Kỳ vọng chế tài "mạnh"

Những năm qua, tình hình vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH có diễn biến phức tạp. Theo thống kê, từ năm 2007 - 2016, cơ quan BHXH Việt Nam đã kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH với 103.199 lượt đơn vị sử dụng lao động. Qua kiểm tra, phát hiện, đề nghị xử phạt vi phạm hành chính về BHXH 7.765 vụ và đã xử phạt vi phạm hành chính 2.020 vụ; đề nghị truy thu về Quỹ BHXH 331,5 tỷ đồng. Thống kê của các cơ quan chức năng cho thấy, hiện nay cả nước có tới hơn 100.000 đơn vị sử dụng lao động đang nợ hơn 10.000 tỷ đồng BHXH, BHYT, BHTN. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng xấu tới kết quả công tác thu của ngành BHXH, là một trong những nguyên nhân đe dọa sự an toàn của quỹ BHXH, quỹ BHYT, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của hàng triệu lao động, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sự ổn định và phát triển của chính sách an sinh xã hội, ảnh hưởng đến chính sách thu hút đầu tư để phát triển kinh tế của Ðảng và Nhà nước.

Có thể thấy, việc xử lý, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, mà điển hình là tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH, BHYT thời gian qua luôn khiến các cơ quan quản lý đau đầu. Mặc dù, để bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người lao động, các quy định về việc xử lý hành chính những hành vi này đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng tăng mức xử phạt; công tác kiểm tra, thanh tra, xử lý được tăng cường..., nhưng trên thực tế, các chế tài hành chính vẫn chưa đủ sức răn đe các chủ thể vi phạm. Trước thực tế đáng lo ngại đó, có thể nói việc hình sự hóa và áp dụng các chế tài hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự đối với hành vi tội phạm trong lĩnh vực bảo hiểm từ ngày 1-1-2018 đã nhận được sự quan tâm dư luận.

Theo đó, Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ các chế tài xử lý tội gian lận BHXH, BHTN (Ðiều 214); tội gian lận BHYT (Ðiều 215). Bộ luật Hình sự đã quy định rõ hình phạt đối với tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Ðiều 216). Ðây có thể coi là một chế tài mạnh đối với các chủ sử dụng lao động nhằm ngăn chặn tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH, BHYT hiện nay. Theo đó, người nào trốn đóng bảo hiểm từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; trốn đóng bảo hiểm cho từ 10 đến dưới 50 người lao động từ sáu tháng trở lên, đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến một năm. Trường hợp phạm tội hai lần trở lên; trốn đóng từ 300 triệu đồng đến dưới một tỷ đồng; trốn đóng bảo hiểm cho từ 50 người đến dưới 200 người; không đóng số tiền bảo hiểm đã thu hoặc đã khấu trừ của người lao động sẽ bị phạt tiền từ 200 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm. Trường hợp trốn đóng 1 tỷ đồng trở lên; trốn đóng bảo hiểm cho 200 người trở lên... sẽ bị phạt tiền đến một tỷ đồng hoặc bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm. Riêng pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại điều này thì bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến ba tỷ đồng…

Có thể nói, so với các chế tài hành chính, hình phạt đối với các hành vi phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT theo Bộ luật Hình sự là hết sức nghiêm khắc, có tính răn đe và được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong việc thực hiện nghiêm pháp luật BHXH, BHYT nói riêng, chính sách an sinh xã hội nói chung; qua đó, bảo đảm các quyền và lợi ích chính đáng của người lao động, bảo đảm sự phát triển bền vững kinh tế - xã hội.