Từ việc số hóa dữ liệu cây đầu dòng, siết chặt chất lượng giống đến nâng cao, kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, địa phương đang từng bước hình thành chuỗi giá trị nông sản khép kín, an toàn và bền vững.
Đến năm 2030, tỉnh Vĩnh Long đặt mục tiêu 80% số hộ sản xuất cây giống, hoa kiểng áp dụng kỹ thuật tiên tiến; 100% số cơ sở được quản lý bằng mã số, mã vạch và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử. Đây là cơ sở để bảo vệ thương hiệu, xây dựng chỉ dẫn địa lý và đưa nông sản địa phương tham gia sâu vào thương mại điện tử cùng chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chuẩn hóa nguồn giống
Vùng đất Chợ Lách (bao gồm các xã Chợ Lách, Vĩnh Thành, Phú Phụng...) từ lâu đã nổi tiếng là thủ phủ sản xuất cây giống và hoa kiểng hàng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Toàn tỉnh Vĩnh Long hiện có khoảng 3.497,3 ha ươm giống cây lâu năm và hoa kiểng với hơn 8.155 hộ dân tham gia.
Nhằm bảo vệ uy tín làng nghề và nâng cao giá trị ngành hàng, công tác số hóa nguồn giống, quản lý cây đầu dòng được ngành nông nghiệp địa phương chú trọng.
Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, lũy kế đến nay, toàn tỉnh đã công nhận 190 cây đầu dòng các loại, 1.021 vườn cây đầu dòng (với 136.756 cây) cùng hàng trăm vườn cây mẹ về dừa, măng cụt, cóc... Riêng tại xã Chợ Lách, hiện có hơn 1.000 ha sản xuất cây giống với 22 cây đầu dòng và 124 vườn cây đầu dòng được công nhận.
Là một trong những hộ nông dân tiên phong được cấp giấy chứng nhận cây đầu dòng nhãn “Long Phụng Châu”, ông Nguyễn Hiếu Thiện (xã Phú Phụng) chia sẻ: “Hiện nay, vườn cây đầu dòng của gia đình tôi có 200 cây nhãn, mỗi năm nhân giống khoảng 5.000 cây con có nhãn mác, giấy tờ chứng nhận. Trước đây, giống nhãn này trôi nổi không rõ nguồn gốc, bán tràn lan. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về cây đầu dòng sẽ giúp cơ quan chức năng quản lý tốt hơn và kiểm soát nguồn gốc”.
Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất giống, ông Trần Thanh Thanh, chủ doanh nghiệp tư nhân Giống cây trồng và hoa kiểng Thanh Thanh (xã Chợ Lách) sở hữu 1,6 ha vườn cây đầu dòng cho biết: “Cây giống Chợ Lách tạo dựng uy tín nhờ việc ứng dụng kỹ thuật nhân giống tiên tiến như ghép cây. Phương pháp này giúp sản xuất số lượng lớn cây giống đồng đều, giữ các đặc tính ưu việt của cây mẹ, đáp ứng tiêu chuẩn pháp lý và chất lượng”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chợ Lách Trần Hữu Nghị nhấn mạnh: “Chuyển đổi số trong quản lý cây đầu dòng là bước đi then chốt nhằm chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo nền tảng phát triển nông nghiệp hiện đại. Đây cũng là giải pháp quan trọng để hướng tới mục tiêu đưa Chợ Lách trở thành trung tâm vùng cây giống, hoa kiểng chất lượng cao của cả nước”.
“Tấm vé thông hành” cho nông sản
Nếu chuẩn hóa cây đầu dòng là bước tạo tiền đề vững chắc về mặt di truyền và chất lượng nông sản từ gốc, thì việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói chính là “tấm vé thông hành” bắt buộc để nông sản Vĩnh Long tự tin bước vào các thị trường quốc tế.
