Chiến dịch 500 ngày đêm và mệnh lệnh từ trái tim

Sáng 16/6, Tọa đàm “Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Mệnh lệnh từ trái tim” đã diễn ra tại trụ sở Báo Nhân Dân.

Các khách mời tham gia chương trình có: Đại tá Lê Văn Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chính sách-Xã hội (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam), Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; Bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ); Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).

Trên dải đất Việt Nam, chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm, nhưng những nỗi đau của cuộc chiến vẫn còn đó. Gần 1,2 triệu người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu giành tự do, độc lập và thống nhất đất nước.

Đến nay vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; khoảng 300.000 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy, quy tập nhưng chưa xác định được danh tính.

Trong khi thông tin về các liệt sĩ ngày càng bị mai một, theo thời gian hài cốt các liệt sĩ hòa vào lòng đất, khó lấy được mẫu ADN, dẫn đến việc thu thập thông tin và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, hiện nay, việc chạy đua với thời gian để tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ cần thực hiện với tất cả tấm lòng, trái tim và trách nhiệm.

Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên; xuất phát từ truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc; từ mong muốn của thân nhân liệt sĩ và nhân dân; thiết thực hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã được phát động, với thời gian diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027.

Chia sẻ về ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm , bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) cho biết, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong suốt thời gian qua đã được Đảng, Nhà nước quan tâm và lãnh đạo, chỉ đạo. Nhiều liệt sĩ đã được tìm thấy, được trả lại danh tính, được đưa về với gia đình và đất mẹ, quê hương. Kết quả của những năm qua trong việc tìm kiếm và quy tập đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, so với yêu cầu thì kết quả đó vẫn còn hạn chế. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, do những khó khăn về cơ chế, về tiến độ của sự di chuyển các thông tin liên quan đến liệt sĩ và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ còn nhiều bất cập.

Trên cơ sở những kết quả của giai đoạn trước, trong bối cảnh hiện nay, đây là thời điểm có nhiều điều kiện thuận lợi để tổ chức thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Lãnh đạo Cục Người có công nhấn mạnh, điều đặc biệt của Chiến dịch này là sự huy động tổng lực của các lực lượng cùng vào cuộc. “Chưa bao giờ chúng ta có một đợt huy động tổng lực lớn như thế này. Trước đây, công tác này chủ yếu do ngành lao động-thương binh và xã hội (trước đây) nay là ngành nội vụ thực hiện. Việc triển khai Chiến dịch là tổng lực của tất cả các lực lượng từ Trung ương đến địa phương, từ các lực lượng quốc phòng, công an, các ngành khoa học, các cơ quan giám định hàng đầu của Trung ương cho đến các lực lượng của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ các cấp, Ủy ban nhân dân các cấp đều vào cuộc để cùng thực hiện cho một chương trình - một chiến dịch. Đây có thể là một sự kiện mang tính lịch sử trong giai đoạn này”, bà Thủy nói.

Chiến dịch 500 ngày đêm mang giá trị nhân văn cũng như ý nghĩa chính trị rất lớn. Sự kiện này thể hiện sự tri ân và quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì sự độc lập, tự do của Tổ quốc.

Chưa bao giờ chúng ta có một đợt huy động tổng lực lớn như thế này. Việc triển khai Chiến dịch là tổng lực của tất cả các lực lượng từ Trung ương đến địa phương, từ các lực lượng quốc phòng, công an, các ngành khoa học, các cơ quan giám định hàng đầu của Trung ương cho đến các lực lượng của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ các cấp, Ủy ban nhân dân các cấp đều vào cuộc để cùng thực hiện cho một chương trình - một chiến dịch. Đây có thể là một sự kiện mang tính lịch sử trong giai đoạn này,

Bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công

Đây cũng là dịp thể hiện tinh thần tri ân, trách nhiệm của các cơ quan chức năng cũng như các lực lượng tham gia. Chiến dịch này sẽ tập trung vào ứng dụng khoa học công nghệ để thực hiện công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, qua đó có thể tìm kiếm và xác định được nhiều nhất các danh tính của liệt sĩ, đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, với quê hương, đất nước. Điều này giúp giảm bớt một phần nỗi đau của thân nhân liệt sĩ, đem lại niềm vui cho những người vợ chờ tin chồng, những người mẹ mong tin con, xoa dịu những nỗi đau chiến tranh.

Còn Đại tá Lê Văn Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chính sách-Xã hội (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam), Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhấn mạnh: “Chiến dịch này là một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, thể hiện trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân của cả dân tộc đối với các anh hùng liệt sĩ; sự quan tâm đặc biệt của toàn đảng, toàn dân và toàn quân ta đối với công tác người có công với cách mạng”.

Theo Đại tá Lê Văn Sơn, Chiến dịch 500 ngày đêm đặt ra 5 mục tiêu rất cao và toàn diện trên các nhiệm vụ. Đó là: Tìm kiếm, quy tập được khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; Hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; Giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; Xây dựng, hoàn thiện, đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; Đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; tập trung tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như tại Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang), tỉnh Lào Cai, tỉnh Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.

