phải hẹn khách 2-3 này mới giao hàng”, ông Xìn vui kể chuyện xưa!
Dịp cuối năm 2025 này, anh Lưu Thế Phát cũng tiếp nối nghề của gia tộc, mở cửa hàng ở góc ngã tư Triệu Quang Phục-Trần Hưng Đạo. Năm nay 40 tuổi mà anh Phát đã có 20 năm tuổi nghề và 10 năm ra riêng. Số tuổi nghề này đồng nghĩa với số thẹo trên hai tay anh sơ tai nạn nghề nghiệp bị cắt, bị đứt, bị máy mài chém, bị miếng đá mài văng trúng, bị kéo đâm… Theo anh Phát thì làm nghề cũng đủ sống quanh năm nhưng muốn có dư, thì phải tăng ca dịp Tết vì nếu giá trung bình mài một dao, một kéo khoảng 20.000 đồng ngảy thường thì đến Tết, giá là 40.000-50.000 đồng/lần mài. Anh kể: “Nghề này vui là dịp cuối năm, mấy xe heo quay, vịt quay, mấy sạp thịt cá trong chợ đem ra mài cả trăm cây dao một lần, mà toàn dao bầu dao phay mài rất sướng tay, lại giá cao. Ngộ có bà mối trong Chợ Thủ Đô bán thịt, ngộ mài dao cho bả xong rồi mài dao cho con gái bả luôn, năm nào còn gặp nhau là còn vui”.
Con đường mài dao mài kéo Triệu Quang Phục là một khu nhà với đại đa số của người Hoa cư ngụ. Cũng như bao nghề thủ công khác, trước khi dọn hàng, bà con hay thắp nhang vái thổ địa rồi pha ly “bạc sỉu” (cà phê sữa nóng) lót dạ cùng chiếc bánh dầu cháo quẩy. Sau đó, họ mới dọn ra lỉnh kỉnh các dụng cụ hành nghề, nào là đá mài các loại, búa, giũa, giấy nhám… Thời buổi hiện đại, cái “bàn mài chạy cơm” đã được cho vào dĩ vãng, thay vào đó là máy mài chạy bằng mô tơ, gắn đá mài xoay tròn, giúp thợ ngồi một chỗ cầm dao lia theo dĩa mài, không còn gò lưng hì hụi như cha ông họ ngày xưa. Bây giờ ngoài dao, kéo, các tiệm cắt tóc, trang điểm còn thuê mài kèm cắt móng tay, kéo cắt tóc với số lượng hàng trăm cái/lần. Đặc biệt là vào mùa cao điểm cuối năm, tiệm nào cũng có mối làm hàng nghìn cái. Mà cũng rất lạ, các khách hàng cũng có thói quen rất hay, chỉ mài đúng một tiệm mài qua hàng chục năm gắn bó!
Cũng trên con đường này, anh Nguyễn Văn Hùng là người làm thuê cho một chủ cửa hàng nhưng anh cũng nhận làm thêm tại nhà khi khách có yêu cầu. Dịp cuối năm 2025, anh Hùng khá vui khi mỗi ngày làm được gần 300.000 đồng và bao luôn cơm trưa, cơm chiều. Thấy anh hay nghe điện thoại và hý hoáy ghi chép, khách hỏi thì biết anh ghi lại địa chỉ các tiệm tóc và khách quen, để sau giờ làm chính, thì chạy sô kiếm thêm. Anh Hùng nói người làm thuê và làm thêm sô như anh, có đến hàng ngàn. Đó là những người yêu lao động, yêu nghề giản đơn mà luôn mang lại niềm vui và sự hài lòng cho người khác, kiếm sống bằng đôi tay khéo léo của mình, đó là hạnh phúc nho nhỏ mà anh có sau 10 năm học và hành nghề.
“Mài kéo cắt vải thì phải có độ hở để cắt thun, cắt vải jean dầy và khi cắt thì người thợ may phải dùng ngón tay áp cho 2 lưỡi kéo áp sát vào nhau. Mài kéo cắt tóc thì phải vặn ốc cho khít lưỡi, cắt cho ngọt vì cắt lố thì khách chưởi thợ cắt, thợ quay sang chưởi rầy mình. Nhưng bù lại nhiều khách hàng là thợ may, thợ tóc luôn coi mình như người ban, vắng 1-2 ngày chưa đến tiệm làm kịp cho họ là họ điện thoại tìm, có khi sợ mình mệt mình bệnh còn cho thêm tiền, mời cà phê uống, rất thích”, anh Hùng tâm tình.
Chị Nguyễn Thị Hải, Chủ tiệm tóc Diệu Tịnh nói: “Kềm cắt móng, kéo cắt tóc thì xài quen rất khó thay đổi nên phải thường xuyên nhờ thợ mài cho bén. Với lại thay đồ nghề thì sợ xui nên người làm nghề ít thay đổi kéo mới, chỉ mài lại rồi xài nên tôi rất cần thợ mài. Cứ khoảng một tháng thì anh Hùng chạy xe ngang tiệm, ghé vào mài cho tôi mấy bộ, rồi ngồi uống nước kể chuyện đời, chuyện nghề. Riết rồi anh em thân, không muốn thay đổi. Đợt này anh Hùng làm (mài) xong cho tiệm tôi là ảnh nghỉ, còn tôi thì cuối năm phải mài để có đồ nghề bén làm cho khách”.
Với kỹ thuật mài dao, theo thợ nghề 5 năm tuổi Hoàng Thái thì tùy vào từng loại dạo mà có kỹ thuật mài khác nhau. Mài dao xắt, gọt rau củ thì cần phải bén, mài lưỡi dao cho mỏng mới đạt. Riêng với các loại dao chặt xương, chặt thịt, đốn cây cối… thì lưỡi phải bén nhưng không được quá mỏng để giữ độ cứng của dao và khi dùng thì lưỡi dao không bị mẻ. Mỗi lần mài dao, người thợ “có tâm” còn phải nêm lại cán dao nếu lỏng, bắt hay thay vít nếu là cán gỗ hay cán nhựa ép. Việc thay cán dao chỉ làm khi thật sự cần thiết và phải được sự đồng ý của chủ món hàng!
Thái tuy nhỏ tuổi đời và ít tuổi nghề, nhưng có suy nghĩ rất “già”: “Nghề nghiệp không chỉ nuôi sống ta mà còn giúp ta tìm được hạnh phúc khi lao động bằng chính sức của mình. Con người có phẩm chất tốt trong công việc, biết làm cho nghề của mình có ích cho xã hội, làm cho mọi người kính trọng nể phục về tay nghề thì đã nâng tầm cao cho bản thân mình, cho nghề nghiệp lương thiện của mình”.
