Cuối năm 2025, trong lúc đi làm rẫy, ông Bàn Văn Định, Trưởng thôn Nam Ninh, xã Nâm Nung phát hiện một cá thể khỉ bị lạc đàn, có dấu hiệu mệt mỏi nên đưa về nhà chăm sóc. Quá trình nuôi dưỡng, nhiều người dân địa phương đặt vấn đề xin hoặc mua khỉ về nuôi làm cảnh nhưng ông không đồng ý. Qua tìm hiểu thông tin, ông Định nhận biết cá thể khỉ đang chăm sóc là khỉ đuôi lợn, động vật rừng thuộc nhóm IIB, nằm trong danh mục nguy cấp, quý hiếm, cần được bảo vệ theo Nghị định số 84/2021/ NĐ-CP, ngày 22/9/2021 của Chính phủ. Vì vậy, ông đã liên hệ chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng, tự nguyện giao nộp. Sau khi tiếp nhận, công an xã Nâm Nung phối hợp lực lượng chức năng tổ chức kiểm tra, nhận thấy cá thể khỉ có sức khỏe ổn định, đủ khả năng sinh tồn trong môi trường tự nhiên nên tiến hành các thủ tục theo quy định, thả khỉ về rừng thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung.
Theo ông Định, quyết định giao nộp cá thể khỉ không chỉ xuất phát từ hiểu biết pháp luật, mà còn từ nhận thức về vai trò của con người trong việc bảo vệ thiên nhiên. Bản thân là trưởng thôn, ông ý thức rõ trách nhiệm nêu gương để bà con noi theo. “Nhiều năm trước, việc săn bắt thú rừng từng là thói quen của một bộ phận đồng bào. Nhưng nhờ được tuyên truyền, vận động thường xuyên, người dân đã dần thay đổi nhận thức, hiểu rằng bảo vệ động vật hoang dã cũng chính là bảo vệ môi trường sống của chính mình nên tham gia rất tích cực”, ông Định chia sẻ. Việc thả cá thể khỉ về tự nhiên góp phần lan tỏa ý thức tự giác chấp hành pháp luật, nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo vệ đa dạng sinh học, môi trường tự nhiên.
Tại xã Quảng Tân, trong quá trình canh tác cà-phê, ông Trần Văn Tuấn, thường trú ở thôn 1 đã phát hiện một động vật hình dáng lạ, di chuyển rất chậm, có biểu hiện lạc khỏi môi trường sống tự nhiên nên đem về nhà chăm sóc. Qua tìm hiểu, ông Tuấn xác định con vật đang chăm sóc là động vật hoang dã có tên culi (Nycticebus pygmaeus), thuộc nhóm IB, nằm trong danh mục nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ nên đã chủ động liên hệ với lực lượng chức năng địa phương để giao nộp, cứu hộ theo quy định. Ông cho biết: “Nếu không được tuyên truyền, nhận thức rõ quy định của pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, có thể nhiều người sẽ giữ lại nuôi làm cảnh hoặc tìm cách bán, dẫn đến vi phạm pháp luật. Nhưng với tôi, bảo vệ động vật rừng cũng là bảo vệ môi trường sống của chính mình”. Công an xã Quảng Tân đã phối hợp với Hạt Kiểm lâm khu vực Tuy Đức và các đơn vị liên quan tổ chức tiếp nhận, chăm sóc, hoàn thiện hồ sơ, đến ngày 23/12/2025 tiến hành thả cá thể động vật về môi trường sinh sống tự nhiên theo quy định.
Tương tự, ngày 31/12/2025, công an xã Đạ Tẻh 2 đã tiếp nhận một cá thể culi, do ông Nguyễn Hồng Thôi, thường trú tại thôn 2 phát hiện và tự nguyện giao nộp cho cơ quan chức năng. Công an xã đã phối hợp lực lượng chức năng hoàn thiện hồ sơ, bàn giao cho ủy ban nhân dân xã quản lý, theo dõi tình trạng sức khỏe, sau đó tổ chức thả về môi trường tự nhiên theo đúng quy định.
Chuyển biến trong nhận thức về bảo vệ động vật hoang dã cũng thể hiện rõ nét trong giới trẻ. Đêm 22/12/2025, tại phường Bắc Gia Nghĩa, trong quá trình đi chơi, anh Lầu Xuân Hạ cùng nhóm thanh niên phát hiện một cá thể tê tê chạy qua đường. Nhận thức đây là loài động vật rừng thuộc nhóm quý hiếm, nguy cấp cần được bảo vệ, nhóm thanh niên đã đưa cá thể tê tê về nhà nuôi dưỡng an toàn, đồng thời thông báo cho chính quyền địa phương và công an phường đến tiếp nhận, cứu hộ. Sau khi hoàn tất thủ tục theo quy định, cá thể tê tê được thả về Vườn quốc gia Tà Đùng trong tình trạng sức khỏe tốt…
Việc người dân tự nguyện, liên tiếp bàn giao nhiều cá thể động vật hoang dã thời gian qua cho thấy công tác tuyên truyền pháp luật đã tác động sâu rộng đến các tầng lớp nhân dân. Để bảo vệ động vật hoang dã không chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay chế tài xử phạt mà cần sự đồng thuận, tự giác của người dân. Khi nhận thức được nâng cao, mỗi người dân sẽ trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng chức năng trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm hại động vật rừng. Phó Chi cục trưởng Kiểm lâm tỉnh Lý Thị Song cho biết: Nhận thức pháp luật của người dân về bảo vệ động vật hoang dã đã được nâng lên rõ rệt. Từ chỗ coi săn bắt, nuôi nhốt là tập quán gắn với mưu sinh, nhiều người đã chủ động tìm hiểu quy định, tự điều chỉnh hành vi, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, môi trường tự nhiên.
Cũng theo bà Song, sự chuyển biến nhận thức trên là kết quả của quá trình tuyên truyền bền bỉ, kiên trì của lực lượng công an, kiểm lâm và chính quyền cơ sở. Thông qua nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng địa bàn, nội dung bảo vệ động vật hoang dã đã được lồng ghép vào sinh hoạt cộng đồng, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. “Chúng tôi kỳ vọng, thời gian tới, sự chuyển biến này sẽ tiếp tục được duy trì và lan tỏa, nhất là trong đồng bào dân tộc thiểu số, họ là cộng đồng sống gần rừng, gắn bó trực tiếp với rừng”, bà Song nhấn mạnh.
