Những ngày cuối tháng 5, trên các tuyến kênh, hồ, đập, trạm bơm tại nhiều địa phương của tỉnh Thanh Hóa, cán bộ kỹ thuật và công nhân thủy lợi liên tục túc trực tại công trình để theo dõi nguồn nước, điều tiết dòng chảy, vận hành máy bơm chống hạn phục vụ sản xuất vụ mùa.
Tại khu vực Nông Cống, nơi nằm cuối hệ thống thủy nông Bái Thượng và Sông Mực, đồng thời chịu tác động trực tiếp của thủy triều từ biển qua hệ thống sông Yên, sông Hoàng và sông Nhơm, nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn luôn hiện hữu mỗi khi bước vào cao điểm mùa khô.
Ông Trần Văn Hanh, Giám đốc chi nhánh thủy lợi Nông Cống cho biết: “Do nằm cuối nguồn cho nên nhiều khu tưới cuối kênh, vùng cao xa thường gặp khó khăn khi nắng nóng kéo dài, mực nước sông xuống thấp. Từ tháng 1 đến tháng 4 hằng năm, nước mặn theo thủy triều có thể xâm nhập sâu vào nội đồng khi lượng nước ngọt từ thượng nguồn giảm”.
Theo dự báo, nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại một số thời điểm của năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm. Các xã Trung Chính, Thắng Lợi, Trường Văn và Thăng Bình đang được theo dõi sát do nguy cơ thiếu nước và ảnh hưởng xâm nhập mặn.
Để chủ động ứng phó, chi nhánh thủy lợi Nông Cống đã rà soát toàn bộ diện tích tưới, điều tiết nguồn nước theo từng khu vực, tăng cường vận hành các trạm bơm chống hạn và tranh thủ tích nước khi điều kiện thuận lợi. Hệ thống do đơn vị quản lý hiện phục vụ gần 14.000 ha đất sản xuất, các tuyến kênh được nạo vét thường xuyên nhằm tăng khả năng dẫn và giữ nước.
Tại Trạm bơm Bến Mắm, công tác theo dõi độ mặn và vận hành lấy nước được thực hiện liên tục. Ông Nguyễn Bá Vận, công nhân vận hành trạm bơm cho biết: “Chúng tôi tranh thủ lấy nước khi điều kiện thuận lợi, vận hành bơm luân phiên để tiết kiệm điện nhưng vẫn bảo đảm đủ nước cho các tuyến kênh cuối nguồn. Trước khi vận hành bơm đều phải kiểm tra độ mặn để bảo đảm an toàn cho sản xuất”.
Công tác chống hạn tại nhiều địa phương ở tỉnh Thanh Hóa cũng được triển khai khẩn trương khi bước vào cao điểm nắng nóng. Tại khu vực Nghi Sơn, ở các điểm cuối kênh C6, C11, Bòng Bòng hay các hồ Khe Đôi, Thạch Luyện, lực lượng kỹ thuật thường xuyên túc trực để theo dõi nguồn nước và điều tiết dòng chảy.
Ông Lê Thọ Linh, cán bộ kỹ thuật chi nhánh thủy lợi Nghi Sơn, cho biết: “Thời điểm dễ xảy ra thiếu nước nhất thường từ giữa tháng 6 đến giữa tháng 7. Hiện nay lượng mưa thấp khiến mực nước tại nhiều hồ đập, sông suối giảm nhanh. Đơn vị đã xây dựng lịch tưới cụ thể cho từng công trình, tổ chức điều tiết nước luân phiên, đồng thời phân công lực lượng tuần kênh, khơi thông dòng chảy và trực vận hành cả ban đêm”.
Theo ông Trương Tuấn Việt, Giám đốc chi nhánh thủy lợi Nghi Sơn, áp lực lớn nhất hiện nay là phải đồng thời bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, dân sinh và Khu kinh tế Nghi Sơn trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng.
“Một số khu vực cuối kênh và hồ đập nhỏ vẫn có nguy cơ thiếu nước cục bộ khi nắng nóng kéo dài. Vì vậy, đơn vị đã bố trí sẵn các trạm bơm chống hạn, chuẩn bị máy bơm điện, máy bơm dầu dã chiến để sẵn sàng vận hành khi cần bổ sung nguồn nước”, ông Việt nói.
Thời tiết diễn biến ngày càng cực đoan, áp lực bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cũng gia tăng. Tại các hệ thống thủy lợi lớn do Công ty TNHH một thành viên Sông Chu quản lý, công tác điều tiết nguồn nước, phòng, chống hạn hán và xâm nhập mặn đang được triển khai theo phương châm chủ động từ sớm, từ xa, phát huy vai trò điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh trên diện rộng.
Theo số liệu quan trắc của đơn vị, trên sông Mã, ranh giới độ mặn 1‰ đã xâm nhập sâu khoảng 24 km từ cửa biển vào nội đồng. Tại khu vực Quảng Châu, độ mặn đỉnh triều dao động từ 8,92‰ đến 9,32‰. Trên hệ thống sông Yên, độ mặn 1‰ xâm nhập tới khoảng 19,2 km; trong khi trên hệ thống sông Bạng, độ mặn xuất hiện trên toàn tuyến với nhiều thời điểm ở mức cao.
Ông Trịnh Xuân Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Sông Chu cho biết: “Khoảng 1.500 ha đất sản xuất nông nghiệp trong khu vực chúng tôi quản lý đang có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hạn hán và thiếu nước. Tuy nhiên, công ty vẫn đặt mục tiêu bảo đảm nguồn nước phục vụ khoảng 53.000 ha đất sản xuất nông nghiệp thông qua các giải pháp điều tiết linh hoạt giữa các hệ thống công trình”.
Hiện mực nước tại nhiều hồ chứa lớn đang thấp hơn mực nước dâng bình thường. Hồ Cửa Đạt đang ở cao trình +95,79m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 14,21m; hồ Sông Mực ở mức +30,69m, thấp hơn 4,31m; hồ Yên Mỹ ở mức +16,80m, thấp hơn 3,56m. Dù dung tích nước tại các hồ hiện cao hơn cùng kỳ năm trước khoảng 5% đến 10%, song lưu lượng nước về hồ đang giảm mạnh do ít mưa và nắng nóng đến sớm.
“Công ty đang tổ chức tưới luân phiên giữa các tuyến kênh, ưu tiên dồn nước cho khu vực cuối nguồn, đồng thời phối hợp địa phương thông báo lịch cấp nước để người dân chủ động tích trữ và sử dụng tiết kiệm”, ông Thiện cho biết.
Theo đánh giá, nếu nắng nóng kéo dài trên diện rộng, toàn tỉnh Thanh Hóa có khoảng 14.000 đến 15.000 ha cây trồng đứng trước nguy cơ thiếu nước, trong đó từ 8.600 đến 9.800 ha có thể bị ảnh hưởng đến năng suất. Nhiều khu vực ven biển, hạ du sông Mã, sông Yên và sông Bạng tiếp tục đối mặt nguy cơ xâm nhập mặn lấn sâu vào nội đồng, gây khó khăn cho hoạt động lấy nước của các trạm bơm.
Để chống hạn, chống xâm nhập mặn hiệu quả, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các địa phương, đơn vị quản lý khai thác công trình thủy lợi chủ động rà soát, xây dựng phương án chống hạn, xâm nhập mặn chi tiết đến từng tiểu vùng; phối hợp chặt chẽ trong điều hành, lấy nước theo đúng lịch, sử dụng nước hiệu quả, không để xảy ra thiếu nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.