Đến nay, tỉnh đã xây dựng và được cấp 537 vùng trồng với tổng số 711 mã số (bao gồm cả xuất khẩu và nội địa) trên tổng diện tích 29.125 ha. Trong đó, lĩnh vực xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn với 437 vùng trồng (611 mã số) trên diện tích 25.499 ha.
Các sản phẩm chủ lực như: Sầu riêng, bưởi, dừa, chôm chôm, nhãn, xoài... đã và đang vươn tới các thị trường khó tính như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Australia, Hàn Quốc, New Zealand.
Tại các vùng chuyên canh trọng điểm như các xã An Bình và Long Hồ, không khí lao động diễn ra khẩn trương cùng sự thay đổi rõ nét trong tư duy sản xuất của người dân nơi đây. Việc tuân thủ quy trình canh tác chuẩn, ghi chép nhật ký, cách ly thuốc bảo vệ thực vật đang dần thay thế thói quen canh tác truyền thống.
Ông Nguyễn Hữu Nhân, Phó Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp An Bình (xã An Bình) hồ hởi: “Trước đây, nông dân làm theo kinh nghiệm, bị thương lái ép giá. Từ khi được hướng dẫn cấp mã số vùng trồng xuất khẩu, việc kiểm soát dư lượng thuốc và ghi chép nhật ký được thực hiện nghiêm ngặt. Nhờ đó, trái cây của hợp tác xã đã đủ điều kiện kết nối với các doanh nghiệp xuất khẩu và thị trường khó tính với giá bán cao, ổn định”.
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, hiện nay công tác quản lý mã số vùng trồng và chuỗi liên kết tại Vĩnh Long vẫn đối mặt không ít thách thức. Thực tế cho thấy, quy mô sản xuất hộ gia đình còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững.
Đáng chú ý, thời gian qua xuất hiện tình trạng mượn mã số vùng trồng hoặc thành lập mã số vùng trồng trên cơ sở thuê mướn doanh nghiệp ký hợp đồng tiêu thụ thiếu chặt chẽ, dẫn đến rủi ro bị thu hồi hoặc tiêu hủy do vi phạm quy định của nước nhập khẩu.
Để giữ vững uy tín nông sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn siết chặt công tác thanh tra, giám sát. Qua rà soát tổng thể, cơ quan chức năng tỉnh đã kiên quyết hủy bỏ 240 mã số vùng trồng và 3 mã số cơ sở đóng gói không còn đáp ứng đủ điều kiện (chủ yếu do chuyển đổi cơ cấu cây trồng hoặc hợp tác xã giải thể).
Đánh giá về thực trạng tại cơ sở, ông Hồ Thế Nhu, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Bình cho biết: “Cái khó hiện nay là quy mô sản xuất còn manh mún, phần lớn nông dân vẫn tiêu thụ qua thương lái địa phương. Do đó, việc xây dựng mối liên kết chuỗi giữa doanh nghiệp và người trồng cần tiếp tục được tháo gỡ”.
Định hướng về chiến lược phát triển của ngành, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Văn Tân khẳng định: “Hiện, tỉnh tập trung xây dựng các vùng sản xuất cây giống, hoa kiểng và cây ăn trái quy mô lớn gắn với tổ chức lại sản xuất và liên kết tiêu thụ. Phát triển ngành hàng này không chỉ gia tăng giá trị sử dụng đất, nâng cao thu nhập cho nhà vườn mà còn góp phần bảo tồn làng nghề truyền thống, phù hợp định hướng nông nghiệp sinh thái và cơ cấu lại ngành nông nghiệp”.
Chỉ đạo về công tác quản lý trong thời gian tới, đồng chí Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ việc cấp và sử dụng mã số vùng trồng, mã số đóng gói. Xử lý nghiêm hoặc kiến nghị thu hồi các mã số vi phạm quy định kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.
Cùng với đó, tỉnh sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để các hợp tác xã, tổ hợp tác đẩy mạnh chuyển đổi số, thường xuyên cập nhật nhật ký canh tác trên hệ thống phần mềm quản lý quốc gia.
