Công bố “Hoài Đức phủ toàn đồ”

Bản đồ “Hoài Đức phủ toàn đồ” do hai tác giả là Lê Đức Lộc và Nguyễn Công Tiến vẽ năm Minh Mệnh thứ 12 (tức năm 1831).

 Giáo sư Tiến sĩ Đỗ Hoài Nam, Chủ tịch Viện Khoa học xã hội Việt Nam đánh giá: Đây là tấm bản đồ vẽ với độ chính xác tương đối cao, mô tả khá chi tiết về Hà Nội, cả về hình thể tự nhiên và cả về các thiết chế xã hội của Kinh đô Thăng Long đầu thế kỷ 19. Chính tấm bản đồ này từ trước được biết đến qua bản vẽ lại của cụ Biệt Lam Trần Huy Bá. Trong bản vẽ lại có phiên âm toàn bộ chú thích của bản đồ từ chữ Hán sang chữ quốc ngữ. Do vậy, nhiều năm qua, việc tấm bản đồ nguyên gốc ở đâu, vẫn là câu hỏi và sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạt động xã hội và các cấp lãnh đạo, những người làm tư vấn chính sách.

“Hoài Đức phủ toàn đồ” là tấm bản đồ được vẽ theo phương pháp họa đồ Phương Tây, bằng mực nho (mực Tầu) trên chất liệu giấy phương Tây được du nhập Trung Quốc từ đời Thanh, giấy dày, có độ bền cao, khổ giấy 2,35m x 1,96m

Giáo sư sử học Phan Huy Lê nhận định: Đây là tấm bản đồ được vẽ trên cơ sở đo đạc thực địa cụ thể và nguyên tắc họa đồ mang tính chất cận đại, khác với lối vẽ bản đồ truyền thống dựa trên sự ước tính và không có tỷ lệ. Đây có thể nói là bước tiến quan trọng trong lịch sử đồ họa của nước ta.

Giáo sư Tiến sĩ Tạ Ngọc Liễn, Viện Sử học cho biết: Từ phương pháp giám định văn bản học, chúng tôi có thể khẳng định, bức Hoài Đức phủ toàn đồ” có tuổi thọ ngót 200 năm, phù hợp với niên đại 1831, năm vẽ bức bản đồ này cách đây 179 năm. Nếu nhìn vào bộ sưu tập bản đồ hành chính Hà Nội cổ từ đầu thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20 thì đây là tấm bản đồ cổ nhất, độc bản, duy nhất và quý nhất được biết từ trước đến nay. Tấm bản đồ cung cấp cho chúng ta những thông tin chính xác nhất về chu vi, diện tích của như các địa danh hành chính tổng, phường, thôn trại, cửa ô của hai huyện Thọ Xương, Vĩnh Thuận thuộc phủ Hoài Đức, tức là nằm trên địa bàn nội thành Hà Nội cũ, trước thời gian vua Minh Mệnh cho nhập phủ Hoài Đức với trấn Sơn Nam đặt thành tỉnh Hà Nội.

Hiện nay, do tấm bản đồ có khổ giấy lớn đã gấp nhỏ lại xếp trong kho lâu ngày, do bảo quản chưa thật tốt nên tấm bản đồ xuất hiện nhiều vết rạn, có chỗ bị ố vàng; chữ bút lông, mực Tàu ghi chú địa danh trên toàn bộ tấm bản đồ đều bị mờ do thời gian.

Các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học có mặt tại Lễ công bố đều mong muốn các cơ quan khẩn cấp tìm ra giải pháp công nghệ hữu hiệu để gia cố, ngăn chặn tình trạng hư hỏng của bản đồ, khôi phục nguyên trạng và bảo tồn lâu dài, bền vững từ các kinh nghiệm bảo quản trong nước cũng như kết hợp công nghệ hiện đại.