Với các mục tiêu, chỉ tiêu nêu trên, đặt ra yêu cầu rất cao, trách nhiệm rất lớn, cần hành động rất quyết liệt, bằng chương trình, kế hoạch cụ thể, sự vào cuộc chung tay của cả hệ thống chính trị; đặc biệt là vai trò của Ban Chỉ đạo các cấp, trong đó nòng cốt là các cơ quan, đơn vị của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

“Chúng tôi hy vọng thực hiện thành công mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm này sẽ tạo ra bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây cũng là việc làm có ý nghĩa đặc biệt hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh- Liệt sĩ vào năm 2027”, Đại tá Lê Văn Sơn bày tỏ.

Trao đổi về một số kết quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong thời gian qua và định hướng trong thời gian tới, Đại tá Lê Văn Sơn cho biết, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, có nhiều chủ trương, biện pháp chỉ đạo công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Các cấp, các ngành, các địa phương, đơn vị đã tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo tập trung công sức tiến hành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này; đã dành sự quan tâm đầu tư về trang bị, phương tiện, kinh phí, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.075.000 mộ (hài cốt) liệt sĩ. Riêng giai đoạn 2021-2025, với nỗ lực lớn, trách nhiệm cao của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân, đặc biệt là các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, chúng ta đã tìm kiếm, quy tập được 6.959 hài cốt liệt sĩ; trong đó, 3.122 trong nước, 938 nước bạn Lào và 2.899 ở Campuchia.

Theo Đại tá Lê Văn Sơn, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp.

Hiện nay, số lượng hài cốt liệt sĩ cần phải tiếp tục tìm kiếm, quy tập còn khoảng hơn 175.000, trong đó (trong nước khoảng 165.000, ngoài nước khoảng 10.000) và khoảng 230.000 mộ liệt sĩ đang an táng trong nghĩa trang chưa xác định được thông tin. Trong khi đó, bối cảnh chiến tranh ác liệt, kéo dài; hoàn cảnh hy sinh rất đa dạng, nhân chứng ngày càng già yếu, trí nhớ giảm; sau chiến tranh nhiều đơn vị giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc chuyển đổi loại hình tổ chức, nhiệm vụ; công tác quản lý, đăng ký, bàn giao hồ sơ danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, hồ sơ quy tập thiếu chặt chẽ; địa hình địa vật thay đổi, nhiều nơi còn sót lại bom mìn, vật nổ.

Thời gian tới, Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thực chất, có những giải pháp mang tính đột phá để nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, như: Tập trung hoàn thành cơ bản công tác rà soát, hoàn thiện hồ sơ, danh sách liệt sĩ; Tổ chức rà phá bom mìn, vật nổ tại các địa bàn trọng điểm để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập; Tăng cường lực lượng, trang bị, phương tiện đẩy mạnh hoạt động tâm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trọng tâm là địa bàn trong nước, khu vực địa bàn còn nhiều thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; Mở rộng hợp tác quốc tế với Lào, Campuchia và các nước có lực lượng tham chiến tại Việt Nam để thu thập thông tin về nơi hy sinh, an táng ban đầu của các liệt sĩ; Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

“Trong thời gian tới công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sẽ được triển khai với quyết tâm chính trị cao hơn, trách nhiệm hơn, mạnh mẽ hơn, hiệu quả hơn phấn đấu đưa được nhiều liệt sĩ về với gia đình, quê hương góp phần vơi đi nỗi đau chiến tranh và thực hiện tốt chính sách người có công với cách mạng”, Đại tá Lê Văn Sơn khẳng định.

Cập nhật thông tin một số kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm, Đại tá Lê Văn Sơn cho biết, về công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Quốc phòng đã tập trung tăng cường, bổ sung lực lượng, phương tiện tối đa cho nhiệm vụ quan trọng này, với sự nỗ lực cố gắng, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ các đơn vị. Từ đầu Chiến dịch đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được 1.150 hài cốt liệt sĩ; trong đó 226 hài cốt liệt sĩ ở trong nước, 139 hài cốt liệt sĩ tại Lào và 745 hài cốt liệt sĩ tại Campuchia và 3 mộ tập thể tại Tuyên Quang…

Về nhiệm vụ rà phá bom mìn, Bộ Quốc phòng đã thành lập 360 đội với gần 5.000 người và 1.131 trang bị phương tiện. Đến nay đã rà phá được 4.076,6 ha/22.725ha đạt 17,94%, riêng vùng lõi Vị Xuyên, Tuyên Quang đã rà phá 1.994,5ha/4.460ha đạt 44,72% các đơn vị phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ rà phá bom mìn khu vực vùng lõi trong năm 2026.

