Chủ động phòng dịch bệnh sau Tết

Trong khi nhiều người đã trở lại nhịp sống thường nhật sau Tết, anh Minh, 35 tuổi, ngụ tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang được theo dõi điều trị sốt xuất huyết Dengue. Trước đó, anh chỉ nghĩ mình bị cảm cúm nhẹ nên tự mua thuốc hạ sốt uống tại nhà. Đến ngày thứ tư, dù đã giảm sốt, nhưng cơ thể xuất hiện triệu chứng đau bụng, mệt lả, anh Minh mới nhập viện và được bác sĩ xác định đang bước vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết. “Tôi không ngờ vào mùa khô rồi, nhà tôi lại ở chung cư cao tầng, mà vẫn bị mắc sốt xuất huyết”, anh Minh chia sẻ.

Ca bệnh này cho thấy sốt xuất huyết Dengue không hoàn toàn theo mùa hay điều kiện nhà ở. Bác sĩ cho biết, muỗi vằn có thể sinh sản trong các vật chứa nước sạch ngay trong gia đình. Đáng lưu ý, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, khi người bệnh đã giảm sốt nên dễ có tâm lý chủ quan.

Theo hệ thống giám sát của Bộ Y tế, từ ngày 14/12/2024 đến 17/12/2025, cả nước ghi nhận hơn 181.000 ca mắc sốt xuất huyết Dengue và 43 trường hợp thiệt mạng, tăng 33% số ca mắc so với cùng kỳ. Riêng trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, cả nước ghi nhận 1.431 ca mắc sốt xuất huyết. Những con số cho thấy áp lực dịch bệnh vẫn hiện hữu, nhất là tại các tỉnh, thành phố phía nam.

Bà Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Trong Tết, thành phố ghi nhận 452 ca sốt xuất huyết, giảm 57% so với trung bình bốn tuần trước; số ca mắc bệnh tay chân miệng là 281 trường hợp, giảm 56%. Thành phố không ghi nhận ca bệnh nhóm A như cúm gia cầm H5N1 hay bệnh do virus Nipah. Dù vậy, đây lại là thời điểm gia tăng các bệnh lây qua đường hô hấp như thủy đậu, quai bị, rubella, cúm, não mô cầu…

Diễn biến dịch tễ cho thấy tính chất phức tạp và khó lường. Theo chu kỳ hằng năm, bệnh tay chân miệng có thể tăng trong tháng 3, sốt xuất huyết có xu hướng đến sớm hơn mọi năm. Bên cạnh đó, giai đoạn giao mùa, thời tiết thay đổi, mật độ tập trung đông người tại trường học, lễ hội, khu vui chơi… là điều kiện thuận lợi dễ hình thành các chùm ca bệnh hô hấp. Ngoài ra, các bệnh lây truyền từ động vật sang người cũng đặt ra yêu cầu ngành chức năng phải tăng cường giám sát, không để bị động, bất ngờ.

Thực tiễn điều trị cho thấy, sốt xuất huyết Dengue không chỉ là bệnh của mùa mưa hay của riêng trẻ em. Bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phong, Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: “Những năm gần đây, tỷ lệ người lớn mắc sốt xuất huyết tăng lên rõ rệt, tạo áp lực lớn cho hệ thống điều trị”. Không ít trường hợp người bệnh chủ quan khi thấy giảm sốt nên bỏ qua giai đoạn nguy hiểm, dẫn đến biến chứng nặng.

Bác sĩ Chuyên khoa II Phan Vĩnh Thọ, Trưởng khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh, cảnh báo: “Có những bệnh nhân bề ngoài còn tỉnh táo nhưng bên trong đã xảy ra tình trạng thoát huyết tương, nếu không được theo dõi sát huyết áp và các chỉ số lâm sàng sẽ rất dễ bỏ lỡ thời điểm can thiệp kịp thời”.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng khoa Sốt xuất huyết-Huyết học, cho biết thêm: Nhiều gia đình vẫn có thói quen tự điều trị tại nhà, sử dụng thuốc hạ sốt quá liều hoặc truyền dịch không theo chỉ định, tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng, thậm chí nguy hiểm tính mạng. Những ca nặng phải hồi sức tích cực, có thể tiêu tốn chi phí hàng trăm triệu đồng, trở thành gánh nặng đối với gia đình và xã hội.

Trước tình hình đó, Sở Y tế thành phố chỉ đạo toàn ngành tập trung thực hiện nghiêm chế độ thông tin, báo cáo bệnh truyền nhiễm; tăng cường giám sát tác nhân gây bệnh và giám sát tại cửa khẩu nhằm phát hiện sớm, dự báo và xử lý kịp thời. Các trạm y tế phối hợp chặt chẽ với trường học, cơ sở giáo dục triển khai giám sát dịch trong trường học và đẩy mạnh vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, tiêm chủng đúng lịch và tiêm bù cho trẻ mầm non, tiểu học. Ngay từ tháng 1/2026, Sở Y tế đã ban hành kế hoạch phòng, chống sốt xuất huyết; yêu cầu các xã, phường, đặc khu triển khai sớm hoạt động giám sát, xử lý dứt điểm nguy cơ, đồng thời tổ chức chiến dịch diệt lăng quăng, tổng vệ sinh môi trường. Đây là giải pháp căn cơ nhằm cắt đứt nguồn lây truyền, không để dịch bùng phát diện rộng. Công tác phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm vừa là nhiệm vụ của ngành y tế, vừa cần sự tham gia chủ động của cả hệ thống chính trị và từng người dân.

Thực hiện tốt nguyên tắc phòng bệnh hơn chữa bệnh, mỗi gia đình cần duy trì thói quen vệ sinh môi trường, loại bỏ vật chứa nước đọng, theo dõi sát sức khỏe, đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường, tuân thủ tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo. Bài học từ những đợt dịch trước cho thấy, sự lơ là dù chỉ trong thời gian ngắn cũng có thể tạo khoảng trống cho dịch bệnh quay trở lại.

Về công tác phòng dịch bệnh lây từ động vật sang người, bà Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố cho biết: Đơn vị vừa ký kết với Chi cục Chăn nuôi và thú y thành phố về kế hoạch phối hợp phòng chống bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây truyền từ động vật sang người. Theo đó, hai bên tích cực chia sẻ thông tin tình hình dịch bệnh, tăng cường phối hợp trong giám sát, điều tra, xử lý ổ dịch; truyền thông, tập huấn về phòng chống bệnh lây truyền từ động vật sang người. Kiểm soát, khống chế hiệu quả bệnh dại trên động vật, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.