Về công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, đến nay, 34 tỉnh, thành phố đã thành lập gần 300 tổ, đội lấy mẫu, quân số hơn 3.700 người; đồng thời đã hoàn thành tổ chức thí điểm lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, tổ chức rút kinh nghiệm. Hiện nay các địa phương đang đẩy mạnh công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ trên diện rộng với các phần mộ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ.

“Có thể khẳng định, dù khối lượng công việc còn rất lớn và điều kiện tìm kiếm ngày càng khó khăn, song những kết quả ban đầu cho thấy quyết tâm cao của các cấp, các ngành và địa phương trong thực hiện nhiệm vụ tri ân đặc biệt ý nghĩa này”, Đại tá Lê Văn Sơn chia sẻ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) nhấn mạnh, chúng ta có thể thấy rất rõ quyết tâm khi toàn bộ hệ thống chính trị đã được huy động cho nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của Chiến dịch 500 này.

Trong những năm qua, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã liên tục nghiên cứu, phát triển các công nghệ giám định ADN khác nhau dựa trên những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến tại từng thời điểm.

Với vai trò là một đơn vị nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ hàng đầu của Việt Nam, Viện Sinh học xác định nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng các quy trình công nghệ, sau đó chuyển giao cho các đơn vị thực hiện giám định trong hệ thống giám định ADN của Việt Nam.

Trong giai đoạn 2021-2025, vẫn còn nhiều khó khăn liên quan đến cơ chế phối hợp, cơ chế giao nhận mẫu cũng như các chính sách liên quan. Điều đó dẫn đến hiệu quả giám định ADN chưa đạt được như mong muốn.

“Mặc dù các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị phối hợp luôn dành cho chúng tôi sự ủng hộ rất lớn, nhưng bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, chúng tôi còn gặp các thách thức về mặt kỹ thuật và công nghệ.

Cụ thể, trong giai đoạn trước đây và cho đến hiện nay, chúng ta chủ yếu áp dụng công nghệ giám định ADN dựa trên ADN ty thể. Công nghệ này có ưu điểm là phù hợp để giải quyết các trường hợp trong phạm vi tương đối hẹp, chẳng hạn như các mộ tập thể hoặc nghĩa trang có quy mô vừa phải, dưới khoảng 100 liệt sĩ, và có thể khoanh vùng được thân nhân.

Tuy nhiên, với yêu cầu hiện nay, khi cần mở rộng quy mô và có nhiều đơn vị cùng tham gia giám định, thì cơ chế phối hợp trở nên đặc biệt quan trọng. Đồng thời, chúng ta cũng cần những công nghệ mới để đáp ứng thực tế là chất lượng xương ngày càng suy giảm theo thời gian, trong khi điều kiện thu thập, bảo quản và quy tập hài cốt ở nhiều nơi còn gặp khó khăn”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến cho hay.

Qua thực tiễn triển khai, ông Tiến cho biết, tỷ lệ tách chiết được ADN đủ điều kiện giám định bằng công nghệ cũ chỉ đạt khoảng 22%. Kết quả này cũng tương đồng với ghi nhận của nhiều đơn vị giám định khác trong nước, với sai số không đáng kể.

Xuất phát từ thực tế đó, Viện Sinh học đã nghiên cứu và phát triển nhiều hướng công nghệ mới. Đến nay, công nghệ được đánh giá có nhiều triển vọng nhất và đang được ứng dụng là công nghệ xác định ADN theo các điểm di truyền đơn nucleotide (SNP).

“Nếu trước đây, chúng ta phân tích các đoạn ADN thì hiện nay chuyển sang phân tích từng điểm ADN. Dựa trên những tiến bộ mới của công nghệ giải trình tự gene, chúng tôi đã phát triển công nghệ NGS-SNP, cho phép phân tích các biến thể di truyền ở mức độ chi tiết hơn rất nhiều. Khi triển khai thử nghiệm tại Nghĩa trang Trường Lĩnh (tỉnh Cao Bằng), kết quả cho thấy tỷ lệ tách chiết ADN đạt tiêu chuẩn giám định lên tới 87,3%, cao gấp khoảng bốn lần so với công nghệ trước đây”, ông Tiến cho hay.

Đặc biệt, trong quá trình triển khai, Viện Sinh học đã xác định được hai trường hợp thân nhân có sự phù hợp với dữ liệu ADN của liệt sĩ. Các kết quả này tiếp tục được kiểm chứng bằng công nghệ cũ và đều cho kết quả thống nhất.

Viện Sinh học đã công bố kết quả này với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, trong đó có Cục Chính sách- Xã hội và các địa phương liên quan. Công trình cũng được đánh giá là một trong 10 sự kiện khoa học và công nghệ tiêu biểu của năm 2025, được công bố vào ngày 1/10/2025.

PGS,TS Phí Quyết Tiến khẳng định, đây là một tín hiệu rất đáng mừng, cho thấy những hướng đi mới của khoa học-công nghệ đang mở ra nhiều triển vọng trong công tác xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.